عێراق مەنجەڵی سەرنراوەی کێشەکان

دكتۆره‌ نه‌زاكه‌ت حسێن
پسپۆڕی میدیا و ڕاوێژكاریی ڕۆشنبیری له‌چاوی كورد

پێکهێنانی وڵاتێکی وەکو عێراق، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دوای جەنگی جیهانی یەکەم و دابەشکردنی میراتی دەوڵەتی عوسمانی، بۆ چارەسەرکردنی کێشە بووە لەو کاتەدا، کە ئاوا چەند پارچەیەکى جیاواز اە ڕووى مەزهەبی و نەتەوەیی، کە جگە لەو دوو جیاوازیەش لە ڕووى جوگرافیاشەوە جیاواز نوسێنراون بەیەکەوە، هەر بۆ ئەو مەبەستە بووە.

وەک دەبینین باکور هی کوردەکانە و باشور هی  عەرەبە شیعەکان و ناوەڕاستیش هی عەرەبە سوونەکانە، ئەمە جگە لەوەی کە کەم کەمێک لە باکور عەرەب و شیعە هەیەو لە ناوەڕاست و باشوریش کەم کەمێک کورد و، لەناو هەموو ئەم پاراچانەشدا نەتەوەی تری وەکو تورکمان و ئاشووری و، ئاینی تری وەک مەسیحی و جولەکەو یەزیدی...هتد هەن.


واتە بە گشتی وڵاتێکی فرەییە لە: ئاین، کلتور، نەتەوە، ڕەچەڵەک، زمان، مەزهەب. ئەمە ڕەنگە بۆ جیهانی ئەمڕۆ و نمونەی وەکو زۆرێک لەوڵاتانی ئەورووپا ئاسایی بێت، تا ئەو ڕادەیەی وڵاتێکی دێرین و زلهێزی وەکو بەریتانیا کە نیشتمانی کۆنی ئینگلیزەکانە، ئێستا بەوڵاتی پەنابەرەکان ناودەبرێت، هێندە فرەیی تێدا دەژی.


بەڵام پرسیارەکە لەوەدایە، ئایا لە مێژوو، لە ئێستادا
عێراق، کاری بۆ کراوە کە بەم فرەییە بتوانن وەکو وڵاتێک بۆ هەمووان، وەک ئەورووپا کە فرەیی تێدایە بژین. لێرەدا دەتوانین بڵێن نەخێر، هەموو ئەو کێشانەی ناوە ناوە سەرهەڵدەدەن، وەکو شەڕی داعش، شەنگال، پەلگانە و کەرکوک و بەتایبەتی ناوچە دابڕاوەکان، جەنگی ناوخۆیی نێوان پێکهاتەکان، بەڵگەن لەوەی کە ئەم وڵاتە، ئەو پێکهاتە جیاوازانەی تێیدا دەژین، نەنوساون بەیەکەوە بۆ ژیان و پێکەوە ژیان، یەکتر قبوڵکردن لە نێوانیاندا دروست نەکراوە، هەر دەسەڵاتێک هاتوەتە سەر حوکم، سوودی لەم جیاوازییە بینیوە بۆ کۆنترۆڵکردن و مانەوەی خۆی و، لایەکی زاڵ کردووە بەسەر لایەکەی تردا، نمونەی وەک سەددام حوسێن، سوونەی بەسەر شیعەدا زاڵ کرد، عەرەب بەسەر کورد...هتد، کە وایکردووە جیاوازییەکە تەنها لە جیاوازیدا نەماوە، بەڵکو ڕق و کۆمەڵگەیەکی تۆڵەسێنی بەرهەم هێناوە، کە تائێستاش بەشێکی کێشەو جەنگە ناوخۆییەکانی، بەتایبەتی ناوەڕاست و باشوری عێراق، دەرهاویشتەی ئەو سیستەمە حوکمڕانیبەی پێشوون.


دوای (سەددام)یش ئەو پارتانەی هاتونەتە سەر دەسەڵات بەهەمان شێوە سوودیان لە جیاوازییەکە بینیوە بۆ مانەوەو چوونە سەر دەسەڵاتی خۆیان، نەک بۆ پێکەوەژیان. ئەمە جگە لەوەی کە وڵاتی فرەیی و پیکهاتە جیاواز پێویستی بە سیستەمی حوکمڕانی جیاوازو دایڤێرس هەیە، کە کۆی سیستەمە ئیداری و پەرلەمانی و حکومی و میدیایی و پەروەردەیی، لەسەر بنەمای پێکەوەژیانی جیاوازییەکان و یەکتر قبوڵکردن کاربکات.


واتە میدیا، پەروەردە، یاسا، دەستور، چۆنیەتی پێکەوەژیانی ئەم جیاوازیانە بنەمای کارکردنی بێت. وەک نوسەرێکی بواری میدیای نیشتمانی دەڵێت، بوونی میدیایەکی نیشتمانی، کە کار بۆ نزیک کردنەوەو پێکەوەژیانی جیاوازییەکان بکات، لە هەموو وڵاتێکدا گرنگییەکی گەورەیە، بۆ ئەو وڵاتانەی کە دانیشتوانەکەی پێکهاتە جیاوازن، نەبوونی ئەم میدیا نیشتمانییە وەک ئەستێرە بە ئاسمانی ساماڵەوە دیارە، واتە میدیایەک کە ڕەنگدانەوەی خواستی تەواوى پێکهاتەکان بێت، دەتوانێت پێکەوەژیان دروست بکات.


ئایا لە
عێراقدا، کامە میدیا، کامە سیستەم، کامە دامەزراوەی نیشتمانی، کامە سوپای نیشتمانی و لایەنی ئەمنی نیشتمانیمان هەیە، تاوەکو هەر نەتوانرێت کۆتایی بە جیاوازییەکان بهینرێت، بتوانێت پێکەوەژیانیان تێدا دروست بکات.


بۆیە بە بڕوای من، یان دەبێت بە بوونی ئەو سیستەمە حوکمڕانی و میدیایی و پەروەردەیی و سیستەمە نیشتمانییە، وڵات ئارام بکەینەوەو یەکتر
قبوڵکردن دروست بکەین، یان ئەم کێشانەی هەر ڕۆژە لە سوچێکەوە سەر هەڵدەدەن و وڵات وحکومەت سەر قاڵ دەکەن و، سەر دەکێشێت بۆ دەست تێوەردانی دەرەکی و نادیار، یان دابەش کردنی عێراق بژاردەی باش بێت بۆ چارەسەری ئەو کێشانە، بەتایبەتی هەرێمی کوردستان تا بەشێک بێت لە عێراق و بیر لە خۆی سەربەخۆ کردن و جیاکردنەوە نەکاتەوە، هەموو جارێک دەبێتە بەشێک لەو کێشانەی کە زۆر جار لەدەرەوەی سنوری ئەویش ڕوودەدەن، ئەگەر هیچ کام لەم دوو بژاردەیەش بیر لێنەکرێتەوە، ئەوا ئەو مەنجەڵە سەر نراوە جار جار قوڵێک دەدات و درزێک دەخاتە وڵات، تاسەریش یان دەبێت بە زەبری هێزو زاڵ کردنی لایەک بەسەر لایەکی تردا سەرنراوەی ئەو مەنجەڵە بپارێزرێت، یان چاوەڕێ سەرهەڵدانەوەی نمونەی کێشەکانی وەک شەنگال، پەلگانە، داعش ..هتد، بەردەوام بکەین.

ئەم وتارە گوزارشتە لە ڕاى نووسەر و چاوى کورد لێی بەرپرسیار نییە.

 


PM:04:59:21/05/2019



ئه‌م بابه‌ته 168 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر