هەڵەی شیعەو داڕوخانی ئابوری عیراق

دكتۆر عادل باخەوان
سۆسیۆلۆگ و ڕوناكبیری كورد
لە هەفتەی ڕابوردودا چەندین پرسیارم لەسەر پرسی دەرکردنی هیزەکانی ئەمەریکا لە عیراق و کاردانەوەی واشنتۆن و کاراییەکانی لەسەر کۆمەڵگای عێراقی بۆ هاتوە. هەوڵدەدەم لەم چەند خاڵەی خوارەوەدا بۆچونەکانی خۆم بەکورتی بۆ خوێنەران ڕونبکەمەوە.

١/ بەپێی ئەو داتایانەی لە بەردەستدان، 90% سیستمی ئابوریی عێراق لەسەر فرۆشتنی نەوت وەستاوەو لێدانی هەر گورزێك لە داهاتی نەوت، ڕاستەوخۆ کۆی ئابوریی عێراق هەڵدەوەشێنێتەوە. لە دۆخیکی واشدا ئیتر ‌‌حکومەت بەهیچ شێوەیەک توانای دابینکردنی موچەی چەندین ملیۆن عێراقیی نامێنێت و بەمەش قەیرانێکی گەورەی ئابوری و کۆمەڵایەتی دروستدەبێت.

٢/ لە 2003 وەو بۆ دەرچون لە گەمارۆی ئابوریی، وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا حسابێکی بانکیان لە نیۆیۆرک بۆ عێراق کردوەتەوەو تەواوی داهاتی نەوت لەو حسابەدا دەکرێت بە دۆلار و بەشێکی بە کوەیت وەک قەرەبوو دەدرێت و هەموو مانگێکیش نزیکەی دوو ملیار دۆلاری لێدەدرێت بە عێراق.

٣/ داهاتی ساڵی ڕابوردوی عێراق 112 ملیار دۆلار بوە و لە ئێستادا 35 ملیار دۆلار لەسەر ئەو حسابەیە کە لە نیۆیۆرکە. سەدر و سەرکردەکانی شیعە داوای دەرکردنی هێزە ئەمەریکیەکان لە عێراق دەکەن و دۆنالد ترامپیش هەڕەشە دەکات و دەڵێت: "گەر دەرمانکەن، ئێمەش ئەو حسابەتان بلۆکدەکەین".

٤/ بلۆککردنی ئەو حساب بانکیە واتە کۆتاییهاتنی کردەی بەدۆلارکردنی نەوتی عێراق و ئەوەش یەکسانە بە هەڵوەشانەوەی تەواوی سیستمی ئابوریی عێراق. سەرکردەکانی عێراق دەبێت تێبگەن لەوەی کە دۆنالد ترامپ ئەو سەرۆکەیە کە هەموو شتێک بە سیاسی دەکات، بە بانک و نەوت و پەیوەندیە شەخسیەکانیشیەوە.

٥/ ئەو دوای نیوەڕۆیەی کە شیعەکانی پەرلەمان بڕیاری دەرکردنی هێزەکانی ئەمەریکایان دا، بەرپرسێکی باڵای وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا پەیوەندی بە دکتۆر عادل عەبدولمەهدیەوە دەکات و پەیامی واشنتۆنی پێدەگەیەنێت. بەپێی یەکێک لەو کەسانەی کە ئامادەی پەیوەندیە تەلەفونیەکە بوە، دکتۆر عادل زۆر شڵەژاوە، بەتایبەتی کاتێک بەرپرسە ئەمەریکیەکە پێیوتوە: وریابە، لە ئێستادا تەنها چەند کەسایەتیەکتان سزای ئابوری خراوەتە سەر، گەر بەردەوام بن، تەواوی دەوڵەتەکەتان دەخەینە ژێر سزای ئابوریەوە.

٦/ سزای ئابوریی ئەمەریکی بە تەنها بچڕانی پەیوەندی نێوان دوو دوڵەت نیە، بەڵکو ڕاستەوخۆ دەبێت بەوەی کە زۆربەی هەرە زۆری وڵاتانی سیستمی ئەنتەرناسیۆنال پەیوەندیە ئابوریەکانیان لەگەڵ عێراقدا دەبڕن و چیتر کەس ڕیسکی ئەوە ناکات کە نەک هەر نەوتی عێراق بکڕێت، بەڵکو سەندەویچێکیش بە عێراق بفرۆشێت.

٧/ بێگومان شیعەکان دەتوانن خۆپیشاندانی ملیۆنی دژ بە ئەمەریکا سازبدەن و دەشتوانن لە ڕێگای حکومەتەوە کە لەلایەن خۆیانەوە کۆنترۆڵ کراوە، بڕیاری دەرکردنی هێزەکانی ئەمەریکا بدەن. بەڵام شیعەکان دەبێت دڵنیابن لەوەی کە ئەو عێراقەی کە بۆیان دەمێنێتەوە، دەبێت بە سەرزەمینی چل ملیۆن مرۆڤی مەحروم لە سادەترین پێداویستیەکانی ژیان.

٨/ دەرکردنی هێزەکانی ئەمەریکا هەروەها گریمانەی هەڵوەشانەوەی عێراقیش وەک دەوڵەت زیاتر لە هەموو کاتێک بەهێزتر دەکات. هەموومان ئاگامان لێیە کە چەند ڕۆژێکە، سوننەکان لە دوبەی و هەولێرو بەسەرپەرشتی ناڕاستەوخۆی ئەمەریکیەکان لە کۆبوونەوەدان بۆ دامەزراندنی هەرێمێکی سەربەخۆ لە عێراقدا.

٩/ عێراقیەکان هەروەها دەبێت لەوە تێبگەن کە چیدی وەک 2003 عێراق دڵی سیاسەتی ئەمەریکی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا نیە، چیدی عێراق بەهایەکی گەورەی بۆ واشنتۆن نیە و دابەشبون و هەڵوەشانەوەو گەمارۆی ئابوری و هەژراکردنی و ...وەک یەک وان بۆ واشنتۆن. عێراق چیدی جگە لە کارتێکی فشار هیچ شتێکی دیکە نیە بۆ ئەمەریکا.

١٠/ ئایا ئەو عەقڵیەتەی کە عێراق بەڕێوەدەبات لەم هاوکێشانە تێدەگات؟ بەداخەوە ئەوەی کە ئێستا بۆ نوخبەی دەسەڵاتدار لە بەغداد گرنگە، هێندەی نمایشکردنی گوتارە ئاگراوییەکانە نیو هێندە بیرکردنەوە لە ژیانی هاوڵاتیان نیە. خەونی ئەوان بەکارهێنانی نەوتی عێراقە بۆ دروستکردنی مۆدێلی حیزبوڵای لوبنانی، نەک بەکارهێنانی نەوتی وڵات بۆ دروستکردنی مۆدێلی ژیانێکی کەرامەتدارانەی نەرویجی.

ئەم وتارە دەربڕ لە ڕای نوسەر دەکات

PM:03:20:15/01/2020



ئه‌م بابه‌ته 1968 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌