ئایا توركیا له‌ (ناتۆ) دەرده‌کرێت؟

PM:09:13:31/10/2019
دۆسیە: نێودەوڵەتی


دانیێڵ دێریا
شارەزا لە کاروباری تورکیا

له‌ ڕاپرسییه‌كدا زۆرینه‌ی‌ هاوڵاتیانی‌ ئه‌ڵمانیا پشتگیری‌ ده‌ركردنی‌ توركیا له‌ هاوپه‌یمانی‌ باكوری‌ ئه‌تڵه‌سی‌ (ناتۆ) ده‌كه‌ن، به‌شێك له‌ سیاسییه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌ش پشتگیری‌ بیرۆكه‌كه‌ن، به‌ڵام پێده‌چێت ئه‌وه‌ كارێكی‌ ئاسان‌و واقیعی‌ نه‌بێت.

هێرشه‌ سه‌ربازییه‌كی‌ توركیا بۆ باكوری‌ سوریا، كاریگه‌ری‌ كرده‌ سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌ له‌گه‌ڵ ناتۆدا، ئه‌وه‌ش وایكرد بیرۆكه‌ی‌ دوورخستنه‌وه‌ی‌ توركیا له‌و هاوپه‌یمانێتییه‌ درووست بكات، بۆیه‌ پارتی‌ چه‌پی‌ ئه‌ڵمانی‌‌و سه‌رۆكی‌ فراكسیۆنی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ ئیشتراكی‌‌و ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ ئه‌ڵمانی‌ پشتگیری‌ له‌و بیرۆكه‌یه‌ ده‌كه‌ن، له‌ راپرسییه‌كه‌دا كه‌ ئاژانسی‌ هه‌واڵی‌ ئه‌ڵمانی‌ كردوییه‌تی‌ (58%)ی‌ به‌شداربوانی‌ راپرسییه‌كه‌ پشتگیری‌ دورخستنه‌وه‌ی‌ توركیا له‌ ناتۆ ده‌كه‌ن، له‌ به‌رامبه‌ردا (18%)ی‌ به‌شداربوان پشتگیری‌ ناكه‌ن.

خاڵه‌ ناكۆكییه‌كان چین؟
به‌لای‌ ئه‌نقه‌ره‌وه‌ هێرشه‌ سه‌ربازییه‌كەی‌ بۆ سه‌ر باكوری‌ سوریا، سه‌ركه‌وتنێكی‌ گه‌وره‌ی‌ به‌ده‌ستهێناوه‌، به‌تایبه‌ت كه‌ پێیوایه‌ رێگری‌ له‌ دروستبوونی‌ ده‌وڵه‌تی‌ كوردی‌‌و شه‌ڕڤانان‌و یه‌كینەکانی‌ پاراستنی‌ گه‌ل (یەپەگە)ی کردووە، كه‌ توركیا پێی‌ وایه‌ تیرۆریستن. هه‌روه‌ك پێیوایه‌ ئه‌م هێرشه‌ سه‌ربازییه‌ی‌ یارمه‌تیده‌ر بووه‌ بۆ به‌دیهێنانی‌ ئامانجه‌ ئه‌منی‌‌و سیاسییه‌كانی‌.

لێره‌دا پرۆسه‌كه‌ پێچه‌وانه‌ ده‌بێته‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ دژی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ زۆربه‌ی‌ وڵاتانی‌ ناتۆن، كه‌ پێیانوایه‌ هێرشی‌ سه‌ربازی‌ نه‌ك هه‌ر بۆ داعش باشه‌‌و هاوكار ده‌بێت بۆ دروستبونه‌وه‌‌و راكردنی‌ چه‌كداره‌ ده‌ستگیركراوه‌كانی‌، به‌ڵكو هێرشه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ هاوكاره‌ بۆ به‌هێزكردنی‌ گه‌وره‌ترین ركابه‌ری‌ ناتۆ كه‌ روسیایه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ روسیا به‌هۆی‌ هێرشه‌كه‌ی‌ توركیاوه‌ بۆ سه‌ر سوریا، پێگه‌ی‌ خۆی‌ له‌ سوریا به‌هێزتر ده‌كات.

لەکاتێکدا زۆربه‌ی‌ وڵاتانی‌ ناتۆ سه‌رهكۆنه‌ی‌ هێرشه‌كه‌ی‌ توركیا ده‌كه‌ن، (هایكۆ ماس) وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌ڵمانیا ئه‌و هێرشه‌ به‌ سه‌رپێچیكردنی‌ یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان وه‌سف ده‌كات.

توركیا پێیوایه‌ هێرشه‌ سه‌ربازییه‌كانی‌ بۆ باكوری‌ سوریا بۆ له‌ناوبردنی‌ تیرۆر‌و تیرۆریستانه‌، بۆیه‌ وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ توركیا له‌ وەڵامی‌ ئه‌وانه‌ی‌ ره‌خنه‌ له‌ وڵاته‌كه‌ی‌ ده‌گرن، ده‌ڵێت: "پێشبینی‌ هیچ جۆره‌ تاوانێك ناكه‌ین كه‌ بدرێته‌ پاڵمان، به‌ڵكو دان به‌ هاوكاریكردنی‌ هاوبه‌شه‌كانی‌ ناتۆدا ده‌نێین".

ناكۆكییه‌كانی‌ پێشوو
له‌م چه‌ند مانگه‌ی‌ دوایدا ناكۆكییه‌كانی‌ ئه‌نقه‌ره‌‌و ناتۆ به‌رده‌وام له‌ زیادبووندایه‌، یه‌كێك له‌ ناكۆكییه‌كان سیستمی‌ موشه‌كی‌ (S-400)ی‌ روسییه‌، به‌و هۆیه‌وه‌ له‌ئێستادا متمانه‌ له‌نێوان توركیا‌و هاوبه‌شه‌كانی‌ ناتۆدا كه‌مه‌.

توركیا بڕیاریدا بۆ پارێزگاریكردنی‌ له‌ئاسمانی‌ خۆی‌، چه‌كی‌ ئاسمانی‌ روسی‌ به‌كاربێنێت، ئه‌وه‌ش ترسی‌ لای‌ وڵاتانی‌ ناتۆ په‌یدا كرد كه‌ ئیتر روسیا ده‌توانێت ده‌ستی‌ به‌نهێنییه‌كانی‌ ناتۆ بگات، ئه‌مریكاش له‌وه‌ نیگه‌ران بوو، بۆیه‌ هه‌ره‌شه‌ی‌ سزای‌ ئابووری‌ له‌توركیا كرد.

ئه‌م ناكۆكییه‌ی‌ توركیا‌و وڵاتانی‌ ناتۆ درێژه‌ی‌ كێشاو له‌ئێستادا‌و دوای‌ هێرشه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ی‌ بۆ سه‌ر سوریا، سه‌رۆكی‌ ئه‌مریكا راسته‌وخۆ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ "داڕمانی‌ ئابوری‌ توركیا"ی‌ به‌سه‌رۆكی‌ توركیا راگه‌یاند.

دورخستنه‌وه‌ی‌ توركیا
كۆمه‌ڵگه‌ی‌ ئه‌ڵمانی‌ پێیانخۆش‌و سه‌رنجراكێشه‌ كه‌ توركیا له‌ناتۆ دوربخرێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و كاره‌ له‌رووی‌ یاساییه‌وه‌ كارێكی‌ "موسته‌حیل"ه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ رێككه‌وتنامه‌ی‌ ناتۆ خاڵێكی‌ تیانییه‌ باس له‌دورخستنه‌وه‌ی‌ (وڵات) یان ئه‌ندامێكی‌ خۆی‌ بكات، به‌ڵكو له‌ماده‌ی‌ (13)ی‌ رێككه‌وتنامه‌كه‌دا هاتووه‌ كه‌ هه‌ر وڵاتێك بیه‌وێت، خۆی‌ ده‌توانێت داوای‌ كشانه‌وه‌ له‌و هاوپه‌یمانێتییه‌ بكات، خۆ ئه‌گه‌ر وڵاتانی‌ ناتۆ له‌رووی‌ یاساییه‌وه‌ توانای‌ ئه‌وه‌یان هه‌بێت توركیا دوربخه‌نه‌وه‌، ئه‌وا ئه‌و كاره‌ ناكه‌ن، له‌وباره‌یه‌وه‌ ریگمار گابریل وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ پێشووی‌ ئه‌ڵمانیا دوورخستنه‌وه‌ی‌ توركیا له‌ناتۆ به‌"سه‌یر" ناوزه‌ند ده‌كات‌و ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌: "ئه‌گه‌ر توركیا دوربخرێته‌وه‌ مه‌ترسییه‌كی‌ ئه‌منی‌ گه‌وره‌ له‌سنووری‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا درووست ده‌بێت".

له‌دوا كۆبونه‌وه‌ی‌ ناتۆدا هیچ ئاماژه‌یه‌ك به‌دورخستنه‌وه‌ی‌ توركیا نه‌درا، به‌ڵكو به‌پێچه‌وانه‌وه‌ چه‌ند جارێك پشتگیری‌ بوونی‌ ستراژییه‌تی‌ توركیا كرا، چونكه‌ ناتۆ هه‌رگیز ناتوانێت ده‌ستبه‌رداری‌ توركیا‌و شوێنه‌ جوگرافییه‌كه‌ی‌ رۆژهه‌ڵات‌و رۆژئاوا بێت، جگه‌ له‌وه‌ش توركیا خاوه‌نی‌ دووه‌م گه‌وره‌ترین سوپایه‌ له‌ناتۆدا.

و/ کاوان بەکر
سەرچاوە/ DW


ئه‌م بابه‌ته 168 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر