ستراتیژییەتى بەندەرە نوێیه‌کانى عومان

بەرنامە وکارە کۆتاییەکانى کردنەوەى هەردوو بەندەرى دەقم وصەلالە لەعومان، ئەوە ڕاستییە دەردەخەن کەعومان لە داهاتوودا دەتوانێت سەرکەوتووبێت لەکردنەوەى دوو سەنتەرى بازرگانى خاوەن پێگەیەکى بەهێز لەکایەى ئابورى نێودەوڵەتییدا، لەوانەیە ڕۆژگاریک بێت کەببن بەکێبڕکێکارى ناوچەى جەبەل عەلى لەمیرنشینى ئیمارات.
PM:08:33:23/09/2018
دۆسیە: نێودەوڵەتی
لەداهاتوودا هەریەک لەبەندەرەکانى دەقم وصەلالە دەبن بەیەکێک لەبەندەرە ناودارەکان وناوچەگەشتیارەکانى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست وزەریاى هیندى.

بۆردی ئه‌كادیمی ناوه‌ندی چاوی كورد
بۆردی ئه‌كادیمی ناوه‌ندی چاوی كورد

ڤرژیۆ کاڤیرۆ، دامەزرێنەرى کۆمپانیاى Gulf State Analyticsهەروەها بەڕێوەبەرى جێبەجێکارى هەمان کۆمپانیا، کە کۆمپانیایەکى ڕاوێژکارییە لە بوارى مەترسییە جیۆسیاسییەکان وبارەگاى دەکەوێتە واشنتۆنى پایتەخت.

ڤیکتۆریا شکسپیر، ڕاهێنراو لە کۆمپانیاى Gulf State Analytics.

 

بەرنامە وکارە کۆتاییەکانى کردنەوەى هەردوو بەندەرى دەقم وصەلالە لە عومان، ئەو ڕاستییە دەردەخەن کە عومان لە داهاتوودا دەتوانێت سەرکەوتووبێت لە کردنەوەى دوو سەنتەرى بازرگانى خاوەن پێگەیەکى بەهێز لە کایەى ئابورى نێودەوڵەتییدا، لەوانەیە ڕۆژگارێک بێت کە ببن بەکێبڕکێکارى ناوچەى جەبەل عەلى میرنشینى ئیمارات. گەشەپێدانى ئەم دوو بەندەرە هۆکارێکە بۆ چاکسازی کردن لە تێڕوانینمان بۆ سەڵتەنەتی عومان، هەروەها هۆکارێکن بۆ بەهێزکردنى پێگەى ئەو سەڵتەنەتە لە سیستەمى جیۆپۆلۆتیکى نێودەوڵەتییدا، خێراکردنى گواستنەوەى ئەو وڵاتە بۆ قۆناغەکانى دواى نەوت، بەمەش بەندەرە عومانییەکان – کە پێکهاتووە لە گروپێک لە کەرتى خزمەتگوزارى لۆجیستى وکشتوکاڵ و ڕاوى ماسی و هۆکارەکانى گواستنەوە – دەبنە یەکەیەکى گرنگ بۆ پەرەپێدانى سەڵتەنەت لە ڕووى ئابورییەوە، سەرەڕاى بەشداریکردنى لە گەشەپێدانى بەردەوامى ئەو وڵاتە.

 

لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا دەقم - کە یەکێکە لە بەندەرە گرنگەکان - چەند تایبەتمەندییەکى دیکەى هەیە کە جیایدەکاتەوە لە شارە بازرگانى ومیللییەکانى نزیکى خۆى وەکو: دەوحە، دوبەى، ئەبوزەبی. بەوەى کە ئەو شارە خاوەنى سروشتێکى گەشتوگوزارە ودەتوانرێت لەو کەرتەدا سوودى لێوەربگیرێت. بەپێى ئەو بەرنامەیەى ئێستا بەرکارە زیاتر لە(١١٥٠٠) میل چوارگۆشە تەرخانکراوە بۆ پارێزبەندییە سروشتییەکان و گیانلەبەرە کێوییەکان لە چواردەورى ئەوشارەدا، ئەوەش بەمەبەستى هاندانى گەشتیاران کاری بۆ کراوە، بە تایبەتى ئەو گەشتیارانەى ئارەزومەندى گەشتکردنن بۆ گوندەکان و ژینگەى سروشتی پەسەندە لایان.

 

هەروەها عومان دەتوانێت سوود لە چەند جیاوازییەکى دیکە وەربگرێت کە جیایدەکاتەوە لە دراوسێکانى، شایەنى باسە کە عومان لە ماوەى چەند سەدەیەکدا توانیویەتى گەشەبکات – بەهۆى بوونى کەنارێکى ئاوی دوورودرێژ – بە کلتورى دەریاوانی تایبەت بەخۆى،  لە کاتێکدا کە سنورە سروشتییەکانى – چیاکان ودەریا – یارمەتیدەر بووە بۆ مانەوەى میراتێکى کلتورى دەوڵەمەند وهەمەڕەنگ لەچوارچێوەى ژینگەیەکى سیاسی داخراودا بە شێوەیەکى ڕێژەیی.

 

لە چوارچێوەى بەرنامەى کارکردن بۆ فراوانکردنى بەندەرى صەلالەدا سیستەمى تایبەت بەو مەبەستە هەیە، هەروەها بەرنامە هەیە کەلە هەمان بەندەردا بەشێک تەرخان بکرێت بۆ بارکردن و گواستنەوەى گازى شل (LNG)، ئەو زیادکردنەش بەڕێژەى ٥٠% یە کەدەگاتە ٥.٧ ملیۆن یەککە، ئەوەش هاوتایە بەبیست پێ (TEUs). بەو شێوەیەش بەندەرەکە دەبەستێتەوە بەهاوسێکانیەوە لەناوچەکەدا، لەوەش زیاتر بەشێوەیەک دەبێت کەلە داهاتوودا دەبێتە یەکێک لەو بەندەرانەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست کە پەیوەندیکردن پێیەوە ئاسان دەبێت. هەروەها یەکێک لە هێڵە ئاسنینەکان لە خۆدەگریت کە هۆکارێک دەبێت بۆ کارئاسانی کردنى گواستنەوە و بازرگانى لە ناوچەکەدا.

 

بەرژەوەندییە دەرەکییەکان لە صەلالە ودەقمدا

 

شوێنى هەریەک لەو دوو بەندەرە هاندەرە بۆ هاتنى وەبەرهێنەرانى زیاتر، لە کاتى ئێستادا چین لە دەقم بە هێندەى ٧.١٠ ملیار دۆلار وەبەرهێنان دەکات لە ناوچەیەکدا ناونراوە بە(ناوچەى ئابورى تایبەت)، لەو پلانەدا چەند دامەزراوەیەکى گرنگى پیشەسازى، هێڵى گواستنەوەى نەوت، نەخشەى بیرەنەوتەکان وچەند پڕۆژەیەکى هوتێلسازى لەخۆدەگرێت، لە هەمانکاتدا هەریەک لە کۆریای باشور وکوەیت بەشدارن لە وەبەرهێنان لەو بوارەدا، لە ڕاستیدا بەشدارى وەبەرهێنانى دەرەکى چەکێکى دوو فاقەیە، هەربۆیە پێویستە حکومەتى عومانى وریابێت کاتێک وەبەرهێنانەکان پەسەنددەکات، لەبەرئەوەى لە داهاتوودا دەشێت وەبەرهێنەران دەستبگرن بەسەر پڕۆژەى بەندەرەکاندا.

 

کێشمەکێشمى سعودیە – ئیمارات.

 

لەنێو ئەو گۆڕانکارییە ستراتیژییانەى کە لەنێوان هاوسەنگى هێزەکانى ناوچەکەدا ڕوودەدات، هەریەک لە دەقم وصەلالە چەندین تواناى جیۆسیاسییان هەیە، لە هەمانکاتدا پێویستە بە وردى چاودێرى هەر وەبەرهینانێکى شانشینى عەرەبی سعودى و میرنشینی ئیماراتى عەرەبی بکرێت لەو ناوچەیەدا (هەروەها سەرجەم پڕۆژە عومانییەکان)؛ ئەوەش بەهۆى کاریگەرى لەسەر سیاسەتەکانیان لەسەرجەم ناوچەکانى کەنداودا.

 

هەندێک لە شرۆڤەکاران، هاوڕان لەسەرئەوەى کە ئەو دوو لایەنە هەوڵى مانۆڕێکى جیوسیاسی دەدەن لەو ناوچەیەدا لە کاتێکدا کە هەریەک لە مەسقەت و تاران هەوڵدەدەن پەیوەندییەکانى نێوانیان لەسەر بنەماى هاریکارى پەرەپێبدەن، لەوانەیە هەریەک لە ڕیاز وئەبوزەبی دۆلارەکانیان بەکاربهێنن بە مەبەستى کاریگەری کردنەسەر پێگەى عومان لە داهاتوودا بە مەبەستى ڕاکێشانی بۆ جەمسەرى خۆیان، هەروەها دەتوانن وەبەرهێنانەکانیان لە ژێرخانى ئابورى عومان بۆ ئەو مەبەستە بەکاربهێنن بە شێوەیەک لە شێوەکان، بەمەبەستى بەهێزکردنى پێگەى خۆیان، بە تایبەتى دواى ئەوەى ساڵى ڕابردوو ژێرخانى ئابورى عومان سوودى زۆرى گەیاند بەدەوحەى پایتەختى قەتەر، لەو ڕێگایەوە جارێکى دیکە بەسترایەوە بە ئابورى جیهانەوە، ئەوەش لە کاتێکدا وەک ئەلتەرناتیڤێک دەرکەوت لە برى جەبەل عەلى لە میرنشینى ئیمارات.

 

شایەنى باسە کە ئێران خۆى کاراکتەرێکى کاریگەرە لەم هاوکێشەیەدا، ئەگەر کێشەکان لە تەنگەى هورمز زیادبکات ئەوا بەرلەوە، پێویستە هەریەک لە دەقم وصەلالە ئامادەبکرێن بۆ هەر ئەگەرێک کە ڕووبەڕووى بازرگانى دەبێتەوە لەم ناوچەیەدا، هەروەها پێویستە حکومەتى عومانى ئامادەى هەر هەڵکشانێکى ململانێى چاوەڕوان نەکراوبێت لە نێوان تاران و واشنتۆندا کە ببێتە هۆى بەکارهێنانى هێز لە تەنگەى هورمز یان نزیک لەو تەنگەیە.

 

لە هەمانکاتدا پێگەى جوگرافى هەردوو بەندەرەکە یارمەتیدەرە بۆ بەردەوامبوونى وڵاتانى کەنداو لەسەر فرۆشتنى نەوت وغاز ئەگەر گرفتێکى لەو شێوەیە دروست ببێت، چونکە بارەکانى هەردوو بەنداو پێویستیان بەوە نییە بەتەنگەى هورمزدا گوزەربکەن، ئەمە لە کاتێکدا کە شانشینى عەرەبی سعودى کەنارئاوەکانى دەریاى سوور، ومیرنشینى عەرەبی تەنها یەک میرنشینى هەیە کە دەکەوێتە دەرەوەى تەنگەى هورمز کە میرنشینى فوجەیرەیە، کە ئەمانەش یارمەتدەرى هەردوو وڵات دەبن بۆ هەناردەکردنى نەوت لە کاتى داخستنى تەنگەکەدا، لە بەرامبەردا هەریەک لە بەحرەین، کوەیت و قەتەر تەواو پشتیان بەو ڕێگایە بەستووە بۆ هەناردەکردنى بەرهەمى پیشەسازییە هایدرۆکاربۆنییەکانیان، هەروەک چۆن گەورە شرۆڤه‌کارو ئابوریناس عامر نوعمان عاشور لە (CNBC Arabia) دەڵیت: هەموومان ئەزانين کە ٣٠% هەناردەکانى نەوت لەو ڕێگایەوە هەناردە دەکرێت، لە ڕێگاى هەردوو بەندەرى فوجەیرەو دەقمەوە وڵاتانى کەنداو دەتوانن دڵنیابن لەوەى دەتوانن بەردەوامبن لە هەناردەکردن، ئەمەش دەبێتە هۆى کەمکردنەوەى مەترسییەکان و نرخى دڵنیایی لەسەر کەشتییەکانى گواستنەوە، هەروەها بەندەرى دەقم یەکێکە لە هەرە چارەسەرە باشەکان لەبەر ئەوەى دوورى لە میرنشینەکانى ئیماراتەوە (٨٠٠ کم) ە، لەگەڵ ئەوەى کە میرنشینەکانى ئیمارات بەندەرى فوجەیرەى هەیە بەڵام ئەم بەندەرە تواناى بارکردنى ١.١ ملیۆن بەرمیل نەوتى هەیە لە کاتێکدا کە ئیمارات ڕۆژانە نزیکەى سێ ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنێت، هەروەها هەریەک لە بەرهەمە نەوتییەکانى کوەیت وسعودیە وقەتەر دەکەونە ناوچەکانى ڕۆژهەڵاتەوە کەواتە بوونى ئەم بەندەرە عومانییە نوێیە زۆر بەسوودە بۆ هەناردەکردنى نەوت بۆ جیهان.

 

جوگرافیاى سیاسی هێزە نێودەوڵەتییەکان

 

بەشدارى چین لە بەندەرەکانى عومان تەنها پەیوەندى بە بەرژەوەندى ئابورییەوە نییە، بەڵکو زیاتر لەوە چەندین ئامانجى جیۆسیاسی دیکە هەن، بەوپێیەى کە چین چەندین بەرژەوەندى سەربازى لە بەندەرى جەوادرى پاکستانیدا هەیە، سوپاى گەلی ئازاد بەندەرى (قاعیدەى دەعم) ى هەیە لە جیبۆتى، هەموو ئەمانە وادەکات کە عومان هه‌وڵبدات وەبەرهێنانى گەورە بکات لەو ناوچەیەدا، ئەویش بەپشتبەستن بە پەیوەندییە بە هێزەکانى نێوان عومان وچین، ئەمە لە کاتێکدایە کە پەکین هەوڵدەدات جێپەنجەى دیارى هەبێت لە ناوچەى کەنداو. لەم نێوەندەشدا مەسقەت ڕێگاى بە سوپاى چینى داوە کە بەندەرەکانى عومان بەکاربهێنێت بە مەبەستى پشوودان، وەرگرتنى سوتەمەنى لە کاتى ئەنجامدانى ئۆپەراسیۆنەکانى دژ بەچەتەکانى دەریا.

 

هەروەها هیندستان لە دەقمدا لە بوارەکانى سەربازى وبازرگانیدا ئامادەگى تەواوى هەیە، لە ڕاستیدا هەردوولا پەیوەندییەکى مێژووى پتەو پێکیانەوە دەبەستێتەوە، لەگەڵ چەندین پەیوەندى کلتورى وکۆمەڵایەتى، ئەم پەیوەندییەش هانى هەردوولایداوە بۆ بەرەنگاربوونەوەى چەتەی دەریا لە چوارچێوەى پەیوەندییەکى دوولایەنى بەهێز وچالاکدا، ئەمەو سەڵتەنەتى عومان وهیندستان ڕێککەوتننامەیەکى هەشت خاڵییان واژۆکردووە لە مانگى شوباتدا بە مەبەستى هاندانى هاریکارى لە بوارەکانى سەربازى، بازرگانى، تەندروستى، گەشتیارى نێوانیان لە داهاتوودا، کە ئەمەش پاڵنەرێک دەبێت بۆ زیاتر پتەوکردنى پەیوەندییەکانیان لە داهاتوودا.

 

گومان لەوەدانییە کە زیادبوونى هەژمونى وڵاتانى زلهێز لە ناوچەکەدا دەبێتە هۆى زیادبوونى کاریگەرییەکانى عومان وەک هاوبەشێکى ستراتیژى وخاوەن بەهایەکى باڵا لەلایەن ئەو هێزانەوە، لەهەمانکاتدا لەگەڵ هەڵکشانى ململانێى نێوان چین و هیندستان، عومان دەخاتە ژێر فشارێکەوە کە ئەستەمە بتوانێت مامەڵەى لەگەڵدابکات، لەگەڵئەوەشدا وا دەردەکەوێت کە گەشەسەندنى پەیوەندییەکانى نێوان چین وسەڵتەنەتى عومان هیچ گرفتێکى بۆ ئەمریکا وعومان دروست نەکردبێت، بەلام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە ئامادەبوونى چین لەهەر ناوچەیەکدا دڵەڕاوکێ لەلاى ئەمەریکییەکان دروست ناکات، بێگومان ئەمە سەڵتەنەتى عومانیش دەگرێتەوە.

 

ئەم فشارە جیۆسیاسییانە لەسەرمەسقەت زیاد دەکات بە تایبەتى کە ژمارەیەکى زۆر لە وڵاتان هەوڵدەدەن بوونیان لە باشورى نیمچەدوورگەى کەنداو، پێگەیان بەهێزبێت، ئەمە لەوکاتەوەى سوڵتان قابوس لەساڵى ١٩٧٠ گەیشتە دەسەڵات هەوڵیداوە کە پەیوەندى لەگەڵ ژمارەیەکى زۆرى وڵاتان هەبێت لە هەمانکاتدا پارێزگاری بکات لەسەربەخۆیی و ئاسایشى سەلتەنەت لەگەڵ ئەوەى کەلە ناوچەیەکى نا ئارامدايه‌.

 

لەم دیدگایەوە سەڵتەنەتى عومان وەک سەرجەم وڵاتانى دیکەى نیمچە دورگەى کەنداو هەوڵى ئەوەدەدات کە پەیوەندى بەهێزى لەگەڵ هاوبەشە دێرینەکاندا – بەریتانیا، ئەمریکا، فەرەنسا – هەبێت، لە هەمانکاتدا هەوڵدەدات کە سوود لە گۆڕانکارییە جوگرافییەکان بەرەو ئاڕاستەى ڕۆژهەلات، وەربگرێت، لەگەڵ بەهێزکردنى پەیوەندییەکانى لەگەڵ وڵاتانى ناوچەکە، لەژێر ڕۆشنایی قەیرانى دارایی ساڵى ٢٠٠٨ وناڕوونى لە سیاسەتى دەرەوەى دۆناڵد ترامپ، وڵاتانى کەنداو ناچارن پارسەنگى پاشکۆیەتییان بە ئاڕاستەى وڵاته‌ یەکگرتووەکانى ئەمریکا ڕابکێشن، لەگەڵئەوەشدا پەیوەندییەکانى عومان لەگەڵ پەکین و نیودەلهى کەشێکى سەربەخۆیانەتر بۆعومان فەراهەم دەکات.

 

گەشەسەندنى بەردەوام وباڵادەستى جیۆسیاسی

 

لەوانەیە هەریەک لە بەندەرەکانى دەقم وصەلالە – لە داهاتوودا – ببن بە یەکێک لە بەندەرە ناودارەکان وناوچەگەشتیارەکانى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست وزەریاى هیندى، ئەمەش وادەکات کە ئەم سەرچاوەیە ببێتە جێگرەوەى نەوت کە بە بەراورد بە وڵاتانى دراوسێ نەوت لە عومان زووتر کۆتایی پێدێت، هەربۆیە گەشەپێدانى ئەو دوو بەندەرە زۆر گرنگن بەلاى سەڵتەنەتى عومانەوە، لەوکاتەدا کە مەسقەت خۆى ئامادە دەکات بۆ چاخى دواى نەوت لەو بارودۆخەى کە کەنداو پیایدا گوزەر دەکات.                

 

ئەم وتارە وەگێڕدراوە لە زمانى عەرەبيیەوە لە سایتى:

http://www.bayancenter.org/2018/09/4799/

يان

https://lobelog.com/omans-port-strategy/



ئه‌م بابه‌ته 740 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر