دیپلۆماسیەتی ئەلیكترۆنی

بێستون شەهید جەبار
نوسەر و چالاكوان
‏‎شوێنگرتنەوەی تەکنەلۆژیای پەیوەندی و زانیارییەکان وەك ڕێگایەکی نوێی کاری دیبلۆماسی، بەڕوونی لەگەڵ دەرکەوتنی ئینتەرنێت و موبایل و کۆمپیوتەر و پەیوەندییەکان دا لە ریگەی مانگە دەستکردەکانەوە دەرکەوت.

ئەو چەندان پێدراوەی پێگەی ئینتەرنێت لەناو جوگرافیای سیاسیدا و کاریگەری لەسەر پیشەی دیبلۆماسی، کە کاتێك دەتوانێت پارێزگاری لە بەرژەوەندی کیان و نەتەوە و تیبینی و چاودێری و دانوستان و گفتوگۆ و کۆکردنەوەی زانیارییەکان بکات، وە بەشداریکردن لە دروستکردنی بڕیار و خۆنمایشکرنی لە ناکۆکیە نێودەوڵەتیەکان و گەورەکردن و فراوانکردنی بەرژەوەندییەکان و مەشقکردن و پێشخستنی توانای سەرچاوە مرۆییەکان.

پێدراو و گۆڕانکارییەکان، کاتی ڕودانی شٶڕشی زانیارییەکان لە دوبارە پیناسەکردنەوەی دیبلۆماسیەتدا کە "گۆردن سمس" بەم جۆرە لیی دەروانێت ''هونەری پێشکەوتن و پاراستنی بەرژەوەندییە نیشتیمانییەکانە لە کاتی گۆڕینەوەی زانیارییەکان لە نێوان حکومەت و دەوڵەتەکان و گروپەکانی تر'' دا وە ئەم پێناسەیە تیشك ئەخاتە سەر ڕۆڵی پەیوەندییەکان لە دەرکەوتنی هەر ئەکتەرێکی تر لە کایەکەدا وە پاشان دەرکەوتنی ئاکتەرە دیبلۆماسییەکان لە مەیدانی دەرەوەی دەوڵەت پێچەوانەی یەکێك لە هەرە باشترینەکانی ڕووخساری پەیوەندییە نێودەوڵەتییە هاوچەرخەکان.

‏‎کاریگەری ژینگەی ئەلیکترۆنی لەسەر سروشتی نێردەی دیبلۆماسی و دەرکەوتنی دیبلۆماسیەتی ئەلیکترۆنی یەکێک لە لقە گرنگەکانی چالاکی خزمەتگوزارییە نێودەوڵەتییەکانە، وە پێناسەی دیبلۆماسی بە شێوەیەکی گشتی هونەری دانوستان و گفتوگۆیە، و دەرکەوتنی هۆکار یان ئامرازێکە لە کاتی دانوستان بۆ ڕازیکرنی لایەنێك یان چەند لایەنێك و، ناتوانین بڵێین پێناسەیەکی دیاریکراو هەیە بۆ دیبلۆماسیەت.

ئەوەی تا ئێستا کۆدەنگی لەسەر بێت ئەوەیە دروستکردنی بەرنامەیەکی سیاسیە، یان هونەری ئیدارەدانی پەیوەندییە نێودەوڵەتیەکانە، کارێکی ئیداریی پەیوەندییەکانە لە نێوان دەوڵەتان بە شیوەی گفتوگۆ و دانوستان، وەك زمانی گفتوگۆ و دیالۆگ و ڕازیکردن و هونەری مامەڵەکردن لە نێوان ڕیکخراوە نێودەوڵەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشەکان بەو زمانە ئە‌قڵانییە لەسەر خۆیەی کە دوورە لە شەڕ و ناکۆکی و مامەڵەکردن لەسەر جێبەجێ کردنی ئەو مەبدەئەی کە شەڕ چارە نییە و دەتوانرێت لەبری ئەوە گەشە بەبوارەکانی ئابوری، سیاسی ڕاگەیاندن و ڕۆشنبیری نێوان دەوڵەتان بدرێت.

‏‎ڕاستە لەئێستادا کۆدەنگی نییە لەسەر پێناسەی دیبلۆماسیەتی ئەلیکترۆنی، بەڵام بەشێوەیەکی سادە پێناسە دەکرێت بەوەی کە بەکارهێنانی تۆڕەکانی ئینتەرنێت و تەکنەلۆجیای پەیوەندییەکان و زانیارییەکانە بۆ هاوکاریکردن لە جیبەجێکردنی ئامانجە دیبلۆماسیەکان، یان ئەو تێپەڕینەیە لەگەڵ ئەنجامدانی کرداری ئەنتەرنیت و تەکنەلۆجیای زانیارییە هاوچەرخەکان لە پەیوەندیکردن لەگەڵ خەڵکانی بیانی بەئامانجی دروستکرنی ژینگەیەك بتوانێت لە خزمەتی سیاسەتی دەرەکی وڵاتەکەدا بێت. ‏‎

گۆڕینی زانیارییەکان لەسەر ڕێسای ژمارەیی کە لە نێوانیاندا توانای گشتاندنی لە پێش دیبلۆماتکارەکان و توانای لەسەر پاراستنیان، و ڕیکخستن لەگەڵ هاوتاکردنی حکومەتەکانی تر، وە بەکارهێنانی ئەو ئامرازە بۆ بەردەوامی لە جێ بەجێکردنی ڕۆڵی سەرپەرشتیکردن و ئاراستەکردنی لە سیاسەتی نیودەوڵەتیدا بە ڕێگەی حکومەت هەتا کاتێك دەبێت فەرمانگەیەکی حکومی و بەسێوەیەکی گشتی گەورە دەبێ. ‏‎ئەمە ڕێگە دەدات دیبلۆماسیەتی ئەلیکترۆنی کە دیبلۆماتکاران پەیوەندی بە هاوڵاتیانی وڵاتی خۆیان و خەڵکانی بیانیەوە بکەن، و گوێ بگرن بۆ ئەوان و گفتوگۆیان لەگەڵ بکەن و ڕاو سەرنجیان بزانن، ئەو خەڵکانە بەکێ کارتێکراون لەسەر ئینتەرنیت؟ یان زیاتر لەسەر هەلی کارتێکرنی ئەوان لە دونیای ئینتەرنیت وزیادبوونی جەنجاڵیان. ‏‎

ئەوەش ڕونە جیهان ئەمڕۆ لەهەموکات زیاتر هەنگاو بۆ بچوکبونەوە دەنیت لەڕێگەی تەکنەلۆجیا و پەیوەندییە ئەلیکترۆنییەکانەوە، بەڵام کاتێك دەوڵەتێك دەتوانێت زیاتر پێش بکەوێت لە دەوڵەتێکی تر، ئەمە سەلمێنەری تۆمارکردنی شەفافیەتی زانیاریەکان و ئازادی چونەژورەوە و گواستنەوەی کارلیککردنی لەسەر هاوڵاتیانی، و کاریگەری لەسەر پڕکرنی ڕای دونیای جیهانی لەدوای پێدانی جەماوەر بۆکردن یان روودان و بوونی پەرچەکردار لەسەر وەرگرتنی سۆزی ئەوان کە هەندێك کاتەکان یان هاوکاریکردنی ئاوەزمەندی (ژیربیرکردنی) وەرگرتنی بڕیارەکان. ‏‎

هەروەها ئەمە پێش ڕاسپاردن و گەڕانەسەری لە ناکۆکیەکان لەگەڵ تێپەڕبونی کات، شوێن و دیاریکردنی جوگرافیا بۆ ئاشکرابون لەگەڵ جێگەی کارەسات و ناکۆکیەکان، وە هەروەها کارکردن لەسەر خێرای هەڵەکان وکۆنترۆڵکردنی ناکۆکیەکان و دەستێوەردانی نێودەوڵەتی لە چوارچێوەی ئاسایشی ئینسانی هاوبەشدا.

ئەم وتارە گوزارشت لەڕای نوسەر دەكات


PM:04:56:10/01/2020



ئه‌م بابه‌ته 226 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر