په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان و هونه‌ری‌ ئه‌ته‌كێت

PM:07:55:01/03/2020
دۆسیە: توێژینەوەی میدیا


د.بەهادین ئەحمەد
پرۆفسیۆری یاریدەدەر لە بەشی تەکنینی میدیا/ز. پۆلیتەکنیکی سلێمانی

پێشه‌كی‌:
       زانستی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ یه‌كێكه‌ له‌زانسته‌ مرۆییه‌ گرنگ و نوێیه‌كان، كه‌ ئه‌مڕۆ له‌زانكۆ و ناوه‌نده‌ ئه‌كادیمییه‌كانی‌ جیهاندا ده‌خوێندرێت.
       ئه‌م زانسته‌ له‌سه‌ره‌تادا سه‌ر به‌زانستی‌ كارگێڕی‌ یان به‌رێوه‌بردن بووه‌ و، دواتر وه‌كو لقێك لێی‌ جیابوویه‌وه‌ و بووه‌ زانستێكی‌ سه‌ربه‌خۆ و، بۆ یه‌كه‌مجار له‌ئه‌مریكا سه‌ریهه‌ڵدا.
     ئه‌م زانسته‌ له‌دوای‌ شۆڕشی‌ پیشه‌سازی‌ له‌ ئه‌وروپا و ئه‌مریكا سه‌ریهه‌ڵدا وه‌كو ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ خراپی‌ ئه‌و شۆڕشه‌ و سیسته‌می‌ سه‌رمایه‌داری‌ و، خراپ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ كرێكار و كارمه‌ندانی‌ كارگه‌كان و ته‌ماشاكردنیان وه‌كو كه‌ره‌سته‌ و ئامێر و، كارپێكردن و مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵیان به‌شێوه‌یه‌كی‌ نامرۆڤانه‌ و چه‌وساندنه‌وه‌یان به‌ بێ‌ گوێدانه‌ ماف و به‌ها مرۆییه‌كان و حه‌ز و داواكارییه‌كان و گوێگرتن لێیان . بۆیه‌ له‌م كات و قۆناغه‌دا، زانستی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ ژماره‌یه‌ك زانا و فه‌یله‌سوف و بیرمه‌ند و مامۆستای‌ زانكۆ سه‌ریهه‌ڵدا  و دواتر په‌ره‌ی‌ پێدرا، كه‌ هه‌موویان جه‌ختیان له‌سه‌ر به‌رپرسیارێتی‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ رێكخراو به‌رامبه‌ر جه‌ماوه‌ر ده‌كرده‌وه‌ .
 له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ كه‌ رێكخراو كایه‌ و دامه‌زراوه‌یه‌كی‌ كۆمه‌لاَتییه‌ له‌ ناوخۆی‌ جه‌ماوه‌ر درووست ده‌بێت و به‌ پاڵپشتی‌ جه‌ماوه‌ر و بۆ خزمه‌تكردنی‌ جه‌ماوه‌ر و پڕكردنه‌وه‌ی‌ پێداویستییه‌كانیان، بۆیه‌ هیچ رێكخراوێك ناتوانێت مانه‌وه‌ و گه‌شه‌ به‌خۆی‌ بدات به‌بێ‌ ره‌زامه‌ندی‌ و پشتیوانی‌ جه‌ماوه‌ر. 
هونه‌ری‌ ئه‌ته‌كێت چه‌مك و زاراوه‌یه‌كی‌ نوێیه‌ كه‌ په‌یوه‌ندیی ڕاسته‌وخۆی‌ هه‌یه‌ به‌بواری‌ پرۆتۆكۆلی‌ دبلۆماسی‌ و زانستی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتییه‌وه‌، بۆیه‌ له‌م بابه‌ته‌مانه‌دا هه‌وڵده‌ده‌ین ڕووناكی‌ بخه‌ینه‌سه‌ری‌.

چه‌مك و پێناسه‌ی په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ :  
      په‌یوه‌ندیی گشتی‌ له‌ڕووی‌ زمانه‌وانی‌ و چه‌مكه‌وه‌ له‌ دوو بڕگه‌ دێت، كه‌ بریتیین له‌: په‌یوه‌ندی‌ (العلاقة- relation) و گشتی‌ (العامة- Public)  كه‌ پێكه‌وه‌ واتای‌ په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان (العلاقات العامة–The public relations) ده‌گه‌یه‌نێت.

    سه‌باره‌ت به‌ پێناسه‌یه‌ك بۆ چه‌مكی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ تاوه‌كو ئێستا زانا و پسپۆڕان و كۆمه‌ڵه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌م بواره‌ كۆڕا و یه‌ك ده‌نگ و بۆچوون نین، به‌ڵكو هه‌ریه‌كه‌یان له‌باری‌ سه‌رنجی‌ تایبه‌تی‌ و تێڕوانین و گۆشه‌نیگای‌ خۆیه‌وه‌ پێناسه‌ی‌ جیاواز و جۆراوجۆریان بۆ كردووه‌ .

   له‌گرنگترین و سه‌ره‌كیترین ئه‌و پێناسانه‌ش ئه‌مانه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌ن:

پێناسه‌ی‌ په‌یمانگای‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ به‌ریتانی‌ ده‌ڵێت:

"په‌یوه‌ندی‌ گشتیی‌ هه‌وڵێكی‌ پلانداره‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ درووستكردنی‌ په‌یوه‌ندی‌ ‌و تێگه‌یشتن له‌ نێوان رێكخراو و جه‌ماوه‌ردا ده‌درێت".

       له‌ ساڵی‌ 1978 كۆنگره‌ی‌ كۆمه‌ڵه‌كانی‌ په‌یوه‌ندی‌ گشتیی‌ له‌ مه‌كسیك پێناسه‌یه‌كیان بۆ په‌یوه‌ندی‌ گشتیی‌ داڕشت به‌م شێوه‌یه‌یه‌: 
" په‌یوه‌ندی گشتیی‌ هونه‌ر یان زانستێكی‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ بۆ شیكردنه‌وه‌ی‌ بیروڕاكان ‌و پێشبینیكردنی‌ روداو و گۆرانكارییه‌كان ‌و، ئامۆژگاری‌ ‌و رێنمایی‌ سه‌ركرده‌ی‌ رێكخراوه‌كان، به‌مه‌به‌ستی‌ دانانی‌ به‌رنامه‌یه‌كی‌ پلاندار بۆ چالاكییه‌كان له‌ رێكخراوه‌كه‌دا به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ خزمه‌تی‌ به‌رژه‌وه‌ندیی رێكخراو و جه‌ماوه‌ر بكات ".

      له‌ساڵی‌ 1976 توێژه‌ر (ریكس هارلۆ) توانی‌ (472) پێناسه‌ كۆبكاته‌وه‌، پاشان له‌ئه‌نجامی‌ شیكردنه‌وه‌ و شرۆڤه‌كردنیاندا گه‌یشته‌ ئه‌م پێناسه‌ تایبه‌ته‌ كه‌ ده‌ڵێت : 
" په‌یوه‌ندی‌ گشتیی‌ ئه‌ركێكی‌ كارگێڕیی‌ دیاریكراوه‌، كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ رێكخراو هه‌وڵ ده‌دات له‌سه‌ر بنه‌مای‌ تێگه‌یشتن ‌و هه‌ماهه‌نگی‌، په‌یوه‌ندیكردن له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ر دابمه‌زرێنێ ‌و، كارده‌كات بۆ به‌رده‌وامی‌ پێدانی‌ له‌نێوان رێكخراوو جه‌ماوه‌ردا. هه‌روه‌ها هانی‌ به‌شی‌ كارگێڕی‌ له‌رێكخراودا ده‌دات بۆ ده‌ستنیشانكردنی‌  كێشه‌ و بابه‌ته‌كانی‌ ‌و خه‌ملاَندنی‌ ڕای‌ گشتی‌. له‌هه‌مان كاتدا هه‌وڵ ده‌دات كه‌ رێكخراوه‌كان به‌رپرسیار بن له‌به‌رامبه‌ر پاراستنی‌ به‌رژه‌وه‌ندیی‌ جه‌ماوه‌ر. له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ به‌دواداچوون بۆ گۆڕانكارییه‌كان ده‌كات. په‌یوه‌ندی‌ گشتی‌ وه‌كو ئامێرێكی‌ ئاگاداركردنه‌وه‌ی‌ پێشوه‌خته‌ بۆ زانینی‌ بیروڕاكان له‌گه‌ڵ ئه‌نجامدانی‌ توێژینه‌وه‌‌و په‌یوه‌ندیكردن له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ڕه‌وشتی‌".

هه‌روه‌ها زانا (میلیت) به‌م جۆره‌ پێناسه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ ده‌كات و ده‌ڵێت : "بریتییه‌ له‌زانینی‌ بیروڕا و داواكاری‌ و حه‌ز و ئاره‌زووه‌كانی‌ جه‌ماوه‌ر و، وه‌لاَمدانه‌وه‌ و جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌و داواكاری‌ و حه‌ز و ئاره‌زووانه‌ له‌لایه‌ن یه‌كه‌ كارگێڕییه‌كانی‌ رێكخراوه‌وه‌ " .

    له‌لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌ زانا (شیلدز) پێناسه‌یه‌كی‌ فراوانتر بۆ چه‌مكی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌یناسێنێت و، ده‌ڵێت : "بریتییه‌ له‌سه‌رجه‌م ئه‌و چالاكیانه‌ی‌ كه‌ سرووشتێكی‌ گشتی‌ و جه‌ماوه‌رییان هه‌یه‌ و بایه‌خێكی‌ كۆمه‌لاَیه‌تیان هه‌یه‌" .

    هه‌ر له‌م ڕووه‌وه‌ (هوارد بونهام) ئه‌ندامی‌ پێشووی‌ رێكخراوی‌ خاچی‌ سووری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ ده‌ڵێت : "په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ هونه‌ری‌ تێگه‌یشتن و مامه‌ڵه‌كردنه‌ له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ردا له‌پێناوی‌ زیاتر متمانه‌ی‌ جه‌ماوه‌ر به‌رێكخراو و كه‌سێتییه‌كان و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندییداره‌كان " .

    هه‌روه‌ها زانا (كانفیڵد)یش به‌م جۆره‌ پێناسه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ ده‌كات و، ده‌ڵێت : "فه‌لسه‌فه‌یه‌كی‌ كۆمه‌لاَتییه‌ بۆ به‌رێوه‌بردن كه‌ له‌رێگه‌ی‌ ئه‌نجامدانی‌ كار و چالاكی‌ به‌رده‌وام و، گرتنه‌به‌ری‌ به‌رنامه‌ و سیاسه‌تێكی‌ دیاریكراوه‌وه‌ له‌لایه‌ن رێكخراوه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ جه‌ماوه‌ر ئه‌نجامده‌ده‌رێت به‌مه‌به‌ستی‌ به‌ده‌ستهێنانی‌ رازیبوون و متمانه‌ی‌ جه‌ماوه‌ر  " . 

    له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ هه‌ردوو زانایان (باسكین و ئه‌رۆنۆف) پێناسه‌یه‌كی‌ هاوبه‌ش بۆ چه‌مكی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ ده‌كه‌ن و، ده‌ڵێن : " په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ پرۆسه‌یه‌كی‌ كارگێڕییه‌ كه‌له‌لایه‌ن رێكخراوه‌وه‌ ئه‌نجامده‌ده‌رێت كه‌ هاریكاری‌ رێكخراو ده‌كات له‌مڕوه‌وه‌ بۆ ده‌ستنیشانكردنی‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی‌ دیاریكراو بۆ كاركردنی‌ و، گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ دیاریكراوه‌كانی‌ و جێبه‌جێكردنی‌ به‌رنامه‌ و سیاسه‌ته‌كانی‌. له‌هه‌مان كاتدا ده‌توانێت له‌م رێگه‌یه‌وه‌ په‌یوه‌ندیی‌ به‌جه‌ماوه‌ری‌ ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی‌ رێكخراوه‌وه‌ بكات به‌شێوه‌یه‌ك هه‌ماهه‌نگی‌ ته‌واو له‌نێوان هه‌ردوولادا هه‌بێت و بتوانێت هاوسه‌نگییه‌ك له‌نێوان خواست و داواكارییه‌كانی‌ جه‌ماوه‌ر و ئامانج و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ رێكخراودا درووست بكات  " .

خه‌سڵه‌ت و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ :
1-په‌یوه‌ندیی گشتیی‌ پرۆسه‌یه‌كی‌ كارگێڕییه‌.
2-په‌یوه‌ندیی‌ گشتیی‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ بۆ به‌رێوه‌بردن به‌شێوه‌یه‌ك جه‌خت ده‌كاته‌وه‌ له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندی‌ ‌و سوود گه‌یاندن به‌ رێكخراو و جه‌ماوه‌ر.
هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ له‌ به‌رپرسیارێتی‌ رێكخراو له‌به‌رامبه‌ر جه‌ماوه‌ر ده‌كۆڵێته‌وه‌.
3-په‌یوه‌ندیی گشتیی‌ هه‌وڵ ده‌دات سه‌رجه‌م چالاكییه‌كانی‌ رێكخراوه‌كه‌ رووماڵ بكات ‌و هه‌وڵی پراكتیزه‌كردنی‌ به‌رنامه‌ و جێبه‌جێكردنی‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ ده‌دات.
4-په‌یوه‌ندیی‌ گشتیی‌ پرۆسه‌یه‌كی‌ په‌یوه‌ندییكردنی‌ دوولایه‌نه‌ی‌ كراوه‌ی‌ كارلێك كراوی‌ نێوان رێكخراو و جه‌ماوه‌ره‌.
5-په‌یوه‌ندیی گشتیی‌ چالاكییه‌كی‌ درێژخایه‌نه‌ (ستراتیژییه‌) نه‌ك كورتخایه‌ن.
6-پرۆسه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ پرۆسه‌یه‌كی‌ به‌رنامه‌ڕێژه‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ پاراستنی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ رێكخراوو جه‌ماوه‌ر ئه‌نجام ده‌درێت.
7-پشت به‌ستن به‌ تواناسازیی‌ و توانای‌ مرۆیی‌ ، به‌ بێ بوونی‌ توانایه‌كی‌ باش ناتوانین بڵێین كه‌ پرۆسه‌یه‌كی‌ په‌یوه‌ندیكردنی‌ كارا (چالاك) له‌ رێكخراوێكدا هه‌یه‌.
8-په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ چالاكییه‌كه‌ بۆ بنیاتنان ‌و به‌رده‌وامی‌ ‌و جوانكردنی‌ رێكخراو و گه‌یشتن به‌ تێگه‌یشتنی‌ هاوبه‌ش له‌ نێوان رێكخراوو جه‌ماوه‌ردا.
9-په‌یوه‌ندیی‌ گشتیی‌ زانستێكی‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ بۆ شیكردنه‌وه‌‌و شرۆڤه‌كردنی‌ بیروڕا و، هه‌وڵ ده‌دات كاردانه‌وه‌ (Feedback)ی‌ رای‌ گشتیی‌ بزانێت.
10-به‌كارهێنانی‌ توێژینه‌وه‌ و ته‌كنۆلۆژیای‌ په‌یوه‌ندیكردن به‌ شێوه‌یه‌كی‌ ئه‌خلاقی‌ وه‌كو ئامرازێك بۆ جێبه‌جێكردنی‌ بنه‌ماكانی‌.
11-به‌كارهێنانی‌ هۆیه‌كانی‌ راگه‌یاندن له‌لایه‌ن رێكخراوه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی‌ په‌یوه‌ندییكردن به‌ جه‌ماوه‌ره‌وه‌ و هه‌روه‌ها گرێدان و په‌ره‌پێدانی‌ په‌یوه‌ندیه‌كانیان له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ردا و گه‌یاندنی‌ په‌یام و به‌رنامه‌كانیان به‌جه‌ماوه‌ر.

بنه‌ماكانی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌:
    به‌ره‌چاوكردن و خه‌مڵاندنی‌ ڕۆڵی‌ هۆیه‌كانی‌ په‌یوه‌ندییكردن له‌سه‌رده‌می‌ هاوچه‌رخدا له‌سه‌ر ڕای‌ گشتیی‌ جه‌ماوه‌ر، گرنگی‌ و بایه‌خدان به‌ توێژینه‌وه‌ و ده‌ستنیشانكردنی‌ بنه‌ماكانی‌ زانستی‌ په‌یوه‌ندیی گشتی‌ كارێكی‌ پێویسته‌ و، له‌گرنگترین ئه‌و بنه‌مایانه‌ش بریتیین له‌م خالاَنه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌:

1-به‌رپرسیاریه‌تی‌ كۆمه‌لاَیه‌تیی‌ ڕێكخراو: 
     تیۆره‌كانی‌ فه‌لسه‌فه‌ی‌ نوێی‌ به‌ڕێوه‌بردن جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌، كه‌ ڕێكخراو و دامه‌زراوه‌ پێویسته‌ سیسته‌مێكی‌ كراوه‌ و شه‌فاف بیت، تاوه‌كو بتوانێت به‌شێوه‌یه‌كی‌ راسته‌خوَ كارلێك له‌گه‌ڵ گۆڕانكاری‌ و ژینگه‌ی‌ ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی‌ ڕێكخراو و دامه‌زراوه‌كه‌یدا بكات.

هه‌روه‌ها هاوسه‌نگییه‌ك له‌نێوان جێبه‌جێكردنی‌ به‌رنامه‌كانی‌ و گه‌یشتن به‌ئامانجه‌كانی‌ خۆی‌ له‌لایه‌ك و، پاراستنی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ له‌لایه‌كی‌ تر درووست بكات. 

     هاوكات كاروچالاكییه‌كانی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ نوێ‌ و هاوچه‌رخانه‌ ئه‌نجامبدات و له‌ئاستی‌ پێداویستییه‌كانی‌ جه‌ماوه‌ر و به‌دیهێنانی‌ ئاره‌زو و داواكارییه‌كانیاندا بێت و، له‌هه‌وڵی‌ دانانی‌ پلان و به‌رنامه‌ی‌ هاوچه‌رخ و گونجاو و داهێنان و گیانی‌ خۆ نوێكردنه‌وه‌ و گه‌شه‌پێدانی‌ خۆیدا بێت. 

2-ڕێزگرتن له‌ڕاوبۆچوونی‌ تاكه‌كه‌س:
     پێویسته‌ فه‌لسه‌فه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ جه‌خت له‌سه‌ر بنه‌مای‌ باوه‌ڕهێنان به‌به‌های‌ تاك و ڕێزگرتن له‌ئازادی‌ تاكه‌كه‌سی‌ و ئازادی‌ بیروڕای‌ تایبه‌تی‌ بكاته‌وه‌. له‌هه‌مان كاتدا پێویسته‌ تاكه‌كانیش ڕێز له‌به‌ها پیرۆزه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ بگرن و، ئازادییه‌ گشتییه‌كان پێشیل نه‌كه‌ن و به‌رژوه‌ندییه‌كانی‌ جه‌ماوه‌ر بپارێزن.

3-نه‌شاردنه‌وه‌ی‌ ڕاستییه‌كان له‌جه‌ماوه‌ر:
     بێگومان شاردنه‌وه‌ی‌ ڕاستییه‌كان و زانیارییه‌كان له‌لایه‌ن ڕێكخراوه‌وه‌ له‌جه‌ماوه‌ر و پیاده‌كردنی‌ ئه‌م جۆره‌ سیاسه‌ته‌ ناشه‌فاف و خراپه‌، ئه‌بێته‌ هۆی‌ له‌ده‌ستدانی‌ متمانه‌ و درووستكردنی‌ ڕاڕای‌ و گومان له‌لای‌ جه‌ماوه‌ر و شێواندنی‌ سیما و وێنای‌ جوانی‌ ڕێكخراو له‌لای‌ جه‌ماوه‌ر. هاوكات درووستكردنی‌ درز و كه‌لێن له‌نێوان ڕێكخراو و جه‌ماوه‌ردا و ره‌خساندنی‌ هه‌ل و ده‌رفه‌ت بۆ بلاَوبوونه‌وه‌ی‌ پڕوپاگه‌نده‌ و ده‌نگۆی‌ ناحه‌زان و دوژمنان، به‌ڵكو پێویسته‌ ڕێكخراو سیاسه‌تێكی‌ راستگۆیانه‌ و شه‌فافانه‌ بگرێته‌به‌ر له‌بواری‌ پێدانی‌ زانیارییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی‌ راست و درووست و نه‌شاردنه‌وه‌یان له‌جه‌ماوه‌ر و هه‌وڵنه‌دان بۆ فریودان و چه‌واشه‌كردنیان، چونكه‌ دواتر به‌پله‌ی‌ یه‌كه‌م ڕێكخراوه‌كه‌ زیان ده‌كات و ناووناوبانگ و كه‌سێتی‌ مه‌عنه‌وی‌ له‌كه‌دارده‌بێت و ئاستی‌ پێگه‌ و سه‌نگی‌ جه‌ماوه‌ری‌ داده‌به‌زێت و جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی‌ توڕه‌ده‌بێت و له‌ده‌وری‌ ده‌ڕه‌وێته‌وه‌ و متمانه‌ له‌نێوانیاندا نامێنێت.   

4-پابه‌ندبوون به‌بنه‌مای‌ ئاكار و ڕه‌وشتی‌ جوان:   
  فه‌لسه‌فه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ له‌سه‌ر بنه‌مای‌ پاكی‌، ڕاستگۆی و دادپه‌روه‌ری‌ بونیادنراوه‌. هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ هه‌وڵده‌دات ئاكار و ڕه‌فتاره‌كان ڕه‌نگدانه‌وه‌ی‌ گوفتاره‌كان بن و یه‌كانگیری‌ یه‌كتربن. له‌هه‌مان كاتدا ئه‌و دروشم و واده‌ و به‌ڵێنانه‌ی‌، كه‌ ڕێكخراو به‌جه‌ماوه‌ری‌ ده‌دات بیهێنێته‌دی‌ وجێبه‌جێی‌ بكات، بۆیه‌ پێویسته‌ ڕێكخراو وێنایه‌كی‌ جوان پێشكه‌ش بكات و هه‌ڵسوكه‌وت و ئاكارێكی‌ درووست له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ردا ئه‌نجامبدات و نموونه‌ (قدوه‌)یه‌كی‌ جوان بێت، تاوه‌كو متمانه‌ و پێگه‌ی‌ جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی‌ له‌ده‌ست نه‌دات.

    هه‌روه‌ك په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ بریتییه‌ له‌ڕاگه‌یاندن و ڕه‌فتار،كه‌ بواری‌ ڕاگه‌یاندنه‌كه‌ بریتییه‌ له‌به‌كارهێنانی‌ هۆیه‌كانی‌ په‌یوه‌ندییكردنی‌ جه‌ماوه‌ری‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ كارا و چالاك و ڕاستگۆیانه‌ له‌پێناوی‌ بلاَوكردنه‌وه‌ی‌ هه‌واڵ و چالاكییه‌كان و زانیارییه‌كان به‌جه‌ماوه‌ر و ئاشناكردنی‌ جه‌ماوه‌ر به‌ پرۆژه‌ و فه‌لسه‌فه‌ی‌ كاركردن و به‌رنامه‌ و ئه‌جێندای‌ ڕێكخراوه‌كه‌ و شرۆڤه‌ و شیكردنه‌وه‌ی‌ ڕووداو و گۆڕانكارییه‌كان و ده‌بڕین و ڕاگه‌یاندنی‌ هه‌ڵوێستی‌ فه‌رمی‌ رێكخراو له‌باره‌یه‌وه‌ و هوشیاركردنه‌وه‌ی‌ جه‌ماوه‌ر. هه‌روه‌ها بوار و لایه‌نه‌ ڕه‌فتارییه‌كه‌ش خۆی‌ ده‌بینێته‌وه‌ له‌خزمه‌تكردنی‌ جه‌ماوه‌ر و پێشكه‌شكردنی‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی‌ باش و په‌یوه‌ستبوون به‌ئاكار و ڕه‌وشتی‌ جوانه‌وه‌.  

5- گرتنه‌به‌ری‌ شێواز و بنه‌مای‌ زانستی‌ له‌توێژینه‌وه‌ و به‌دواداچوونه‌كاندا: 
     له‌گرنگترین و سه‌ره‌كیترین ئه‌ركه‌كانی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ وه‌كو كار و چالاكییه‌كی‌ سه‌ربه‌خۆ و گرنگ له‌رێكخراودا بریتییه‌ له‌ئه‌نجامدانی‌ توێژینه‌وه‌ و ڕاپرسی‌ و پێوانه‌كردنی‌ ڕای‌ گشتیی‌ جه‌ماوه‌ری‌ و به‌داواداچوونی‌ كێشه‌ و گرفت و كار و پرۆژه‌كانی‌ رێكخراوه‌كه‌،كه‌ بێگومان ئه‌م جۆره‌ كار و چالاكییانه‌ش جگه‌ له‌وه‌ی‌ پێویستیان به‌كه‌سانی‌ كارامه‌ و شاره‌زا هه‌یه‌، له‌هه‌مان كاتدا ده‌بێت به‌پشت به‌ستن به‌شێواز و بنه‌مای‌ زانستی‌ ئه‌نجامبدرێن و، پشت به‌ئامار و كۆكردنه‌وه‌ی‌ داتا و زانیاری‌ ورد و ته‌واو و راست و درووست ئه‌نجابدرێن به‌شێوه‌یه‌كی‌ واقیعی‌ و بابه‌تی‌ و، به‌بێ‌ ده‌ستێوه‌ردانی‌ تاكه‌كه‌سی‌ و ده‌ره‌كی‌ و، هاوكات به‌رێوه‌چوونی‌ به‌دواداچوونی‌ كێشه‌ و گرفته‌كان به‌شێوه‌ی‌ ڕێكاری‌ ئاسایی‌ و یاسایی‌ خۆیان بۆ گه‌یشتن به‌ئه‌نجامی‌ راست و درووست و دانانی‌ ڕێگه‌چاره‌ی‌ گونجاو و به‌دیل (ئه‌لته‌رناتیڤ)ی‌ سه‌ركه‌وتو و واقیعییانه‌. 

6- په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ پرۆسه‌یه‌كه‌ له‌ناوخۆی‌ ڕێكخراوه‌وه‌ بۆ ده‌ره‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات:
       بێگومان بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ر ڕێكخراوێك به‌ئامانجه‌ دیاریكراوه‌كانی‌ خۆی‌ بگات، سه‌ره‌تا پێویسته‌ له‌ناوخۆی‌ خۆیه‌وه‌ ده‌ستپێ بكات و كارمه‌ند و هه‌ڵسوڕاوه‌كانی‌ ئاشنا بكات به‌فه‌لسه‌فه‌ و به‌رنامه‌ی‌ كاركردن و ئامانجه‌كانی‌ خۆی‌ و ڕۆڵی‌ هه‌ر یه‌كێكیان له‌جێبه‌جێكردنی‌ كار و چالاكی‌ و به‌رنامه‌كانیدا.    هه‌روه‌ها پێویسته‌ هه‌ڵسوڕا و كادێر و سه‌ركرده‌كانی‌ ڕێكخراو به‌شێوه‌ی‌ تیم و كاری‌ به‌كۆمه‌ڵ و له‌سه‌ر بنه‌مای‌ ڕاوێژ و كۆبوونه‌وه‌ی‌ هاوبه‌ش و دابه‌شكردنی‌ كاروباره‌كان و ده‌ستنیشانكردنی‌ سنووری‌ ده‌سه‌لاَته‌كان و، له‌سه‌ر بنه‌مای‌ رێزگرتن له‌یه‌كتر و گیانی‌ یه‌كتر قبوڵكردن و پاراستنی‌ یه‌كێتی‌ ڕیزه‌كانیان و تێگه‌یشتنی‌ هاوبه‌ش له‌نێوانیاندا،كاره‌كانیان ئه‌نجامبده‌ن بۆ گه‌یشتن به‌ئامانجه‌ هاوبه‌ش و ده‌ستنیشانكراوه‌كانی‌ ڕێكخراوه‌كه‌یان و به‌خشینی‌ وێنایه‌كی‌ جوان له‌ده‌ره‌وه‌ به‌ڕێكخراوه‌كه‌یان و به‌هێزكردنی‌ سه‌نگ و پێگه‌ی‌ جه‌ماوه‌ریان. 

چه‌مك و هونه‌ری‌ ئه‌ته‌كێت (Etiquette) و جۆره‌كانی‌:
ئه‌ته‌كێت به‌واتای‌ هونه‌ری‌ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌ردا . ئه‌م چه‌مك و زاراوه‌یه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا وشه‌یه‌كی‌ فه‌ره‌نسییه‌، كه‌ به‌واتای‌ لكاندنی‌ كارت به‌سه‌ر شووشه‌ی‌ خواردنه‌وه‌دا دێت، تاوه‌كو بزانرێت، كه‌ جۆری‌ خواردنه‌وه‌ی‌ چی‌ تێدایه‌؟

دواتر ئه‌م زاراوه‌یه‌ به‌كارده‌هات بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌، كه‌ له‌ڕێگه‌ی‌ كارتی‌ ده‌عوه‌تنامه‌وه‌ بانگهێشت ده‌كران بۆ ئه‌و ئاهه‌نگ و بۆنه‌ و مه‌راسیمانه‌ی‌، كه‌ كۆشكی‌ پاشایه‌تی‌ له‌فه‌ره‌نسا سازی‌ ده‌كرد.

ئه‌ته‌كێت چه‌مك و زاراوه‌یه‌كی‌ ئه‌وروپییه‌، كه‌ به‌واتای‌ هونه‌ری‌ مامه‌ڵه‌كردن و پابه‌ندبوون به‌ئادابی‌ گشتییه‌وه‌ دێت.

به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان ئه‌ته‌كێت به‌شێكه‌ له‌رۆشنبیریی‌ گشتی‌  و، په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ بواری‌ په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان و كاری‌ دبلۆماسییه‌ته‌وه‌ به‌تایبه‌تی‌.

له‌ڕوانگه‌یه‌كی‌ تره‌وه‌ ئه‌ته‌كێت به‌واتای‌ ڕێزگرتن له‌خود و له‌كه‌سانی‌ تری‌ به‌رامبه‌ر و، ئه‌نجامدانی‌ مامه‌ڵه‌ و ره‌فتاری‌ جوان له‌گه‌ڵیاندا دێت، بۆیه‌ له‌ئێستادا ئه‌م چه‌مك و زاراوه‌یه‌ زۆر بلاَوه‌ و به‌شێوه‌یه‌كی‌ رۆژانه‌ به‌كارده‌هێنرێت له‌نێوان مرۆڤه‌كاندا وه‌كو چه‌مك و زاراوه‌یه‌كی‌ نوێی‌ مه‌ده‌نی‌ و شارستانی‌.

هونه‌ری‌ ئه‌ته‌كێت چه‌ندین جۆر و شێوازی‌ هه‌مه‌جۆر له‌خۆده‌گرێت، له‌وانه‌: ئه‌ته‌كێتی‌ پۆشینی‌ جلوبه‌رگ، ئه‌ته‌كێتی‌ قسه‌كردن و گفتوگۆكردن، ئه‌ته‌كێتی‌ پێشوازییكردن و به‌خێرهاتن و ته‌وقه‌كردن، ئه‌ته‌كێتی‌ نانخواردن و رازاندنه‌وه‌ی‌ مێز و كورسی‌ و سفره‌ خوان له‌هۆڵی‌ پێشوازی‌ و چێشتخانه‌كان و ...هتد.

پێناسه‌ی‌ ئه‌ته‌كێت (Etiquette):  
ئه‌ته‌كێت (Etiquette) بریتییه‌ له‌ هونه‌ری‌ مامه‌ڵه‌ی‌ جوان و درووست له‌گه‌ڵ كه‌سانی‌ به‌رامبه‌ر و ده‌وروبه‌ردا یان ئه‌نجامدانی‌ ره‌فتاری‌ شیاو و هه‌لسوكه‌وت له‌گه‌ڵ كه‌سانی‌ تردا.

له‌ڕوانگه‌ی‌ ئه‌م پێناسانه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌، ئه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت، كه‌ هونه‌ری‌ ئه‌ته‌كێت پشت ده‌به‌ستێت به‌ پابه‌ندبوون به‌ره‌وشت و ئاكار و سیفه‌ت و به‌ها جوانه‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ و مرۆییه‌كانه‌وه‌.

سیفه‌ت و خه‌سڵه‌ته‌كانی‌ هونه‌ری‌ ئه‌ته‌كێت:
له‌گرنگترین مه‌رج و سیفه‌ته‌كانی‌ ئه‌ته‌كێت، كه‌  هاوكات پێویسته‌ له‌كادێری‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ و دبلۆماتكاردا هه‌بێت. بریتییه‌ له‌:
1-بابه‌تیبوون:
به‌واتای‌ خۆناسین پێش خه‌ڵك ناسین و، ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن پێش ره‌خنه‌ له‌خه‌ڵك گرتن. قبووڵكردنی‌ ره‌خنه‌ و راوبۆچوونی‌ به‌رامبه‌ره‌كه‌ت، به‌مه‌به‌ستی‌ به‌خۆداچوونه‌وه‌ و خۆچاككردن. 

2-نه‌رمونیانی‌:
یه‌كێكه‌ له‌سیفه‌ته‌ جوان و سه‌ركه‌وتووه‌كانی‌ كه‌سانی‌ بواری‌ په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان و كاری‌ دبلۆماسی‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا پێویسته‌ هه‌میشه‌ جه‌خت له‌سه‌ر راستی‌ و دادگه‌ری‌ بكاته‌وه‌ و، گه‌شبین بێت نه‌ك كه‌سێكی‌ ره‌شبین  به‌ده‌وروبه‌ر و بێ‌ هیوا بێت له‌ژیان.

3-ساده‌یی‌ و خاكی‌ بوون و خۆبه‌مگرتن:
هه‌موو كه‌سێك پێویسته‌ سنووری‌ كار و توانای‌ خۆی‌ بزانێت و، ده‌ستێوه‌ردان له‌كاروباری‌ كه‌سێتی‌ خه‌ڵكانی‌ تردا نه‌كات. 
هه‌روه‌ها كه‌سێكی‌ خوبه‌لزان نه‌بێت، به‌ڵكو پێویسته‌ كه‌سێكی‌ باش و سوودمه‌ند و خۆ به‌كه‌مگر و خاكی‌ بێت.

4-ئارامگری‌ :
پێویسته‌ كه‌سێكی‌ پشوو درێژ و، ئارامگر و سنگ فراوان بێت.

5-عه‌قلانی‌ بوون: 
كه‌سێك بێت له‌رووی‌ ده‌روونییه‌وه‌ هاوسه‌نگ بێت و، زاڵبێت به‌سه‌ر هه‌ست و سۆزیدا و، به‌شێوه‌یه‌كی‌ هۆشدارانه‌ بیر بكاته‌وه‌ و بڕیار بدات.

مه‌رج و سیفه‌ته‌كانی‌ كادێری‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌:
    پێویسته‌ كارمه‌ند و هه‌ڵسوڕاوی‌ به‌شی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ له‌رێكخراودا ژماره‌یه‌ك مه‌رج و سیفه‌تی‌ تایبه‌تی‌ تێدابێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ بتوانێت به‌ سه‌ركه‌وتووانه‌ كار و ئه‌ركه‌كانی‌ به‌جێ بهێنێت، له‌وانه‌:

1-كه‌سێتییه‌كی‌ به‌هێزی‌ هه‌بێت : 
 پێویسته‌ كه‌سێكی‌ هێمن و له‌سه‌رخۆ و ئارامگربێ‌ . توانای‌ سه‌رنجڕاكێشانی‌ ده‌وروبه‌ری‌ هه‌بێ‌ .وریا و زرنگ و هوشیار بێ‌ . كه‌سێتییه‌كی‌ هاوسه‌نگ و جێگیری‌ هه‌بێت .گرنگی‌ به‌كه‌سانی‌ تر بدات و گوێ‌ له‌ بیرو راِكانیان بگرێ‌ . بیری‌ فراوان و دووربین بێت . كه‌سێكی‌ چالاك و ئازا و بوێر و لێبڕاو بێت . خۆ به‌زلزان نه‌بێت . دان به‌ هه‌ڵه‌ی‌ خۆیدا بنێت و گوێ‌ له‌ ئامۆژگاری‌ بگرێت .

2-توانای‌ په‌یوه‌ندییكردنی‌ هه‌بێت :
  توانای‌ نووسین و قسه‌كردنی‌ هه‌بێ . ره‌وانبێژ و زمان پاراوبێ‌ و، جگه‌ له‌زمانی‌ دایك زمانی‌ تر    بزانێ‌ . شاره‌زای له‌بواری‌ راگه‌یاندندا هه‌بێ‌ . له‌ زانسته‌كانی‌ كۆمه‌ڵناسی‌، ده‌روونزانی‌، كارگێڕی‌، ئابووری‌، سیاسه‌ت، مێژوو،  ئامار و توێژینه‌وه‌ی‌ زانستی‌ و...هتدا هه‌بێت .  

له‌كۆتاییدا ده‌توانین بڵیین، كه‌ هه‌ردوو زاراوه‌ی‌ په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ و ئه‌ته‌كێت دووانه‌یه‌كی‌ پێكه‌وه‌ گرێدراون چ وه‌كو لایه‌نی‌ تیۆری‌ و چ وه‌كو لایه‌نی‌ پرۆسه‌ و چالاكی‌ و ، جه‌خت له‌سه‌ر بنه‌ما و ئاكاره‌ جوان و به‌ها به‌رزه‌كان ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌بواری‌ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ر و كه‌سانی‌ ده‌وروبه‌ردا .

هه‌روه‌ها پاراستنی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ و رێزگرتن له‌بیروبۆچوونه‌كانیان و، هه‌وڵدان بۆ به‌دیهێنانی‌ خواست و ویست و داواكارییه‌ ڕه‌واكانیان له‌سۆنگه‌ی‌ هه‌ستكردن به‌به‌رپرسیاریه‌تی‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ رێكخراوه‌وه‌ له‌به‌رامبه‌ر چین و توێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌.

سه‌رچاوه‌كان:
1-د.به‌هادین ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د ، په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان و به‌ڕێوه‌بردنی‌ قه‌یران، ده‌زگای‌ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ نارین، هه‌ولێر، 2016.
2-د.به‌هادین ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د، ریكلام و په‌یوه‌ندیی‌ گشتی‌ و بازاڕكردن، چاپی‌ دووه‌م، ده‌زگای‌ چاپ و په‌خشی‌ سه‌رده‌م، سلێمانی‌، 2013.
3-هوشیار موزه‌فه‌ر عه‌لی‌، ده‌روازه‌یه‌ك بۆ په‌یوه‌ندییه‌ گشتییه‌كان، وه‌رگێڕانی‌: محه‌مه‌د عه‌بدوڵڵا كه‌لاری‌، هه‌ولێر، چاپخانه‌ی‌ رۆژهه‌لاَت، 2011.
4-د.فاظل البدرانی، فن الأتكیت في بنا‌ء العلاقات الإجتماعیة والدبلوماسیة، الإمارات العربیة المتحدة، دار الكتاب الجامعی، 2015.
5-د.محمد منیر الحجاب، العلاقات العامة في المؤسسات الحدیثة، القاهرة، دار الفجر للنشر والتوزیع ،2007 .
6-د.محمد عبده‌ حافظ، العلاقات العامة، القاهرة، دار الفجر للنشر والتوزیع ،2009 
7-عبدالباری إبراهیم درة ونبیل خلیف المجالی، العلاقات العامة فی القرن الحادی والعشرین: النظریة والممارسة، عمان، دار وائل للنشر والتوزیع ، 2010 .


ئه‌م بابه‌ته 126 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر