ده‌رفه‌ت وكۆسپ وهاندەرەکانى پێکهێانى هاوپەیمانییەتى تورکیا – ئێران – ڕوسیا

لەماوەى ڕابردوودا زۆر وتراوە سەبارەت بەئەگەرى پێکهێنانى هاوپەیمانیەتییەک لەنێوان هەریەک لەتورکیا وئێران و ڕوسیا، یان بەرەیەکى هاوبەش لەنێوانیاندا دروست ببێت، ئەوەش بەهۆى بەرکەوتنیان بەسزاکانى ئەمریکا وبەمەبەستى گرتنەبەرى ڕێکارى هاوبەش بۆ ڕووبەڕووبونەوەى ئەو سزایانە، هاوئاڕاستەیی سیاسەتى هەرسێ وڵات لەئاکامى گفتوگۆکانى "ئەستانە" لەساڵى ٢٠١٧، هەروەها پیادەکردنى سیاسەتى دژ بەوڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا لەناوچەکە، بەتایبەتى ئەوە لە سیاسەتەکانى هەمووان سەبارەت بەکورد بەدەردەکەوێت
PM:11:24:04/10/2018
دۆسیە: نێودەوڵەتی
دروستبوونى هاوپەیمانیەتییەک لەنێوان هەریەک لەتورکیا وڕوسیا وئێران، پابەندە بەبەردەوام بوونى هەماهەنگى نێوانیان لەسەر ئەو بابەتانەى کەجێگاى بایەخى هەسێکیانە

عه‌بدولله‌تیف حیجازی
توێژه‌ری ناوه‌ندی ئه‌لموسته‌قبله‌ بۆ كاروباری توركیا

نوسینى: عەبدول لەتیف حیجازى


 

لەماوەى ڕابردوودا زۆر وتراوە سەبارەت بەئەگەرى پێکهێنانى هاوپەیمانیەتییەک لەنێوان هەریەک لەتورکیا وئێران وڕوسیا، یان بەرەیەکى هاوبەش لەنێوانیاندا دروست ببێت، ئەوەش بەهۆى بەرکەوتنیان بەسزاکانى ئەمریکا وبەمەبەستى گرتنەبەرى ڕێکارى هاوبەش بۆ ڕووبەڕووبونەوەى ئەو سزایانە، هاوئاڕاستەیی سیاسەتى هەرسێ وڵات لەئاکامى گفتوگۆکانى "ئەستانە" لەساڵى ٢٠١٧، هەروەها پیادەکردنى سیاسەتى دژ بە وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا لەناوچەکە، بەتایبەتى ئەوە لە سیاسەتەکانى هەمووان سەبارەت بەکورد بەدەردەکەوێت، ئەوانە هەموویان پاڵنەرن بۆ پێکهاتنى هاوپەیمانیەتییەکى لەو شێوەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ژمارەیەک بەربەست هەیە کەوەک ئاڵانگارییەک بەرامبەر بەسەرکەوتنى ئەو هاوپەیمانێتییە قووت بوونەتەوە، بەتایبەتى پاش سەرهەڵدانى جیاوازى بۆچوونەکانى هەمووان سەبارەت بە چۆنیەتى مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسییەى شارى ئیدلیب، دوا مۆڵگەى گروپە چەکدارەکانى نەیارى سوریا لەنێوان هەریەک لەڕوسیا وئێران لەلایەک، تورکیا لەلایەکى دیکەوە.

 

هاندەرەکانى نزیکبوونەوە

 

دەکرێت بڵێین کەکۆمەڵە هۆکارێک هەیە کەدەبێتە هۆى نزیک بوونەوەى هەر سێ وڵات ودەتوانین ئاماژە بەمانەى خوارەوە بدەین:

 

یەکەم: ڕووبەڕووبونەوەى سزاکانى ئەمریکا، ئیدارەى ئەمریکا لەمانگى ئابی ڕابردوودا سزاى بەسەر هەریەک لەئێران وتورکیا وڕوسیدا سەپاند، لەئاکامى ژەهرخواردکردنى سیخوڕی پێشوى ڕوسیا "سکریبال" وکچەکەى لەبەریتانیا بەگازى ژەهراوى، ئەمریکا چەند سزایەکى نوێی بەسەر ڕوسیادا سەپاند.

 

سەبارەت بەتورکیا، ئەمریکا لەیەکى مانگى ئابدا دارایی هەریەک لەوەزیری ناوخۆ ودادى تورکیاى بلۆک کرد لەئەمریکادا، هەروەها ڕێگاى هاتنەناوخاکى ئەمریکاى لێ قەدەغەکردن، لە ١٣ ى هەمان مانگدا واشنتون گومرگى سەر ئەلەمنیۆم  وپۆڵای تورکیاى کردە دووهێندە بۆ ئەوەى ببێتە ٢٠% و ٥٠% بەپێى پلەبەندییان، ئەوەش لەدواى ئەوە هات کەتورکیا ڕەتیکرتەوە کەپاپاى ئەمریکى " ئەندرۆ برانسۆن" ئازاد بکات کە لە کاتی ئێستادا بەتۆمەتى تیرۆر وسیخوڕى دادگایی دەکرێت، هەروەها سەرۆک "ترامپ" لە چواردەى مانگى ئابدا پڕۆژە یاساى موازەنەى خەرجى بەرگری بۆ ساڵى ٢٠١٩پەسەندکرد، کەتیایدا وادەى ڕادەستکردنى فڕۆکەى جەنگى لەجۆرى "F35" بەتورکیا دوا دەخات لەبەرامبەر ئامادەسازییەکانى تورکیا بۆ کڕینى سیستەمى موشەکى بەرگری "S400" لەڕوسیا.

 

سەبارەت بەئێران یەکەم گورزى سزا ئابورییەکانى لە ٧ ى مانگى ئابدا دەستکرا بەجێبەجێکردنى کەسیستەمى بانکى ئێرانى و هەندێک لەجۆرە سەرەکییەکانى پیشەسازى گرتەوە، دوابەدواى بڕیاری "ترامب" بەکشانەوە لەڕێککەوتننامەى ئەتۆمى لەمانگى مایسی ڕابوردوو، بڕیار وایە مانگى تشرینی دووەم گورزى دووەمى سزا ئابورییەکانى سەر ئێران بچنە بوارى جێبەجێکردنەوە، کە لەم گورزەدا کەرتى نەوتى ئێرانى ڕووبەڕووى ئەو سزایانە دەبێتەوە.

 

لە ئاکامدا هەرسێ وڵات هەماهەنگ بوون بۆ ڕووبەڕووبونەوەى سزاکانى ئەمریکا، لەوبوارەدا تورکیا بەڕاشکاوانە هاتنەدەرەوەى ئەمریکاى لەڕێککەوتننامەى ئەتۆمى و سەرلەنوێ سزادانەوەى ئێرانى ڕەدکردەوە، لەو بوارەدا وەزیرى وزەى تورکیا " فاتیح دۆنماز" لە ٨ى مانگى ئابدا ڕایگەیاند کەتورکیا بەردەوام دەبێت لەمامەڵە بازرگانییەکانى لەگەڵ ئێران، هەروەها گازى سروشتى لەو وڵاتە هاوردە دەکات، هەروەها سەبارەت بەسزاکانى ئەمریکا لەسەر هەریەک لەئێران وڕوسیا وەزیرى دەرەوەى تورکیا"چاوش ئۆغلۆ" ووتى "تورکیا ناچار نییە کەپابەندبێت بەسزاکانى ئەمریکا"،  لە ١٢ ى مانگى ئابدا وتەبێژى فەرمى وەزارەتى دەرەوەى ئێران"بەهرام قاسمی" وەک پشتگیری دەربڕین بۆ تورکیا وتی کە"تورکیا بە تەنیا نییە، هەروەها تاران ئامادەیە بەهەموو شێوەیەک یارمەتى تورکیا وگەلى تورکیا بدات بۆ ڕووبەڕووبونەوەى سزاکانى ئەمریکا". بەهەمان ئاڕاستە وەزیرى دەرەوەى ڕوسیا "سێرجى لاڤرۆڤ" لەمیانەى سەردانیکردنى بۆ ئەنقەرەى پایتەختى تورکیا لە ١٤ ى مانگى ئابدا ئەمریکاى تاوانبارکرد بەوەى "کەبەئامانج ئەمریکا سزاى هەریەک لەتورکیا وئێران وڕوسیا" دەدات.

 

ئەمەو هەریەک لەو سێ وڵاتە لەهەوڵى ئەوەدان کەمامەڵە بازرگانییەکانى نێوانیان بە دراوى نیشتیمانى لەنێوان خۆیاندا ئەنجام بدەن لەبرى دۆلارى ئەمریکى، لەم بوارەدا سەرۆکى تورکیا "ئەردۆغان" لە ٨ ى مانگى ئابدا ڕایگەیاند کەوڵاتەکەى لەهەوڵى ئەوەدایە کەپلان دابنێت بەمەبەستى ئەنجامدانى ئاڵوگۆڕى بازرگانى لەگەڵ ڕوسیا و ئێران بەدراوى نیشتمانى، ئەمەش لەلایەن وەزیرى دەرەوەى ڕوسیا دوپاتکرایەوە لە ١٤ى مانگى ئابدا هەروەها ووتى"بەکارهێنانى دراوى نیشتمانى لەئاڵوگۆڕى بازرگانى چەندین ساڵە یەکێکە بووە لەئەرکە دیارەکانى هەریەک لەسەرۆکانى ڕوسیاو تورکیا، هەمان بۆچوون لەپەیوەندییەکانمان لەگەڵ ئێراندا هەیە"، هەروەها لە ٤ى ئەیلول وەزیرى بازرگانى وپیشەسازى ڕوسیا"دێنیس مانتۆرۆڤ" ڕایگەیاند کە هەریەک لەتورکیا وڕوسیا لەکەرتى پیشەسازى ئوتؤمبێلدا دەستیان کردووە بەبەکارهێنانى دراوى نیشتمانى.

 

دووەم: مەترسییەکانى جوداخوازە کوردەکان، هەریەک لەتورکیا وئێران مەترسییان هەیە لەسەرکەوتنى کوردەکانى باکورى سوریا، کەلەلایەن هەریەک لەپارتى یەکێتى دیموکراسى (YPG) و باڵى سەربازى ئەو پارتە - یەکینەکانى پاراستنى گەل - (YPJ) وە ڕابەرایەتى دەکرێن، ئەو ترسە لەوەوە سەرچاوەى گرتووە کەئەوان بڕیاری ڕاگەیاندنى دەوڵەتێکى تایبەت بەخۆیان بدەن لەو ناوچانەى دەسەڵاتیان بەسەریدا دەشکێتەوە لەباکوری سوریا، وئەو مەترسییانەى کەڕووبەڕووى ئاسایشى نیشتمانییان دەبێتەوە بەو ڕاگەیاندنە، چونکە هەریەک لەتورکیا وئێران کەمینەیەکى نەتەوەیى کوردییان هەیە کەبەردەوام داواى حکومەتێکى ئۆتۆنۆمى دەکەن لەو ناوچانەدا کەکوردنشینن، ئەمە لەکاتێکدا کەهێزەکانى ئاسایشی تورکیا لەڕووبەڕوو بونەوەیەکى چەکدارییدایە لەگەڵ چەکدارانى پارتى کرێکارانى کوردستان (PKK) لە باشورى ڕۆژهەڵاتى تورکیا، لەهەمانکاتدا ئێران لەشەڕى پارتیزانیدایە لەگەڵ چەکدارەکانى پارتی ژیانەوەى ئازادى بۆ کوردستان (پژاک) لەباکورى خۆرئاواى کوردستانى ئێران (ڕۆژهەڵاتى کوردستان) وپارتى دیموکراتى کوردستانى ئێران لە ناوچە سنوورییەکانى لەگەڵ عێراقدا، ئەم پارتە کوردیانە لەناو هەرێمى کوردستانى عێراقدا بارەگایان هەیە ئەمەش واى کردووە کەئەو دوو دەوڵەتە ناوبەناو هێرش بکەنە سەریان.

 

هەریەک لەئێران وتورکیا هەماهەنگى دەکەن بەمەبەستى ڕووبەڕووبونەوەى کوردەکان، لەمانگى یەکى ساڵى ٢٠١٨وەزیرى دەرەوەى تورکیا ڕایگەیاند کەئێران و تورکیا بەردەوامن لەپەرەپێدانى هاریکارییەکانیان بەمەبەستى ڕووبەڕووبونەوەى چەکدارانى پارتى کرێکارانى کوردستان لەناوچەى قەندیل لەباکورى عێراق، ئەمەو هەریەک لەتورکیا وئێران لەمانگى هەشتى ساڵى ٢٠١٧ ڕێککەوتوون لەسەر پەرەپێدانى هاریکاری سەربازى وئاسایشى وسیخوڕى نێوانیان بەمەبەستى بەرگرتن لەگروپە تیرۆریستییەکان وپەرەپێدانى ئاسایشی سنوری نێوانیان بەمەبەستى بەرگرتن لەپەڕینەوەى چەکدارە کوردەکانى هەردوولا لەنێوان سنوورى هەردووکیاندا، ئەوەش دوابەدواى سەردانى سوپاسالارى ئێرانى"محەمەد باقری" هات بۆ تورکیا، کەئەوە یەکەم سەردانى لەوشێوەیەى فەرماندەیەکى سەربازى ئێرانییە لەدواى شۆڕشی ساڵى ١٩٧٩، سەڕەڕاى ئەوەش هەریەک لەتورکیا وئێران هەماهەنگن بۆ دروست کردنى دیوارێک بەدرێژى ١٤٤ کلم بەدرێژى سنورى نێوان هەردوو وڵات بەمەبەستى بەرگرتن لەپەڕینەوەى چەکدارەکانى پارتى کرێکارانى کوردستان لەقەندیل وهەروەها بەرگرتن لەئاڵوگۆڕى چەک لەنێوان پارتى کرێکارانى کوردستان وپژاک.

 

لەگەڵ ئەوەى کەڕوسیا هیچ دوژمنایەتییەکى ڕاستەخۆى لەگەڵ کوردەکاندا نییە، بەڵام پەیوەندییەکانى نێوان چەکدارە کوردەکانى باکورى سوریا لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا کەبەردەوام چەکیان پێدەدات توشی دڵەڕاوکێی کردوون، ئەمریکا ئەو هێزانە وەک هێزى زەمینى پشتیان پێدەبەستێت، هەروەها بڵاوبوونەوەى هێزە ئەمریکییەکان لەناوچەکانى ژێردەسەڵاتى کوردەکان لەڕۆژهەڵاتى فورات و جێگیرکردنى سیستەمێکى ڕادارى پێشکەوتوو لەهەردوو ناوچەى کۆبانى وڕومێلان لەحەسەکە، وەک دەستپێکێک بەمەبەستى دامەزراندنى سیستەمێکى بەرگرى لە ناوچەکانى ژێر دەسەڵاتى کوردەکان، بەپێی ووتەى یەکێک لەسەرکردە سەربازییەکاى هێزەکانى سوریاى دیموکرات لە ٢٥ ى مانگى ئابدا، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا سەردانى نوێنەرى وەزارەتى دەرەوەى ئەمریکا"ویلیام ڕوباک" بۆ ناوچەکانى ژێر دەسەڵاتى کوردەکان، هەنگاوێک بوو کەڕوسیای نیگەرانکرد، لەم بارەیەوە وەزیرى دەرەوەى ڕوسیا دەڵێت کە "گەورەترین مەترسی لەسەر سەروەرى سوریا یەک پارچەیی ئەو وڵاتە لەڕۆژهەڵاتى فوراتەوە دێت، لەو ناوچانەى کەدەکەوێتە ژێر دەسەڵاتى "سوپاى دیموکراتى سوریا" (کوردەکان زۆرینەى ئەو سوپایە پێک دەهێنن) کەواشنتۆن هاریکارییان دەکات، لەو شوێنەدا چەند پێکهاتەیەک دروست دەکرێن کەمافی خودموختارییان هەیە، ئەمە لەکاتێکدا کەڕوسیا هەوەک چۆن پێشتر داواى کردووە، بەردەوام دەبێت لەوەى داوا لەوڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا بکات کەئەو چالاکییە ناڕەواییانەیان ڕابگرن"

 

سێیەم: دڵنیابوون لەبەردەوامى هەناردەکردنى گاز، هەریەک لەڕوسیا وئێران دوو هەناردەکارى گەورەى گازى سروشتین بۆ تورکیا، لەم ڕووەوە ڕوسیا بەپلەى یەکەم دێت بەوەى کەساڵانە نزیکەى ٣٠ ملیار مەتر چوارجا هەناردەى تورکیا دەکات، ئێرانیش ساڵانە ١١ ملیار مەتر چوارجا هەناردە دەکات بۆ تورکیا وبەپلەى دووەم دێت، هەربۆیە تورکیا بەردەوام هەوڵ دەدات کەپەیوەندییە ئابورییەکانى لەگەڵ ئەو دوو وڵاتە باش بێت، هەتا لەو کاتانەش کەپەیوەندییەکان ناسەقامگیرن، بەمەبەستى گرنتى هاتنى گاز لەو دوو وڵاتەوە، بەتایبەتى کەبەردەوام خواست لەسەر گاز لە تورکیا لەزیادبووندایە کەساڵانە بە ٢,٣% خواست لەسەر گازى سروشتى لە تورکیا زیاد دەکات، لەهەمانکاتدا هەریەک لەتورکیا وڕوسیا هاوبەشن لەپڕۆژەى هێڵى گواستنەوەى گازى سروشتى "Turk Stream" کەپێکدێت لەدوو بۆری گواستنەوەى گازى سروشتى کەتواناى هەریەکەیان ساڵانە ١٥,٧٥ ملیار مەتر چوارگۆشەیە،  ئەو هێڵانە لەڕوسیاوە درێژدەبێتەوە بۆ تورکیا ولەوێشەوە بۆ ئەورووپا لەڕێگاى دەریاى ڕەشەوە، بەو مەرجەى کەهێڵى یەکەم پێداویستییەکانى تورکیا پڕبکاتەوە وهێڵى دووەم هەناردەى گازبکات بۆ وڵاتانى باشورى ڕۆژهەڵات و باشورى ئەورووپا.

 

بەربەستە هەمەچەشنەکان

 

لەبەرامبەردا چەند جیاوازییەک هەیە کەدەشێت بەربەست بێت لەبەردەم کامڵ بوونى هاوپەیمانێتییەکەیان، لەدیارترین ئەو بەربەستانە:

 

یەکەم: بەرکەوتنى بەرژەوەندییەکانیان لەسوریا، ململانێکانى سوریا بەیەکێک لە ئاڵانگارییە دیارەکانى سەرکەوتنى ئەو هاوپەیمانێتییە ئەژماردەکرێت لەنێوان هەرسێ وڵاتدا،
لەگەڵ ئەوەى کەهەرسێکیان سەرکەوتوو بوون لەدۆزینەوەى شێوازێکى هەماهەنگى نێوانیان بەمەبەستى مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانى سوریا" گفتوگۆکانى ئەستانە"، بەڵام نەیانتوانیوە بەربگرن لەو ڕاستییەى کەلەنێوان هەسێکیاندا جەنگێک هەیە کەلایەنى سێیەم ئەنجامى دەدات، ئەوەش بەوەى کەهەریەک لەڕوسیا وئێران پاڵپشتنى حکومەتى سوریا دەکەن، بەڵام لەلایەکى دیکەوە تورکیا پاڵپشتنى گروپە نەیارەکان دەکات، ئەمەش بەڕوونى لەدواهەمین کۆبوونەوەى ئەستانەدا بەدەرکەوت کەلە ٧ى ئەیلولدا بەڕێوەچوو، لەبەر ئەوەى کەلەکاتێکدا هەریەک لەسەرۆکى ڕوسیا" فلادیمیر بوتین" و سەرۆکى ئێران " ڕۆحانى" داوایان دەکرد کەپێویستە چەکدارەکان لە ئیدلیب وەدەرنرێن وحکومەتى سوریا دەسەڵاتى بگەڕێتەوە بۆ ئەو شارە، ئەردۆغانى سەرۆکى تورکیا ئاگادارى دەدا لەوەى کە "لافاوى خوێن" لەو شارە هەڵدەستێت و داواى دەکرد کەشەڕ لەئیدلیب ڕابگیرێت.

 

دواتر هەریەک لەسەرۆکى ڕوسیا وتورکیا لەلوتکەى "سوتشی" ڕایانگەیاند کەڕێککەوتوون لەسەر"دامەزراندنى ناوچەیەکى داماڵێنراو لەچەک" لە ئیدلیب، کە دەبێتە هۆى فەراهەمکردنى سەقامگیرى لەو ناوچەیە، ئەویش بەدامەزراندنى ناوچەیەکى داماڵێنراو لەچەک بەقوڵى ١٥ بۆ ٢٠ کیلۆمەتر بەدرێژایی هێڵى بەریەککەوتن لەنێوان ئەو ناوچانەى کەدەکەوێتە ژێر دەسەڵاتى هێزە نەیارەکان لەگەڵ حکومەتى سوریا بەدرێژى سنوری کارگێڕی شاری ئیدلیب، ئەمەش لە ١٥ ى مانگى تشرینى یەکەمدا دەچێتە بوارى جێبەجێکردنەوە، بەو مەرجەى کەگروپە نەیارەکان سەرجەم چەکە قورسەکانیان وچەکدارە توندڕەوەکانیان کەلەژێر ناوى دەستەى ڕزگارکردنى شام "بەرەى نوسرە" شەڕ دەکەن، لەو ناوچەیە بکشێننەوە.

 

لەگەڵ ئەوەشدا مەترسی ئەوە هەیە کەئەم ڕێککەوتنە سەرکەوتوو نەبێت لەبەرگرتن لەحکومەتى سوریا وهاوپەیمانەکانى بەوەى کەنەچنە ناو شارى ئیدلیبەوە، ئەوەش بەهۆى ئەو گومانانەى کەدروست بووە سەبارەت ناکارایی تورکیا لەبڕواپێهێنانى دەستەى ڕزگارى شام بەتایبەتى کەزۆربەى چەکدارەکانى ئەو گروپە دەستیان بەسەر ناوچەکانى ئیدلیبدا گرتووە، و ژمارەی چەکدارەکانیان بە ١٠٠٠٠ دەهەزار چەکدار مەزەندە دەکرێت، کەچەکەکانیان ڕادەست بکەن ولەو ناوچەیە بکشێنەوە، لەگەڵ ئەمەشدا ڕێککەوتنەکە هیچ ڕێکارێکى دیارینەکردووە بۆ جێبەجێکردنى بەندەکانى، ئەمەش بۆتە هۆى ئەوەى کەهەندێک وا لەو ڕێککەوتنە بڕوانن کەبۆ دواخستنى پڕۆسە سەربازییەکانە ومەبەست لێی هەڵوەشاندنەوەى ئەو ئەگەرە نییە.

 

دووەم: بەریەککەوتنەکانى هەریەک لەڕوسیا وتورکیا وئێران، مێژوو ئەو سێ وڵاتە لێوان لێوە لە ململانێ لە نێوان هەریەک لەتورکیا لەلایەک هەروەها ڕوسیا وئێران لە لایەکى دیکەوە، ئەو مێژووەش دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمى دەوڵەتى عوسمانى پێش دامەزراندنى دەوڵەتى تورکیاى هاوچەرخ لەسەر دەستى "کەمال ئەتاتورک" لەساڵى ١٩٢٣، ئێران یەکێکە لەدوژمنە سەرسەختەکانى تورکیا بەهۆى جیاوازى مەزهەبی و ململانێ لەسەر دەسەڵات وهەژمون لە نێوانیاندا، هەمان بابەت ڕاستە بۆ ڕوسیا چونکە جەنگێکى خوێناوى بەناوى جەنگى كریما (١٨٥٣-١٨٥٦) لەنێوان ئیمپڕاتۆریەتى ڕوسیاى ئەرسەزۆکسی ودەوڵەتى عوسمانیدا ڕووى داوە، هەروەها لە دواى دامەزراندنى دەوڵەتى تورکیاى هاوچەرخ، تورکیا هەوڵى داوە کە پەیوەندییەکى پتەو لەگەڵ هەریەک لە وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا، وڵاتانى ئەورووپا دروست بکات، بەمەش بوو بە شوراى یەکەمى هەر مەترسییەک کەلەلایەن یەکێتى سیۆڤییەتى پێشوو ئاڕاستەى ئەو ناوچانە دەکرا، بەتایبەتى دواى ئەوەى تورکیا بوو بەئەندامى ناتۆ لەساڵى ١٩٤٩دا، هەروەها تورکیا کۆمارى ئیسلامى بە "دەوڵەتێکى تیرۆریستى" دادەنا کەبەردەوام هەوڵ دەدات بەمەبەستى هەناردەکردنى ئایدۆلۆژیاى دژبەدەوڵەتى عەلمانى تورکیا.

 

لەگەڵ ئەوەى لەدواى سەرکەوتنى پارتى داد وگەشەپێدان پەیوەندییەکانى نێوان هەرسێ وڵات ڕووى لەباشبوون کردووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەشێوەیەک لەشێوەکان هێشتا کێبڕکێ لەنێوان هەسێکیاندا هەیە، ئەمەش بەتایبەتى لەعێراق و سوریادا ڕەنگى داوەتەوە، هەروەها تا ئێستا تورکیا بەهاوپەیمانى دێرین وستراتیژى ئەمریکا وئەورووپا ئەژمار دەکرێت، بەشێوەیەکى سادە تورکیا لەکاتى بوونى هەرناکۆکییەک لەنێوان تورکیا وهەریەک لەو وڵاتانە(ئێران وڕوسیا) تورکیا پەنا بۆ هاوپەیمانە دێرینەکانى دەبات بەمەبەستى بەرگرتن لەمەترسییەکانى ڕوسیا، ئەمەش بە ڕوونى دەرکەوت کاتێک تورکیا هەوڵى دا پەیوەندییەکانى لەگەڵ ئەورووپا وئەمریکا ئاسایی بکاتەوە دواى ئەوەى کەلەمانگى تشرینى دووەمى ساڵى ٢٠١٥ فڕۆکەیەکى جەنگى ڕوسیاى خستە خوارەوە.

 

لەم ماوەیەى دواییدا تورکیا پەناى بۆ یارمەتییەکانى ئەورووپا برد بەمەبەستى ڕووبەڕووبونەوەى ڕوسیا وئێران لەدۆسیەى سوریا، ئەوەش لەسەروبەندى مەترسی تورکیا سەبارەت بەداگیرکردنەوەى ئیدلیب لەلایەن حکومەتى سوریاوە بەیارمەتى ڕوسیا وئێران، لەمانگى پێنجى ڕابردوو ئەردۆغان داواى کۆبوونەوەى لوتکەى ڕوسی، تورکى، ئەڵمانى، فەرەنسی کرد بەمەبەستى گفتوگۆکردن لەسەر دۆسیەى سوریا، کۆبونەوەیەکى ئامادەسازى لە ١٤ ى ئەیلول ئەنجام درا، ئەوەش سەرەڕاى دەستخۆشى تورکیا بەلێدانى ئەمریکا وبەریتانیا و فەرەنسا لەپێگەسەربازییەکانى حکومەتى سوریا، لەمانگى نیسانی ساڵى ٢٠١٨، لەبەرامبەر بەکارهێنانى چەکى کیمیایی (لەلایەن سوریاوە دژ بەهاوڵاتیانى سڤیل) ولەو کاتەدا تورکیا لێدانە سەربازییەکانى بە"ئەرێنى" ناوهێنا لەگەڵ ئەوەى کەهەریەک لەڕوسیا وئێران ئەو کردەسەربازییەیان سەرەکۆنەکرد.

 

لەکۆتاییدا دەتوانین بڵێین کەدروستبوونى هاوپەیمانیەتییەک لەنێوان هەریەک لەتورکیا و ڕوسیا وئێران پابەندە بەبەردەوام بوونى هەماهەنگى نێوانیان لەسەر ئەو بابەتانەى کەجێگاى بایەخى هەسێکیانە، وەک ڕووبەڕووبونەوەى سزاکانى ئەمریکا، مەترسییەکانى جوداخوازە کوردەکان، هەروەها سەرکەوتنیان لەبەرگرتن لەهەر بەریەککەوتنێک لەنێوانیاندا لەسوریا، ئەمەو هەڵوێستى هەریەک لەوڵاتانى ئەورووپا و ئەمریکا سەبارەت بەپێکهاتنى هاوپەیمانیەتییەکى لەو شێوەیە ئەو هەوڵانەى کەئەو لایەنانە دەیدەن بەمەبەستى بەرگرتن لەدروست بوونى ئەو هاوپەیمانێتییە، لێرەشدا دەتوانرێت ئاماژە بدرێت بەپەیوەندییەکانى نێوان تورکیا وئەمریکا، لەهەمانکاتدا ئەمریکا دەتوانێت چی بکات بەمەبەستى کۆتاییهێنان بە لێک نزیک بوونەوەى تورکیا وڕوسیا.

 

بۆ خوێندنەوەى وێنەى ڕەسەنى وتارەکە بگەڕێرەوە بۆ ماڵپەرى:

http://futureuae.com/ar-ae/mainpage/Item/4223/فرص-تحدیات-تشکیل-تحالف-ترکی-روسی-إیرانی

 

                              



ئه‌م بابه‌ته 687 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر