جاڕدانی باری لە ناکاو

لقمان موستەفا صالح
پارێزەر
یاسای باری لەناکاو یاخود نائاسایی (حالة طواري) جیاوازە لەگەڵ یاسا بەرکارەکانی تری وڵات، لەبەرئەوەی لەلایەن سەرۆکی وڵاتەوە بە بڕیارێکی تایبەت به‌ مه‌رسوومیك دەردەچێت، به‌پێی ئه‌حكامی عورفی یان ئه‌وه‌ی پێی ده‌ڵێن باری له‌ناكاو ، ده‌تواندرێ باری له‌ناكاو بسه‌پینرێ به‌سه‌ر هەموو وڵات یاخوود بەشێکی یا ناوچەیەکی دیاریکراو بەتەنیا، زۆر جار ماوەکەی دیاری دەکرێت، كه‌ بۆ چه‌ند ماوه‌یه‌و كه‌ی كۆتایی پێدێت.

کەواتە لە هەرێمی کوردستان پشت بەست بە قانونی ژمارە (١)ی ساڵی ٢٠٠٥ سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان ⁄عێراق ھەموارکراو، دەقی مادەی (١٠) بڕگەی (٨ ، ٩) تایبەت بە دەسەڵاتەکانی سەرۆکی ھەرێم بۆ (جاڕدانی باری نائاسایی و سەرپەرشتیکردنی کۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی کوردستان) دەرھەق بە جاڕدان و توندترکردنی ڕێنماییەکان. بۆ نمونە بەرەنگاربونەوەی ئافاتی (کۆرۆنا) کە لە ئێستادا بەرۆکی دونیاو کوردستانیشی گرتووە، بەمەبەستی پاراستنی ژیانی چین و توێژەکان کە زەرورەتێکی ئەخلاقی و قانونی و شەرعییە لەپێناو پاراستنی گشتی و بەرژەوەندی گشتیدا.
 
ئەم یاسایە (یاسای باری له‌ناكاو) ئەو دەسەڵاتە دەداتە دەسەڵاتی جێبەجێکار  کە هه‌ڵسێت به‌ سه‌ندنه‌وه‌ی چه‌ند سه‌لاحیاتیك له‌ ده‌سه‌ڵاتی (ته‌شریعی و قه‌زائی) بۆ ده‌سه‌ڵاتی جیبه‌جیكردن. كه‌ تا ڕادەیەک ده‌سه‌ڵاتی ڕەهای دەبێت لە پیادەکردنی دەسەڵاتەکانی خۆی. وه‌ک دیاریكردنی (ماف و ئازاد)ی هاوڵاتیان و ده‌ستگیركردنی گومانلیكراون و یاخود ئەو کەسانەی کە سەرپێچی بریارەکان دەکەن بۆ ماوه‌یه‌ك كه‌ دیاری نه‌كراوه‌ به‌بێ ئاراسته‌كردنی تاوانه‌كه‌یان، یان بێبه‌شكردنی مافی گردبوونه‌وه‌ یان (منع تجول)و له‌ كات و شوێنی دیاریكراو.

ده‌ستوور هه‌میشه‌ ئه‌و لایه‌نە به‌رپرسیار دیاری ده‌كات كه‌ هه‌لده‌ستێت به‌ راگه‌یاندنی بارودۆخی له‌ناكاو و ئه‌و حاڵه‌تانه‌ی كه‌ یاسا رێگه‌ی داوه‌ باری نایاسایی تێدا رابگه‌یه‌ندرێت، كه‌ وڵات ڕووبەرووی ده‌بیته‌وه‌ وه‌كو: روودانی سروشی و مرۆیی، وەک ئەوەی ئێستا لە هەرێمی کوردستان دەگوزەرێ بەهۆی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا ڤایرس باری لەناکاو ڕاگەیەندراوە. بەپێی یاسا سزای بۆ دانراوە کە هەرکەس سەرپێچی بکات.

سزای سەرپێچی بریاری لیژنەی دەسەڵات پێدراو
مادەی (240) یاسای سزادانی عیراق/ هەرکەسێک سەرپێچی بریاری فەرمانبەر کە لە خزمەتی گشتیدایە یان لیژنەی شارەوانی یان لیژنەی رەسمی دەسەڵات پێروی کرد سزا دەدرێت بە بەندکردن [حبس] زیاتر نەبێت لە [٦] شەش مانگ یان بە پێبژاردن زیاتر نەبێت لە ۱۰۰ دینار (هەڵبەتە بری پارەکە لە ئێستادا هەموارکراوەتەوە).
 
نمونە : 
۱ـ سەرپێچی کرنتینە- قەدەغەی هاتووچۆ.
۲ـ سەرپێچی ئەو کەسانەی لە دەرەەی وڵات گەڕاوەتەوە عیراق و کوردستان، ناچن بۆ لیژنەی پزیشکی پشکنینی کۆرۆنە و کرنتینە.
 
تاوانی زیان گەیاندن بە تەندوستی گشتی
مادەی (368) لە یاسای سزادان/ هەرکەسێک کارێک بکات بێتە هۆی مەترسی بڵاوبونەوەی نەخۆشییەکی ترسناک زیان بە ژیانی خەڵک بگەیەنێت سزادەدرێت بە بەندکردن [حبس] بۆ ماوەیەک زیاتر نەبێت لە [ ۳ ] سێ ساڵ.

مادەی (369) لە یاسای سزادان/ دەلێت گەر هاتوو بەهۆی بڵاوبونەوەی ئەم نەخۆشییە خەڵک مردن یان بووە هۆی بریندار (بعاهة مستدیمة) سزادەدرێت بە زیندانی کردن [سجن] بۆ ماوەیەک زیاتر نەبێت لە [15] ساڵ.

نمونە/ سەرپێچی ئەو کەسانەی هەڵگری نەخۆشی کۆرۆنەن ناچن بۆ لیژنەی پزیشکی فەحسی کۆرۆنە کرنتینە لەناو خەڵک دەسورێن و دەبنە هۆی بڵاوبونەوەی نەخۆشی. 

ئەم وتارە دەربڕ لە ڕای نوسەر دەکات

PM:11:43:17/03/2020



ئه‌م بابه‌ته 78 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر