سەرگەردان

زیكری موسا
نوسەر و ڕۆشنبیر

كە سەیری ڕاگەیاندن و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و لێدوان و بەیاننامەی سیاسی و پارلەمانتارانی كورد دەكەی بۆت دەردەكەوێ كورد چەندە سەرگەردانە و خەریكی چییە. بەم سەرگەردانییە شتێكم بیر كەوتەوە. دوو مانگ بەر لە ڕیفراندۆم بە ڕێكەوت مێزگردێكی تەلەفزیۆنێكی ئێرانیم بینی لەبارەی مەترسییەكانی ڕیفراندۆم بۆ سەر ئاساییشی ئێران و ناوچەكە. لەوێ پسپۆڕێكی ڕیشداری ئێرانی ڕایەكی پێچەوانەی بەشدارانی مێزگردەكەی هەبوو. ئەو پێی وابوو كە ڕیفراندۆمی كوردستان هیچ هەڕەشە بۆ سەر ئێران دروست ناكات و هۆكارەكەشی لە یەك دێڕدا كورت كردەوە: "اختلافات بین احزاب و گروههای كرد عراق بسیار عمیق هست. أونها انقدر درگیر دشمنیها و مسایل جزئی و پیش پاافتاده داخلی و سرگردان هستند محاله در مسئله ای بە بزرگی دولت بتوانند توفیقی بدست بیاورند. باید انها را به حال خود رها كرد".

واته حزب و لایەنەكانی كوردی عێراق ناكۆكیی زۆر قووڵیان لەنێوانیاندا هەیە. ئەوان بە جۆرێك لە دوژمنایەتیی یەكتری و بابەتی ورد و سەتحیدا ڕۆ چوونە و سەرگەردانن، ئەستەمە لە بابەتێكی گەورەی وەك دەوڵەت بتوانن سەربكەون. دەبێ وازیان لێ بێنین با خەریكی خۆیان بن.

دەمزانی ئەوان باشیان ناسیوین، بەڵام لای خۆم وای بۆ دەچووم شەڕی داعش و ڕیفراندۆم ڕۆحێكی هاوبەشی نیشتیمانی لەنێوان هەموو لایەنەكانی كوردستان دروست دەكات و ئیتر فێری ئەوە دەبن كە مەزن و ستراتیژی بیر بكەنەوە و وەك جاران بچووك و تەسكبین نەبن. بە داخەوە خوێنی شەهیدانی شەڕی داعش و دەنگە زوڵاڵەكەی گەلی كوردستان بۆ سەربەخۆییش تەكانی بە ویژدان و عەقڵی حزبە كوردەكان نەدا و زوو گەڕاینەوە نێو سووڕانەوە لەنێو بازنە مایەپووچەكەی جاران.

هەرێمی كوردستانی عێراق سێ گرفتی سەرەكیی هەیە. یەكەمیان زۆر مەعرووفە. جیۆپۆلیتیكمان باش نییە و بە نەیار و داگیركار دەور دراوین. لە جیهاندا هەندێ گەلی تریش هەن ئەو كێشەیان هەیە. ئەرمەنی و پۆلۆنی و جوولەكەش وان، بەڵام بە زۆر هۆكار توانیان بەسەریدا زاڵ بن. هۆكارەكان تێروتەسەلەن و ڕەنگە لەم نووسینەدا ئەو بوارە نەبێ باسی لێوە بكرێ.

گرفتی دووەمی هەرێم ئەندامبوونیەتی لەناو دەوڵەتی عێراق. لەناو دەوڵەتی عێراقدا جینۆساید كراین. دوای 2003 ، هەرێم خۆشحاڵ بوو بەوەی عێراقی نوێ لەسەر هەندێ پڕەنسیپ دامەزراوە و ڕێككەوتنەكانیش پێشێل ناكرێن. بەڵام ئێستا تەواو پێچەوانەیە. پڕەنسیپی شەراكەت لە حوكمڕانی و هاوسەنگی لەناو دامەزراوەكانی دەوڵەت و سازان لە یاسادانان بوونی نییە. كوردستان لە بودجە و سوپا و دامەزراوەكانی تر بەشی نییە و بڕیارەكان بە لۆژیكی زۆرینە تێدەپەڕێندرێ. بەم پێیە بێت بوونی كورد لە بەغدا هیچی لێ سەوز نابێ و گۆڕەپانێكە كە پێشتر دیارە كە تێیدا دەدۆڕێت. ئەگەر سەد نوێنەریشی لە پارلەمان هەبێ هەر كەمینەیە. ئەم گرفتە زەحمەتە چارەسەر ببێت چونكە عێراقییەكان بە عەلمانی و ناعەلمانی و پاشایی و كۆماری و بەعسی و دیندارەكانیەوە بڕوایان بە شەریكبوونی كورد نییە.

كێشەی سێیەمی هەرێم لایەنە سیاسییەكانییەتی كە ئێرانییە ڕیشنەكە چاك وەسفی كردبوون. ئەم گرفتە لە هەردوو كێشەی پێشووتر قورسترە و نەیارانی كوردستان حیسابی تایبەتی لەسەر دەكەن. گرفتی ناوخۆیی فرەڕەهەندە بەڵام ڕەهەندێكی زۆر كاریگەرە و كاری كردۆتە سەر كۆی دیمەنەكە.  لایەنەكان بە نهێنی و ئاشكرا لە بری نەیاربوون و كێبڕكێیی سیاسی هەندێجار هەتا سنووری دوژمنایەتی دەڕۆن. كادیر و پارلەمانتار و بەرپرسە گەنجەكانیان لەسەر ڕق و دوژمنایەتیی كوێرانەی لایەنەكان تەربیەت دەكەن. لە بیر و هۆشیاندا ڕووخاندن و لەناوبردنی لایەنی بەرانبەر دەنەخشێنن. لە كۆڕ و كۆبوونەوە ناوخۆییەكاندا سەركردەكانیان بە ڕاشكاوی دەڵێن ئێمە لە عێراقدا گرفتمان لەگەڵ هیچ شتێك نییە. تەنیا گرفتی ئێمە پارتییە. چەندین دەیەیە هەموو وزە سیاسی و سەربازی و ئیعلامییان بە ئاراستەی دوژمنایەتیی پارتی تەیار كردووە نەك بۆ بابەتە ئەساسییەكە كە دۆزی گەلی كوردستانە. بەشی زۆریان وای بۆ دەچن هەر شتێك لە بەرژەوەندیی كوردستان بێت ئەوە لە مەسلەحەتی پارتیشە بۆیە بێ دوودڵی دژی دەوەستنەوە. ئەگەر كادیرێكیان بە سودفە كارێك بكات یان قسەیەكی لە دەم دەرچێ ئەگەر بە ئاراستەی بەرژەوەندیی نیشتیمانی بێت خێرا لێی دێنە دەنگ و سزای دەدەن. سازش و بەڵێ بەچاوان بۆ نەیارانی كوردستان لایان وەك ئاوخواردنەوەیە بەڵام ئامادە نین یەك جار بە دڵێكی پاك باشەیەك بۆ پارتی بڵێن. هەتا لەوە تێدەگەن كە ئەم سیاسەتەیان هەڵەیە و پەشیمان دەبنەوە ئیتر تەمەن مەجالیان نادا قەرەبووی هەڵەكانیان بكەن. بەدوای ئەواندا ژمارەیەك گەنجی پڕ وزەی تازەكار دێن كە لەسەر ڕقی كوێرانە گۆش دراون و ئەو سووڕە هەر بەردەوام دەبێ و كابرای ڕیشنی ئێرانیش لە دوورەوە بە دڵێكی مورتاح سەیری بازنەكە و سەرگەردانیی كورد دەكات.

چارەسەری هەر سێ كێشەكەكە لێرەوە دەست پێ دەكات. دەبێ دەستبەرداری تەنگەنەفەسی و ڕقی كوێرانی بین. ئینجا دەتوانین پێكەوە كار بكەین و ڕێز لە دامەزراوەكان و ژیانی هاووڵاتیان بنێین. پاشان بە هێزەوە لە گۆڕەپانی عێراق كار بكەین بۆ ئەوەی بتوانین بەندی جیۆپۆلیتیكیش تێكبشكێنین. سەیر بكەن بەهێزیی كورد و دەستكەوتەكان و بووژانەوەی كوردستان تەنیا ئەو كاتانە بووە كە ڕق و دوژمنایەتی پاشەكشەی كردووە.


ئەم وتارە دید و بۆچونی تایبەتی نووسەرەکەیەتی

PM:09:25:29/11/2020



ئه‌م بابه‌ته 222 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌