هۆکارەکانى بنبەستى سیاسی هەرێمى کوردستان و چارەسەرکانى

دكتۆره‌ نه‌زاكه‌ت حسێن
پسپۆڕی میدیا و ڕاوێژكاریی ڕۆشنبیری له‌چاوی كورد

ئاشکرایە هیچ بنبەستی و نەمانی کۆمینیکەیشن و داخرانی دەرگای گفتوگۆ بە بڕیارێکی ساتەوەختی دروست نابێت، بەڵکو دەرهاویشتەو کەڵەکەبووی  کردار و ڕەفتار و هەڵوێستی پێشینەیە. ئەوەی ئەمڕۆ بینیمان کە دوو هێز کە بڕیارە ئیدارەی جومگەکانی ئەم وڵاتە بکەن گەشیتنە بنبەست و خۆیان واتەنی قسەیەکیان نەما بۆ کۆبوونەوەی دیکە.

بە بڕوای من هۆکارەکانی بۆ ئەم  چەند خاڵە دەگەڕێنمەوە:

١- ئەم دوو هێزە، ئەگەر وەک دوو پارت بەیەکەوە لەدایک نەبووبن، سەرکردەکانیان لە (ئەلف و بێ)یەوە بەیەکەوە ئەو شۆڕشەیان کردوە، ئەمەی ئەمڕۆ بەرهەمەکەیەتى، واتە بە پڕۆسەی دیموکراسی و هەڵبژاردن یان کودەتا ئەم دەسەڵاتە دەست نەکەوتوە، لە مێژووی شاخ و سەردەمی حوکمڕانی دوای ڕاپەرینیش بەخت یاوەریان بووە، پێکەوە وەک وتم لەدایک بوون، پێکەوەش گەورەبوون، کەسیان لە قۆناغێکدا ئەوی دیکەیانی نەکردۆتە دەرەوە لە گۆڕەپانەکە، ئاڵوگۆڕی دەسەڵات نەبووە لە نێوانیاندا، بۆیە ئەمڕۆ هیچ ئەزموونێکی ئەوەیان نییە یەکێکیان بەبێ ئەوی دیکەیان ڕێگە بەیەک بدەن حوکمڕانی بکات.

٢- ململانێی سیاسی و کەسی لە سەردەمی شاخ، لەنێوان سەرکردەکانی ئەم دوو هێزە، ئەو جەنگانەی کە کردویانە، ڕاستە بەهۆی ڕاپەڕین و دەستکەوتنی ئەم ئەزموونە سەربەخۆیی و حوکمڕانییەوە بەردەوام بوونیان لە دەسەڵات لەماوەی چارەکەسەدەیەک، ڕێگەی نەداون زۆر کۆنە قین و ململانێ کۆن گەشەبکات لە نێوانیاندا، بەڵام بوونی ئەو ململانێ کۆنانە، بیریان نەچووە، لە سایکۆلۆژیایاندا باکگراوندێکی پێداون، کە مامەڵەی پێدەکەن لەگەڵ یەکتردا، لەکاتی کێشە نوێیەکانیان ئەو ڕقەکۆنانەیان بیردەکەوێتەوە.

٣- شەڕی ناوخۆ، ئەزموونی دووئیدارەیی لە ساڵانێکی پێشوودا، جۆرێک لە دابڕانی ئیداری و ناوچەیی و سایکۆلۆژی بۆ خۆیان و جەماوەرەکەیان دروست کردوە، کە ئاسان نییە یەکیان لەسنوری ئەوی دیکەیان پێگەی خۆی بەهێزبکات، یان زۆنی زەردو سەوز تیکەڵ ببنەوە، ئەمە وای کردوە پارسەنگی هێزیان لارەسەنگ دەبێت، جارجار بە زەق بوونەوە زیادبوونی پاوەری یەکێکیان لە زۆنی خۆیدا و ئەولا پێی هەستیارە، جگە لەوەی برینی شەڕی ناوخۆ باوەڕناکرێت لای هیج کامیان ساڕێژ بووبێت.


٤- بەشداربوونی ئەم دوو هێزە لەسەرتاوە، وەک خەبات، ئەم سەربەخۆیی و کیانە سەربەخۆیەکە و هەرێم، هەریەکەیان وەک ئەویتریان بە موڵکی خۆی دەزانێت و غەریزەی موڵکایەتی ئاسان نییە دەست بەرداری ببیت، جگەلەوەی ئەو ساڵانە زۆرەی خۆیان بوون و حیزبی هاوتای خۆیان نەبووە دەسەڵاتیان لێوەرگرێت، ڕەگیان داکوتاوە وەک یەک لە ڕووی هێزی سەربازی، وزە، سامان ...هتد، ئەمەش ئاسان نیەلارەسەنگ ببێت.


٥- ڕێککەوتنی ستراتیژی درێژخایەن، بە بڕوای من توانی لەکاتی خۆیدا چارەسەری ململانێکان و کێشەی دوو ئیدارەیی و جەنگی ناوخۆ کۆتایی پێبهێنێت، بەڵام گەورەترین زیانی گەیاند بە پرۆسەی دیموکراسی و ئاڵوگۆری دەسەڵات، چ لە نێوان ئەم دوو هێزە، چ گواستنەوەی بۆ هێزێکی تر، وای لێکردن زیاتر کلتوری پەنجا بە پەنجا جێگیرببێت، ئەو ساڵانەی ڕێکەوتنی ستراتیژی هەردووک وەک یەک پێگە ئابوری و سەربازی و جەماوەری و ئیداری و سیاسییەکەی خۆیان هاوتا و بەهێز کردوە، ئەوەیان لەمێشکی خۆیان کردوەتە دەرەوە، کەڕۆژێک یەکێکیان کارتی سوور بۆ ئەوی تریان لەگۆڕەپانەکە هەڵبکات.


٦- هەڵبژاردن  تاڕادەیەک، بەتایبەتى نا نەزیهی پڕۆسەی هەڵبژاردن وای کرد، ئەم دوو هێزە دیسانەوە بە هەڵبژاردنیش پاریزگاری لە بەڵانسی هێزەکەیان بکەن، لەساڵانی ڕابردوودا و ئەم هەڵبژاردنەی دوایی کە هاوکێشەی هێز و نەخشە سیاسییەکەی گۆڕی، لایان قبوڵ کراو نییە. ملکەچی دەرەنجامەکانی نابن بەتایبەتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان کە هیزەکەی لاواز بووە.


٧- دەست تێوەردانی دەوروبەر، بەحوکمی نەبوونی دەوڵەت و دراوسێیەتی دەوڵەتی ناحەز بەکورد و پابەند بوونی بەرژەوەندییە سیاسییەکانیان بە بارودۆخە سیاسییەکەی هەرێمی کوردستان، ڕاشکاوانەش بڵێین ململانێی ئەم دوو هێزە، لەچەند ساتی جیاواز وای کردوە هەندێک جار، پەنا بۆ پشتیوانی دەوڵەتی دراوسێ بەرن و ئەویش یارمەتیەکەی بەمەرج بووە، ڕەنگە ئەمڕۆ، تاڕادەیەک سەربەخۆیی بڕیاردانی بەڕێژەیەک لەم دوو هێزە وەرگرتبێتەوە، نەهێڵن سەقامگیری سیاسی دروست ببێت لەم هەرێمە، ئەگەر ئەو دەوڵەتانە بەرژەوەندی خۆیانی تێدانەبێت.


٨- کێشە ناوخۆییەکانی نێوان ئەم دوو حیزبە، بەتایبەتی یەکێتی نیشتمانی وئەو ئینشیقاقە یەک لەدوای یەکانەی کە بەسەرهەڵدانی هێزی سێیەم و شپرزی بڕیاردانی سیاسی ئەم هێزە کۆتایی هات، هێزی دیکە توانی تاڕادەیەک، بەجۆرێک لە جۆرەکان بەشداربێت لە کێکە پەنجا بە پەنجا بەشکراوەکە و ببێتە مەترسی بۆ مانەوەی دوو هێز، بەبەردەوام لەدەسەڵاتدا.


٩- هاتنە ئارای نەوەکان و بەتایبەتی دوای  مردنی بەڕێز مام جەلال و کاک نەوشیروان  کە دەیانتوانی بریارەکان یەکلایی بکەنەوە، حاسم بن لەگەڵ پارتی دیموکرات گفتوگۆ بکەن، و فرە بڕیاری گوێ لێنەگرن، ئێستاش ئەو بڕیاردانە فرە جەمسەرە بەتایبەتی لای یەکێتی نیشتمانییە.

١٠- ئەو کۆمەڵە کێشە سیاسییانەی لەم دواییە ڕوویدا کە بڕیاری تاک لایەنەی لەخۆگرت، وەک دانانی سەرۆک کۆمار و ١٦ ئۆکتۆبەر و بڕیار لەسەر مەسەلەی ناوچە جیناکۆکەکان کە وای کرد سەرەتای سەرهەڵدانی بڕیاری دوولایەنەو ڕێککەوتنی دولایەنەی ئەم دوو هێزە خۆری ئاوابوو، ئیتر ڕێککەوتنی ستراتیژی و تەوافق بوونی نەماو بگوترێت بڵین ئەو کەپرەی ئەم دوو هێزە بە ڕێککەوتنی ستراتیژی وتەوافق دروستیان کردبوو با بردی. وای کرد لایەنی بەرامبەریش بیری لە بڕیاری تاک لایەنە کردەوەو بە مافی خۆی زانی کە لەمڕۆدا، لە پێکهێنانی حکومەتی هەرێم، کە زۆرینەیە، وەڵامی ئەو بریارە تاک لایەنیانەی هێزی بەرامبەر بداتەوە، کە لە بەغدادو کەرکوک کردیان.


چی بکڕێت؟ 


١- دەبێت هەردوولا ئەوە بزانن کە بە ستراتیژی پێشوو ڕێککەوتنی ستراتیژی کۆن و چیرۆکی پەنجا بە پەنجا ناتوانن ئیدارەی ئەم وڵاتە بدەن، بەردەوام  و مامەڵە لەگەڵ واقع نەک ڕابردوو بکەن. 


٢- دەبێت ئەوەبزانن کە مێژووی ئەم دەسەڵاتە بە هەڵبژاردن لە مێژوودا نەهاتووە تاوەکو لە پڕدا بەدەرنجامی هەڵبژاردنیک یەکیان ئەویتریان بکاتە دەرەوە، بەڵکو دەیەوێت تا وردە وردە لە کلتوری پەنجا بە پەنجا بڕۆن بۆ ئاڵوگۆری دەسەڵات، واقعی سیاسی ناوچەکەوە حکومەتی فیدراڵ و وڵاتانی دەوربەرو بگرە بارودۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و وڵاتانی زلهێزیش، هاوکار نین بۆ خیرا کلتوری ئاڵوگۆری دەسەڵات و کردنە دەرەوەی یەکێک لەم دوو هێزە.


٣-دەبێت یەکێتی نیشتمانی کوردستان ئەوە بزانێت کە ئەگەر بە حوکمی ڕێککەوتنی ستراتیژی لەهەڵبژاردنەکانی پێشوودا، پارتی خاتری گرتووە، کورسیەکانیشی کەم بووبێت هەر هاوبەشی یەکاسانی بووە، ئێستا هێزی سێیەم و هێزی تر هاتونەتە گۆڕەپانەکەو ماف و ئیستیحقاقی کورسییەکانی خۆیان دەوێت، ناهێڵن ئەو هاوبەشییە یەکسانەی نێوان ئەو دوو هێزە، بەردەوام بێت. لەلایەکی ترەوە پارتی دیموکراتیش نابێت ئەوەی لەبیر بچێت، کەڕاستە کورسیەکانی دوو هێندەی کورسییەکانی یەکێتی نیشتمانییە، بەڵام یەکێتی نیشتمانی هاوڕێی مێژووی خۆشی وناخۆشییەکانی بووە، هەرگیز بەجێی نەهێشتووە، بە ئیجابی و سلبی خۆی دوور نەخستوەتەوە لە حکومەت و دەسەڵات و پارتی دیموکرات، بەهەموو شێوەیەک کارەکانی پارتی دیموکراتیشی بە دڵ نەبووبێت، شانی داوتە بەر تاکو سەختی وقەیرانەکانی تیپەڕاندووە.


٤-هەردوولا لەسەر ئەوەی کە ئێستا هەیە گفتوگۆ بکەن، نەک لەسەر ئەوەی ڕابردوو ڕوویداوە، نابێت حکومەت و دەرنجامی هەڵبژاردن کە مافی هاوڵاتیانە بکرێتە  قوربانی ململانێ کۆنەکان، ئەوە بخەنە خەیاڵیان کە سەرەتای سەردەمی ئاڵوگۆری دەسەڵات سەری هەڵداوە، ئەوان دەتوانن بەخزمەت وپڕۆژە کێبرکێ بکەن، نەک وەکو ئەوەی کە مافیان هەیە هاوبەشی یەکسان بن.

ئەم وتارە گوزارشتە لە ڕاى نوسەر وچاوى کورد لێی بەرپرسیار نییە.


PM:10:35:29/03/2019



ئه‌م بابه‌ته 259 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر