تورکیا چی دەوێت لە ناوچەکە؟

یادگار ئیسماعیل
مامۆستاى زانکۆ

تورکیا بە لەشکرکێشی لە رۆژئاوای کوردستان ناوچەی ئارام دروست ناکات، بەڵکو ناوچەی نا کوردیی دروست دەکات. بۆ تورکیا ئاساییە بوونەوەری ئاسمانی هاوسنووری بن تەنیا کورد نەبن. ئەگەر لە دژایەتی ڕۆژئاواش پەکەکە بکاتە بەهانە، بەڵام ئەوە ڕەگی نەژادپەرستی درێژخایەنی هەیە.

تورکیا بەو لەشکرکێشیە رەنگە بخوازێت دژایەتی پەکەکە یان هێزەکانی سوریای دیموکرات بکات، بەڵام پیلانی تورکیا تەواوکاری ئەو پیلانە سێ لایەنەی تورکیا و ئێران و عێراقە، کە لە کۆبوونەوەیەکی دژ بە کورد لەسەروبەندی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان ئەنجامیان دابوو. تورکیا لەو چوارچێوەیە دەیەوێت لە رێگەی کوردستان پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەغداد و دیمەشق و تەهران درێژە پێنەدات. جێگرەوەی تورکیا لادانی بەربەستی کوردە لەو نێوانە.

لەو پیلانە درێژخایەنە تورکیا بە چەند قۆناغێک دەیەوێت کورد زیاتر دابەش بکات بۆ ئەوەی ئاسانتر دەستیان بەسەردا بگرێت. قۆناغی یەکەم لە رۆژئاوای کوردستان دەستی پێکردووە؛ ئەردوگان دەیەوێت بە و چەند کیلۆمەترە کورد لە ڕۆژئاوا و باکوور (سوریا و تورکیا) لەیەکتر داببڕێت. بەمە ئەردوگان، وەک خۆی بیری لێدەکاتەوە، قەیران و فشار و کێشەی کورد بەلایەنی کەم لە سوریا لە خۆی دوور دەکاتەوە. لە بری ئەمە، کێشە و پشێوی لە نێوان عەرەبی سونە و کورد لە سوریا دەچێتە قۆناغێکی نوێ، کە ئەوە بە دڵی رژێمەکەی ئەسەد و عەرەبستانیشە لە ئاست و ڕادەی جیا.

لە قۆناغی دووەم، ئەردوگان دوای کپ کردن یان دوورخستنەوەی بزاوتی کوردستانی لە رۆژئاوا، بە پاساوی بوونی هێزەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان، پەکەکە، دێتە قوڵایی سنوورەکانی باشووری کوردستان. لە بەشی یەکەمی قۆناغی یەکەم لە سێ کوچکەی سنووری باکوور، باشوور و رۆژئاوا وەک درێژەپێدەری کیلۆمەترەکانی ناوچەی ئارام و بوونی پەکەکە لە شنگال تا تەلەعفەر و مەخمور هەوڵی هاتنە ژوورەوە دەدات. لەوەدا ئەردوگان لە پەرلەمان پاڵپشتی بەدەست دەهێنێت و پاساوێکی تریشی بێدەنگی هەرێمی کوردستان و عێراق بەرامبەر پەکەکە لە شنگال و تەلەعفەر و مەخمور دەبێت؛ بە گەیشتنیشی بەو ناوچە ستراتیژیانە، نەک راستەوخۆ بە عێراقەوە دەلکێ، بەڵکو دەستیش دەخاتە قوڕگی حکومەتی هەرێمی کوردستان. لە بەشی دووەمیش، تورکیا روودەکاتە قەندیل، وەک خۆیان دەیانەوێت، بۆ رووبەڕووبوونەوەی پەکەکە یە!

بە قۆناغی دووەم، کە جێبەجێکردنی ئامانجی سیاسییە لە ڕێگەی ئامانجی ئابووری، تورکیا بە بێ گەڕانەوە بۆ سنوورەکانی هەرێمی کوردستان راستەوخۆ لەگەڵ بەغداد بازرگانی دەکات و کوردیش لە باکوور و باشوور و رۆژئاوا لە یەکتری دادەبڕێت. ئەمە هاوشێوەی پیلانی ستراتی داگیرکارە ئەوروپیەکانی وەک هی گلیزەکانە. لە هەمان کات، تورکیا دەیەوێت بە تەواویی بزاوتی سەربەخۆییخوازی و کوردیی و کوردستانی لە باشوور، کە پەناگەی پارچەکانی تریشە، لەناوببات، چونکە بە کزکردن و لاوازکردنی ئەو پێگە ستراتیژی و جوگرافیەی هەرێمی کوردستان هەیەتی، هەرێمەکە نەدەتوانێت نەوت هەناردە بکات، نە بە خاکەکەیدا بازرگانی تورکی - عێراقیی ئەنجام دەدرێت. ئەوەش راستەوخۆ جێبەجێکردنی پیلانی سێ لایەنەی تورکیا و ئێران و عێراق ە بەر لە رووداوەکانی ١٦ ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧، لەبەر ئەوەی هەرێمی کوردستان بە تەواوی ملکەچی حکومەتی عێراق دەکات، کە رەنگە لە داهاتووێکی مامناوەندیش، چ بە هۆکاری زۆربوونی دانیشتوانی عەرەب بێت یان بەهۆکاری فشاری سیاسی، لە پەرلەمانی عێراق مادەی ١٤٠ ی دەستووری هەڵبوەشێندرێتەوە و لە هەمان کات ئۆتۆنۆمی و فیدرالی تاک هەرێمیی کوردستان - یش هەڵبوەشێنێتەوە، وەک هیندستان بەرامبەر بە هەرێمی جاموو و کشمیر ئەنجامی دا.

بە کورتی، دەبێت بپرسین کورد لەم قۆناغە فرە هەستیارە چی ئەنجام بدات؟ بێگومان دەبێت یەکگرتوو بێت. ئەرکی حکومەتی هەرێمی کوردستانە بە زووترین کات بەرگەنەگریی و شلۆقییەکانی خۆی چارەسەر بکات و کێشە هەڵپەسێردراوەکان لەگەڵ حکومەتی عێراق چارەسەر بکات. بێجگە لەوەش، دەبێت کۆدەنگیەکی کوردستانیانە بۆ پاڵپشتیکردنی ڕۆژئاوا دروست بکرێت و لە سەکۆ نێوەدەوڵەتییەکاندا دەنگ بداتەوە. هاوکات، دەبێت پارتی کرێکاران هەوڵەکانی لە چوارچێوەی خەباتی خۆیدا چڕتر بکاتەوە و چیتر نەبێتە کارتی فشاری تورکیا و ئێران و ناوچە هەستیارەکانی وەک شنگال، قەندیل، مەخمور رادەستی هێزەکانی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستان بکاتەوە. پێویستیشە، تەواوی هەوڵەکان لە کوردەوە بۆ کورد و لە پێناو تەواوی کوردستانیان خەباتی سیاسی و دیپلۆماسی یەکبخرێت تا پرسی کورد نەکاتە پرسی چوار پارچە، بەڵکو پرسی گەلێک کە رووبەڕووی کۆمەڵکوژی و هەڕەشەی بەردەوام دەبێتەوە.

PM:01:39:10/10/2019



ئه‌م بابه‌ته 2641 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر