كوردستان و ستراتیژی سەدە

د. خالید پێشەوا
نووسەر
دروستکردن و بەڕێوەبردنی دەوڵەت هەم پرۆسەیە و هەم پرۆژەیەو بەردەوامبوونی دەوێت، ئەویش بەکارکردن لەسەر سیستەمی هونەر و زانستی دەوڵەتمەداری، بۆ چەسپاندنی لە دڵ و هزر و دەروونی تاکی کورد،  ئەم ئامانجە مەزنە کاری زۆر و شەو نخونی دەوێت.

هونەری حوکمڕانی و دەوڵەتمەداری دوو چەمکی جیاوازن  لە ئەقڵیەتی پیاوان و خانمانی دەوڵەتمەداردا. ئەقڵیەتی دەوڵەتمەداریی، زۆر فراوانتر و تیژتر و دووربین ترە،  لە ئەقڵیەتی حوکمڕانی. هەموو دەوڵەتمەدارییەک توانای حوکمڕانی هەیە، بەڵام هەموو حوکمڕانییەک توانای دەوڵەتمەداری نیيە. 
 
لە پێناو کوردستانێکی شکۆمەند و بەهێز و، کاریگەر لە گۆڕەپانی سیاسی هەرێمی و نێودەوڵەتی، كە بتوانێت ئەرکی پاراستنی سنوور و بوونی ماددی و مەعنەوی کوردستان بپارێزێت. هەروەها بەرژەوەندییە باڵاو زیندەییەكانی، گرەنتی کردنی بەرژەوەندیەکانی لە قەڵەمڕەوی خۆی  و قووڵایی ستڕاتیژی مسۆگەر بكات.
 
ئەم ئەرک و ئامانجە مەزنە دەخوازێت گەلی کوردستان، بەتایبەت بژاردەی سەربەخۆییخوازانی کوردستان بەپیاوان و خانمانی دەوڵەتمەدارەوە. تێبگەن لەو ڕاستییەی كە ئەو ئامانج و ئەرکە مەزنە لە ڕزگار بوون و ئازاردبوونی میللەت و نیشتمانەکەماندایە بەهەموو  سنوورەكانیەوە. 

بەدەستهێنانی ئەو ئامانجە دەمانپارێزێت لە جەنگی بوون و نەبوونی داگیرکارانی کوردستان و هێزە کۆڵۆنیالیستەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کەخاکی کوردستانیان داگیر کردووە لە باشوور و باکوور و ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوای کوردستان  (عێڕاق ـ ئێران ـ تورکیا ـ سووریا.) 

دوژمنان و داگیرکەران كوردستان، هەموو شێوازێکی یاسایی و سیاسی و شارستانی و ئابووری. ئایین و ئابووری و فەرهەنگی و میدیایی، لەهەموو ئەم بوارانەدا، هەموو جۆرەکانی هێزی نەرم و هێزی ڕەق و هێزی زیرەک بەرامبەر میللەتەکەمان بەکاردێنن.
 
داگیرکەرانی کوردستان هەموو توانایەكیان خستۆتە گەڕ بۆ لەناوبردن و سڕینەوەی کوردستان و میللەتی شکۆمەندی کورد.  بوونی گەل و نیشتمانەکەمان پەیوەستە بەدەوڵەتێکی بەهێز و شکۆمەندەوە كە ئەرکی پاراستنی هەموو سنوری كوردستان لەئەستۆ بگرێت و بەرگری لەمرۆڤ و تایبەتمەندییەكانی كورد بکات و بەهێز و پتەوی بکات لەهەر شوێنێکی ئەم جیهانە. بۆ تێکشاندن و لەگۆڕنان و پوچەڵکردنەوەی هەموو پیلان و هزرێکی داگیرکەران و، هەر هێزێک نیازی دژایەتی کردنی کوردستان و میللەتەکەمانی هەبێت. 

بۆ ئەم ئامانجە مەزنە، پرۆژەی ستڕاتیژی سەدەی کوردستانی، ئەرکێکی نیشتمانی و ئەخلاقی و ئینسانی پیرۆزە و حەتمیەتێکی بوون و نەبوونی میللەتەکەمان و نیشتمانەکەمانە. واتە دانانی ستڕاتیژێکی گشتگیری دینامیکی و دیالێکتێکی سەدساڵە، یاخود پرۆژەی سەدەی كوردستان،  لەسەر بناغە و بنەمای دروستکردن و پارێزگاریکردن و بەڕێوەبردنی دەوڵەتی کوردستان.

ستراتیژی سەدە،  دوو ڕەهەندی هەیە: بەرگری کردن، هێرشکردن. هیچکامیان بەبێ ئەوی تر نابێت هەردووکیان دوو ڕووی یەک ئامانجن، ستراتیژەكە هەم دونیابینی  و هەم پلان و هەم بەرنامەی کار دەبێت. سەبارەت بە  ڕیشەکێشکردنی هەموو جۆرە هەڕەشەکان و دژایەتیەکان کە ڕووبەرووی کوردستان دەبنەوە، هەڕەشەكان خۆیان لەپێنج جۆردا دەبیننەوە:

یەكەم و سەرەکی ترینیان، هەڕەشەیەکی نزیک و بێگومان و بەردەوامە. 
هەڵبەتە مەبەستم لەم جۆرەیان هەڕەشەی کۆڵۆنیالیزمە، واتە ئەو وڵاتانەی کوردستانیان داگیرکردووە چ لە باکور و باشوور و  ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا کەلە سەرەتای بونیانەوە دەستیان بە دژایەتیکردن و سڕینەوەی کورد کردووە. بەڵام نەوەکانی ئێمە بەهۆی دڵسۆزی و دڵپاکی و لایەنی ئایینی و مەزهەبی،  هەمیشە بە لێبووردەیی مامەڵەیان لەگەڵیان کردووە. بۆیە لەمڕۆوە چسپاندنی ئەم بیرۆكەیە دەبێتە قەڵغانی پاراستنی هزریی لە مێشکی نەتەوەکەمان.

هەڕەشەی دووەمیان: هەڕەشە گریمانەییەكان، 
لەم جۆرەشیاندا مەبەستمان لەو هێزانەیە پاڵپشتی و هاوپەیمانیەتی دوژمنانمان دەکەن کە بەرژەوەندیان وا دەخوازێت بۆنموونەــ ئەو وڵاتانەی کەباس لە هزری یەکێتی نەتەوەیی دەکەن وەک یەکێتی نەتەوەیی عەرەبی یاخود یەکێتی نەتەوەیی گەلانی تورکی یان ئێران لەژێر دروشمی ئێرانیزم و شیعەگەرایی کە لە پێناو دەسەڵات و بەرژەوەندیەکانی زیندووی دەکاتەوە، هەروەها ئەو جۆرە هەڕەشانەی کەلەناوخۆی وڵات سەرهەڵدەدەن لەهەموو ڕەهەندو بوارەکاندا.

سەبارەت بەجۆری سێهەمیش دەتوانین بڵێین، دوورە بەڵام بێگومانە و بەردەوامە. هەڵبەتە لێرە مەبەستم لەو هێزە کۆڵۆنیالیزم و  نێودەوڵەتیانەیە، كە دەیانەوێت کۆنتڕۆڵی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکەن بۆ ڕاگرتنی باڵانسی هێز. هەروەها ئەو هەڕەشانەی دەخرێنە سەر ڕۆڵەکانی نیشتمان لەدەرەوەی وڵات، هەڵبەتە مەبەستم لە سیخوڕی کردنیان و تێکدانی کلتوریان یان چەواشەکردنیان و بەکارهێنانیان دژی نەتەوەی خۆیان.
 
چوارەم بریتیيە لە هەڕەشە دوورە گریمانەییەكان، هەڵبەتە مەبەستم لەو گۆڕانکارییانەیە کەسەر هەڵدەدەن، ڕەنگە ببنە هۆی گۆڕینی سیاسەتی نێودەوڵەتی و هەڕەشە دروست بكەن، وەک سەرهەڵدانی تیرۆر و قەیرانی نێودەوڵەتی و هەڕەشەی تەکنەلۆژیٚ. 

کۆتا جۆر بریتیيە لەو هەڕەشانەی (ڕێژەیی و بەردەوامن)، مەبەستم  لەئاستەنگەكانی ناوخۆیە، وەکو ئاستەنگی سیاسی و کۆمەڵایەتی کەبەپێی ئەقڵیەتی ستڕاتیژی و سیاسی دەست نیشان دەکرێت لەکاتی سەرهەڵدانی. 
 
بۆ سەرکەوتنی ستراتیژی سەدە، پێویستە  بژاردەی  کوردستان لەڕووی جۆرەوە ببن بە بژاردەیەكی هزری جێبەجێکاریی. ئەرکی ئەو بژاردەیە جێبەجێ کردن و چاودێریکردن و پێداچوونەوەی "پرۆژەی سەدەی کوردستان" لە ئەستۆبگرێت لە ناوەوە و دەرەوەی کوردستان. ئەوەش  بەئەقڵیەتێکی هەواڵگرییانە و زۆر بەنهێنی ئەو کارە ئەنجام بدەن. لەهەموویشی گرنگتر ئەو بژاردەیە داماڵراوبێت لەهەموو ئەقڵیەتێکی حیزبی و خێڵەکی و ناوچەگەرایی و بەرژەوەند خوازی.

ئەم وتارە گوزارشتە لە ڕاى نووسەر و چاوى کورد لێی بەرپرسیار نییە.




PM:06:26:29/08/2019



ئه‌م بابه‌ته 458 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر