ئەرێ جەنگ ڕوودەدات

کاروان جلال بەگ
نوسەر

لەکاتێکدا جیهان گەشتۆتە لوتکەی پێشکەوتن، ناکۆکی و ڕکابەرایەتی لەسەر هێزی ئابوری، سیاسی، سەربازی بەرۆکی تەواوی جیهانی گرتووە!

 

دەمێکە وڵاتانی پێشکەوتوو خۆیان لە جەنگی ڕاستەوخۆ پاراستووە، لەبەرئەوەی ئەوان لەوە تێگەیشتوون جەنگ کاولکاریە، لێ دەست بەرداری جەنگیش نەبوون، بۆ پاراستنی هەژموون و پێگەی خۆیان هێزی ئابوری و سەربازی خۆیان بەکارهێناوە لە جەنگی بە وەکالەت لە هەمبەر دا قازانجی زۆریان وە چنگ خستووە.

 

وڵاتانی پێشکەوتوو، زلهێز،  بەردەوام باس لە پارێزگاری کردن  لە ئاشتی و ئاسایش و نەهێشتنی توند و تیژی دەکەن، لە بەرامبەردا ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن هەمان ئەم وڵاتانە، ساڵ دوای ساڵ، خەرجییە سەربازییەکانیان زێدەتر دەکەن، ئەمەش پێمان دەلێت هەمووان ئامادەکاری بۆ جەنگ دەکەن!

 

بەپێی ئامارەكانی ناوەندی لێكۆڵینەوەی سپیری لە ستۆكهۆڵم، ئەمریكا لە ساڵی ٢٠١٠ وە ساڵانە ٤,٦%ی خەرجییە سەربازییەكانی زیادكردووە و لە ٢٠١٨ دا گەیاندوویەتییە ٦٤٩ ملیار دۆلار. لە دوای ئەو، چین دێت كە بە خێراییەكی زیاتر لە ئەمریكا خۆی بەهێز دەكات. بە ٥% گەشەی ساڵانەوە، ئێستا ٢٥٠ ملیار دۆلار بۆ كاروباری سەربازی خەرج دەكات. لە ئاسیا، هیندستان خەرجییە سەربازییەكانی گەیاندووەتە ٦٦,٥ ملیار و پاكستان گەیشتووەتە ١١,٤ ملیاردۆلار و كۆریای باشور گەیشتووەتە ٤٣,١ ملیار دۆلار، كە ئەمەش گەورەترین خەرجییە لە ٢٠٠٥ بەدواوە تائێستا لەڕووی سەربازییەوە كردبێتی.

 

لە ئەورووپای ناوەڕاست و ئەورووپای ڕۆژهەڵات، خەرجییە سەربازییەكان زیادیان كردووە. پۆڵۆنیا، گەیشتووەتە ١١,٦ ملیار دۆلار و ئۆكرانیا خەرجییە سەربازییەكانی كردووەتە ٤,٨ ملیار دۆلار، لەمانەشدا ترسی ڕووسیا كاریگەرییەكی زۆری هەیە.

 

بەشێوەیەكی گشتی ئەمریكا، چین، سعودیە، هیندستان و فەرەنسا لە ٦٠%ی هەموو خەرجییە سەربازییەكانی جیهان دەكەن. بەچاوخشاندنێك بە شوێنی هەریەك لەو دەوڵەتانە لە نەخشەی جیهان كە بە كیشوەرە جیاوازەكاندا بڵاوبوونەتەوە، بایەخ و ئەگەری جەنگ لای دەوڵەتان ڕوونتر دێتە پێشچاو.

 

ئێستا زیاتر لە ٢٥ پێكدادان، جەنگ و قەیرانی گەورە لە جیهاندا هەن، كە نزیكەی یەك لەسەر سێیان لە ناوچەی (ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست)دان. ئەمەش مەترسی دۆخەكە بۆ كورد زیاتر دەكات وەکو نەتەوەیەکی بێ دەوڵەت.

 

بەپێی ئەو ئامارانە بێت هەموو ئاماژە و هێماکان بەرەو ڕوودانی جەنگێکی گەورەن، بەڵام کەی و چۆن و لەکوێ؟

ئەمە پرسیارە گەورە و ئاڵۆزەکەیە.

 

 وڵاتانی زلهێز و خاوەن هەژموون، سەرەڕای تەماحکاری و بڵاوکردنەوەی هێزی خۆیان، هەمیشە خۆیان لە جەنگی ڕاستەوخۆ دەپارێزن، لەبەرئەوەی ئێستا بارودۆخەکە لەگەل سەدەی ڕابردوو (سەدەى بیست)جیاوازە. بوونی چەکی ئەتۆمی و ناووکی، ترسێکی گەورەیە لای هەمووان چێکردووە، بەرژەوەندییە ئابوریەکان و فشاری نێوخۆییەکان وایکردووە ئەگەرەکانی جەنگ زەحمەت تر بکات، لێ مەحالیش نییە.

 

چەند ئەگەرێك هەن بۆ ڕوودانی جەنگ:

 

ئاشکرایە کە جیهان دابەش بووە بەسەر دوو بەرە، بەرەی ئەمریکا و بەرەی ڕووسیا، ئەم دوو جەمسەرە هەمیشە کار دەکەن بۆ لاوازکردن و لێدان لە بەرژەوەندی یەکتری، هەروەها یەکێك لە ئەگەرەکانی ڕوودانی جەنگ بوونی بەرژەوەندی هاوبەشی زلهێزەکانە لە یەك جوگرافیای دیاریکراو، ئەمە وا دەکات بۆ پاراستنی بەرژەوەندی و هەژموونی خۆیان هەموو شتێك بکەن تەنانەت جەنگیش!

 

کورد لە کوێی جەنگی داهاتوو دەبێت؟

 

سەردەمی هێزی بەریتانیا، کورد زەرمەندی یەکەم بوو، قوربانی زۆری دا، دابەش کرا، بێ بەش کرا لە بە دەولەت بوون، بەپێچەوانەوە لەسەردەمی هێزی ئەمریکا، کورد هەنگاوی باشی نا بەرەو پێشکەوتن، تا ڕادەیەکی باش مافەکانی چەسپێنران، ئەزموونی هەرێمی کوردستان بە نمونە.

 

بەڵام کورد کە بە دۆستی ئەمریکا و (ئیسرائیل)ی دووەم ناودەبرێت، هێندەی کراوە بە ئامڕازێك بۆ جێبەجێکردنی ئەجێندای خۆیان، وەکو دۆست و هاوپەیمانێك مامەڵەی لەگەل نەکراوە. بۆیە ناکرێت یان دروستتر بلێم، هەڵە دەکەین دلخۆش بین بە ڕووخانی دەستەڵاتی ئێستای ئێران، لەبەرئەوەی ئەمریکا ئامادەیە هەموو مرۆڤایەتی بکاتە قوربانی یەک بەرمیل نەوت، لەکاتێکدا لە ئەگەری ڕوودانی جەنگ کورد بێ زیان نابێت. بۆیە پێویستە ژیرانە مامەڵە لەگەل بارودۆخەکە بکرێت، هاوسەنگی نێوان هێزە دژ بە یەکەکان ڕابگرین و، زۆرترین قازانج و کەمترین زیان بکەین.

ئەم وتارە گوزارشتە لە ڕاى نووسەر و چاوى کورد لێی بەرپرسیار نییە.

 

 


PM:01:35:18/05/2019



ئه‌م بابه‌ته 221 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر