پێڵاو و ڕەهەندەكانی

وەهاب حەسیب محەمەد
وەرگێڕ، مامۆستا لە زانکۆی چەرموو

زۆرن ئەو لایەنانەی ژیانی ڕۆژانەمان  دەكرێت لە سەریان بوەستین، هەڵوەستە بكەین،  ئاوڕ لە ڕابردوو بدەینەوە و ڕەهەندەكانی شرۆڤە بكەین، تاوەكو بە شێوەیەكی ئاشكراو گشتگیر تێیان بگەین، بێ‌ گومان تێڕوانین بۆ هەر چەمكێك و شێوازی بەكارهێنانی، كۆمەڵێك هۆكار یان وردتر بڵێین؛ چیرۆك لە پشتێوەیەتی، لەم  چەند  دێڕەدا  مەبەستمە  شێوازی تێڕوانین و بەكارهێنانی  دەستەواژەی "پێلاو" بخەمە بەر باس و گتوبێژ، باوەڕم وایە؛ بەكارهێنانی "پێلاو" لە هەر بوارێكدا "ژیانی ڕۆژانە و سیاسی بە نموونە" كۆمەڵێك هۆكاری  ڕامیاری، كۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیری  لە پشتەوەیە، دەكرێت بابەتەكە لە لایەن شارەزایانەوە زیاتر قسەی لە سەر بكرێت‌و شێوازی تێڕوانین و بەكارهێنانی "وەك دەستەواژەیەك "لە ژیانی ڕۆژنە و سیاسیماندا شیكار بكەن.

كاتێك بۆشی كوڕ سەردانی ‌وێراقی كرد بینیمان چۆن" مونتەزیر زەیدی" لێزانانە پێلاوەكانی ئاراستەی سەرۆك كرد، ئەویش زۆر جوان كایەكەی بردەوە، نەیهێشت  پێلاوەكان بەر چاو و دەمی بكەوێت،  هاوكات هێشتا  پێلاوەكان بە حەواوە بوون  سەری زەیدمان لە ژێر پۆستاڵەكانی پاسەوانەكانی سەرەك وەزیراندا بینی.

لە كاتێكدا ئەو دەیتوانی وەك ڕۆژنامە نووسێك لە ڕێگای پرسیارەوە دەم و چاوی سەرۆك سوور هەڵبگەڕێنێت ‌و بەشێك  لەو نەهامەتیانە  باسبكات كە لە تەك داگیركردنی ئێراقدا بوون بە بەشێك لە ژیانی هاووڵاتیان  نەیكرد بۆچی، تۆ  بڵێیت هێزی "پێڵاو" لای كاكە  "مونتەزیر" بەهێزتربێت لە كاریگەری وشە؟

ئەم بیركردنەوەیە چی باگراوندێكی هەیە بەم شێوەیە  مێشكی هەموو تاكێكی ئێراقی بە گشت چین و توێژێكەوە داگیر كردووە، تەنانەت دوو مێمڵ لە كۆمەڵگای ئێمەدا لوتیان بە یەكدا هەڵبتۆقێت یەك بە بەویتر دەڵێت؛ من حساوی پێلاوەكانمت بۆ ناكەم، زۆر جاریش منداڵی لا سار لە ماڵەوە بە "پێڵاو" میراز دەكرێت، كێشەو ئاریشەی  خانەوادەكانی ئێمە "پێلاو" لە بری هۆكاری دیكە تیادا بەشدارە و ڕۆڵی یەكلایكەرەوە دەبینێت، بۆچی؟

شایەد دوورتر بڕۆین و بگەڕێینەوە  بۆ سەردەمی دەسەڵاتی بەعس لە ئێراقدا كاتێك سەدام حوسێن دەیگووت؛ ئێراقێكان پێخاوس بوون من پێلاوم كردە پایان! تۆ بڵێیت لە پا كردنی "پێلاو" گۆڕانكارییەكی ژیاری و بازدانێكی  جۆری بێت لە ژیانی میللەتێكدا، شایەد مرۆڤایەتی بەشێك لە ژیانی بە پێ‌ خاوسی گوزەراندبێت  تاوەكو سەرۆك  كارەكەی هێندە بە گەورەو مەزن ببینێت، یان گیانی دیكتاتۆریەتە لە ناخی سەرۆكدا "بێ‌ گومان ئەم گوزارشتە هۆكاری خۆی هەیە" كارەكەی بەم شێوەیە پەسن بكات؟.

لە وڵاتی ئێمەدا بڕێك  لەو شۆڕشگێرانەی كاتێك كراون بە پەتی قەنارەدا، شانازییان بەوەوە كردوە كە بنی پێلاوەكانیان لە سەری جەلادەكانیان بەرزترە، نموونەی ئەو كەسانەش "سەعید قەزاز" و شاعیر و پێشمەرگە "مەلا عەلی" یە كە ساڵی 1978 لە موسڵ هەڵیانواسی. ئەو بۆچوون و كارە بێ‌ وەری ئەوە لەو چركە ساتەدا بەرانبەر دوژمن یان هێمن گوتەنی؛ ورەی پۆڵاینەوە بە گژ جەلادەكەیدا  دەچێتەوە؟ 

بەڵام لە كاتی سۆزداری خۆشەویستیدا ئامادەین خۆمان بكەین بە تۆزی ڕێگای گراویەكەمان، یان كاتێك ئەو بە بەزەبری  قوندەرەو پێڵاوەكەی دەمانشێلێت ئامادەنین  بە دڵ ڕەقیش ناوی بهێنین وەك هەردی شاعیر ئاماژەی بۆ كردووە، لە یەككاتدا ئەم لوت بەرزی خۆ بەكەم زانینە چییە، خودایە لە چی كانییەك ئەم بۆچوونە پاراو بووە؟ 

باشە، گشتمان  ئاتاجی پێلاوین، شایەد هەر تاكێك لە كۆمەڵگاكەماندا چەندین جۆر پێلاو و كەوشی هەبێت، زیادە ڕەوی نییە بێژم؛ هەندێكمان حەز بە پێلاوی ماركەو گران بەهاش دەكەین، بۆچی كاتێك دەگەڕیینەوە بۆ ماڵ  پێڵاوەكانمان دەبەینە ژورەوەو لە بەرهەیوان و ڕاڕەو "مجاز"دا  دایدەنێن لە كاتێكدا بە پێڵاوەوە دەچینە گشت جێگایەك؟

دەبێت شێوازی  هەڵبژاردنی "پێڵاو" و ڕەنگەكانی چی پاشخانێكی مەعیرفی و كولتووری لە پشتەوە بێت، لە هەڵبژاردن و كرینی  پێلاوەكانماندا چەند بە زەوق و ئەتەكێتەوە  مامەڵە لە تەك ئەو  دیاردەیەدا دەكەین، ئەم كارانە گشتی تەنها چاولێكەری و مۆدەیە لە كاتێكدا پێڵاو  ڕۆژانە خزمەتێكی  باشمان دەكات یان...؟ 
تۆ بڵێی پێڵاو هێندە لە بەر چاوو دڵان  بوبێت ئەگەر ڕۆژەك  لە ڕۆژان  خاوەنی  جۆتی پێلاو  نەبوبێتین لە ئازیزان و خۆشەویستانمان  نەشاردۆتەوە و باسمان  كردووە، ببینە وەختایەك  "حاجی قادر" لەگەڵ مەلا عه‌بدوڵڵای جەلیزادە" بۆ خوێندن ڕوویان لە ناوچەی  باڵەكایەتی  كردووە  و ئەم پا پەتی بووە، دواتر بەم شێوەیە ئەو ڕۆژگارەی  بیردەهێنێتەوە"

بە بیرت دێ‌ ڕۆژێ‌ چوینە باڵەك ++++ بە پێ‌ خاوس نە كەوشم  بوو نە كاڵەك. "ك-ە كە تەنها بۆ ڕاگرتنی قافیەی هۆنراوەكەیە" كەم نین ئەو منداڵ و مێرد منداڵانەی حەسیر مەیدان كراون، چون پێلاوەكانیان دڕاندووە یان دڕاوە، باشە بۆچی كاتێك منداڵی ئێمە پێڵاوەكانی  گوم  دەكات‌ و شەو ناگەڕێتەوە  ناو خانەوادەكەی و لە قەبرستان یان ماڵە دەرهاوسێ‌ ڕۆژ دەكاتەوە" شیعری جۆتی پێڵاوی  "شاعیر شێخ ئەنوەر" نموونەی ئەم حاڵەتەیە؟

ئەمكارەی  مەمانان جێگای  تێڕوانینی میللەتانی ڕۆژئاڤایە  بۆ ئێمەی ڕۆهەڵاتی، چون ئەوان  پێیان وایە دەبێت "پێڵاو" لە دەرەوەی  ماڵ  بە جێبهێڵدرێت، ئەم  قەدر زانینە  لە پای  چییەوە هاتووە، هاوكات  كە نێو چاوانمان  گرژ دەبێت  و توڕە دەبین  مێمڵەكانمان لە پێلاوەكانمان كەمتر دەچوێنین، یاخود بەراوردی نێوان دوو كەسی  لاسەنگ  بكرێت  ده‌بێژن؛ بە پێلاوی  فلان كەس  نابێت، ناوهێنان و بەكارهێنانی پێڵاو لە كۆمەڵگاكەماندا چی  هۆكارێكی لە پشتەوەیە، تۆ بڵێیت كرانەوەی ئێمە بە ڕوی جیهاندا ئاوەزمانی بەوشێوەیە  شەق كردبێ‌ لە جیاتی فیشەك  دەبەی ئاو  و پێلاو بگرینە یەكتر، یان ئەم دووفاقیە چییە لە پای تێروانین و بەكارهێنانی پێلاودا؟

لە مێژە گوترایە؛ دنیا بێشەیە، تەواشابكە لە فیلمێكدا  "چاپلن" لە چێشتخانەیەكدا بە چەقۆو چەتاڵ بەربوەتە وێزەی پێلاوێك، تۆ بلێی ڕۆژگارێك پێڵاو مرۆڤایەتی لە مردن ڕزگار كردبێت، ئاخر لە ساتەوەختی گەمارۆدانی شاری "ستالینگراد" دا خەڵك سەرەتا سەگ، مشك و دواتر گۆشتی یەكتریان دەخوارد، بەڵان نەبیسترا پێلاو بخۆن، تۆ بڵێی  پەیامی "شارڵی" لە پشت ئەم دیمەنەوە ڕیسواكردنی  سەرمایەداری بێت؟

لە كوردەواری خۆماندا قانعی شاعیر وەك لە شیعرێكدا ئاماژەی  بۆ كردووە، لە خەونیدا لە برسا لێفە شڕەكەی خواردووە، تۆ بڵێیت بۆ خەڵكی خۆمان  پۆشاك لە "پێلاو"  بایەخی  زۆر  تربێت، دەكرێت بە بەراورد كردنیان زیاتر بەرچاومان ڕوون ببێتەوە؟

لە شەستەكانی سەدەی ڕابردوودا، لە ئەنجومەنی ئاسایش سەرۆكی ئەوكاتی یەكێتی شورەوی بە مەبەستی بێ‌ دەنگی كردنی كەسانێك لە ئەنجوومەن  پێلاوەكانی دەكێشا بە  تەختەكەی بەردەمیدا، دواتر زانرا گوند نشینانی ڕوسی بە مەبەستی بە ئاگا هێنانەوەی  دەوروبەریان پەنا بۆ وەها كارێك دەبەن. 

وەختایەك دواتر و دوای ڕوخانی ڕژێمی بە عس سەرۆكی پێشوو لە  پەرلەمانی "ئێراق" بە ئەندام پەرلەمانەكانی دەگووت؛ ئەوی بێ‌ دەنگ نەبێت بە پێڵاوەكانم بێ‌ دەنگی دەكەم، وەك شاملو دەڵێت؛ دنیایەكی سەیرە گوڵم.

بۆچی شوانێكی كورد لەو چیاو پێ دەشتانە لە جیاتی هەر چشتێك دەستی پێ‌ ڕابگات پێلاوەكانی دەكات بە سەرین، چی هۆكارێك لە تونی ئەو كارەدا  پەنهانە؟ تۆبڵێی ڕۆژگارێك یەك كولتوور مرۆڤایەتی بەڕێوەبردبێ‌ وا ئێستاكە جیهانگیری جارێكی تر و لە بەرگێگی دیكەدا هەوڵی بۆ دەدات، گەلۆ مەگەر شەڕە چەپۆك، هاویژتنی  دەبەی ئاو و تێ‌ گرتنی "پێڵاو" بەشێكن لە دیاردەكانی جیهانگیری وا بەشێكیان لە  پەرلەمانی وڵاتانی دنیاو كوردستاندا دەبینرێت.

ئەم وتارە دەربڕ لە ڕای نوسەر دەکات

PM:10:06:02/04/2021



ئه‌م بابه‌ته 126 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر