پێگە جێگیرو گەڕۆکەکانی ئەمریکاو هەژموونی ئێران

PM:12:47:20/03/2019
دۆسیە: نێودەوڵەتی


حسێن نەجمەدین
بەرپرسی دۆسییەى میدیاى فارسی لە بۆردى ئەکادیمى ناوەندى چاوى کورد

بوونی هێزەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەم چەند ساڵانەی دواییدا بەهۆی بڕیارەکانی ئۆباماو ترامپەوە لەبەرامبەر دەرچوونی هێزەکانیان بەبیانوی کەمی بودجە یان سەرهەڵدانی گرژی ناوچەیی وەک جەنگە ناوخۆییەکانی سوریا، سەرهەڵدانی داعش، کەپانتاییەکی زۆری خاکی سوریاو عێراقی داگیرکرد، یان ساردبوونی پەیوەندییەکانی ئەنقەرەو واشنتۆن لەسەر هێزە کوردییەکانی ڕۆژئاوا، یان هەڵکشانی هەژموونی تاران لەسوریاو یەمەن، گەلێ بڕیاری نادیارو ناجێگیرو کێشمەکێشی سیاسان لێکەوتۆتەوە .

 

ئەو ناجێگیریەش لەسیاسەتی ئەمریکا، لەناوچەکە گەڵێک گۆڕانکاری لەپێگە سەربازییەکان، چۆڵکردنی هەندێکی تریان، فراوانکردن و تۆکمەکردنی هەندێکی تریانی، لێکەوتۆتەوە .

 

بەهۆی ڕەوت و هەلومەرجی ئاسایشی ناوچەکەو وێنای تازەی ئەرکە سەربازییەکانی ئەمریکا،  ژمارەیەک لەبنکەو پێگەکانیان لایەنێکی کاتی، چاودێری، فێرگەیی، پاڵپشتی ناوچەییان فەراهەم کردووە.

 

لەم شرۆڤەدا هەوڵ دەدەین گەورەترین و گرنگترین ئەو دامەزراوانەی، دوور یان نزیک، پەیوەندیان بەئێرانەوە هەیە بیخەینەڕوو.

 

بەپێی زانیارییەکان، ئەو دامەزراوە یان پێگانە، دەتوانن دەستی ئەمریکا لەتەواوی ناوچەکەدا ئاسان و دەستەبەر بکەن. بەردەوام پنتاگۆنیش، لەهەوڵی ئەوەدایە بۆ کردە سەربازییەکانیان، یان سنوردانان بۆ مەترسییەکان، ئاڵوگۆر بەپێگەکانیان بکەن.

 

دۆخی هێزەکانی ئەمریکا لەڕۆژهەڵاتی فورات لەسوریا، پەرتەوازەیی پێگەکانیان یان بونیان لەو ناوچانە، ئەوە دەخوازێت، ناساندن یان خوێندنەوەیان دژوارو سەخت بێ.

 

زۆربەی دامەزراوەکانی وەکو: بەندەرەکان، فڕۆکەخانەکان، ئەنبارەکان، لەسەرەتادا وەک ژێرخانی بازرگانی و ناسەربازی لەقەڵەم دەدران، بەپێویستی دەزانین لێرەدا ئاماژە بەچەند شوێن و ناوچەیەک بکەین.

 

یەکەم: قەتەر

 

میوانداری نزیکەی دەهەزار سەربازی ئەمریکایە، زۆربەیان لەپێگەی (العدید) دان، کە گەورەترین پێگەی سەربازی ئەمریکایە لەناوچەکەدا.

 

ئەم پێگەیە بەهۆی هەڵکەوتەی ستراتیژییەوە، سەرنجی ئەمریکای ڕاکێشاو لەساڵی ١٩٩٠ دا، نەخشەی بۆ داڕێژراو لە ساڵی ١٩٩٦ بنیاد نرا.

 

لە ساڵی ٢٠٠٣ دا، ئەم پێگەیە وەک سەنتەری فەرماندەیی هێزەکانی ئەمریکا، بۆ هێرش کردنە سەر عێراق، بەکارهێنرا، بەهەمانشێوى پێگەی شازادە سوڵتان لەسعودیە، بەکارهێنراو هەندێک لەسەربازەکانی (العدید) بۆ ئەو پێگەیە گوازرانەوە. 

 

ئەم پێگەیە، سەنتەری فڕینی فرۆکەکانی B-1B و B52و فڕۆکە بۆمب هاوێژەکانی ترن، سەنتەری گەیاندنی سوتەمەنین بۆ فڕۆکەکان، هەروەها سەنتەری ڕاگواستنی چەک و تەقەمەنین بۆ ناوچەکانی تری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەتی کەنداو، ئەم پێگەیە ڕۆڵێکی بەرچاوی گێڕاوە لەهێرشەکانی بۆسەر پێگەکانی داعش لەسوریاو عێراق.

 

ئێستا ئەمریکا و قەتەر سەرگەرمی خەرج کردنی یەک ملیار و هەشت سەد ملیۆن دۆلارن بۆ پەرە پێدان و نۆژەن کردنەوەی ئەو پێگەیە، بەتایبەتی دروستکردنی چەند یەکەیەکی نیشتەجێ کردن بۆ کاربەدەستە سەربازییە ئەمریکییەکان.

 

پرۆژەی فراوان و نۆژەنکردنەوەی ئەو پێگەیە، لەچوارچێوەی پەیمانی هەردوولایە بۆ زیاتر قووڵ کردنەوەی پەیوەندییە ستراتیژیە سەربازییەکانیان، بەتەواو بوونی ئەو  پرۆژەیەش، پێگەکە دەبێتە پێگەیەکی هەمیشەیی ئەمریکا، لەدەرەوەی سنوری جوگرافیای وڵاتە یەکگرتووەکان، واتە ئەمریکا لەوێ دەبێتە خانە خوێ.

 

دووەم: ئوردون

 

بەهۆی شەڕی داعشەوە، پەیوەندی سەربازی و بوونی هێزەکانی ئەمریکا لەئوردون بەرەو پێشچوونی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، هەرچەندە ئەمریکا لەڕووی سەربازییەوە هاریکاری ئوردونی کردووە، هەروەها ئوردون بەمەتبەخی سیاسی ئەمریکا لەناوچەکەدا ناسراوە، هێزەکانی ئەمریکا بەتایبەتی هێزە چەکدارەکانی سوپای دەریایی، لەم دواییانەدا مانۆڕێکی گەورەی سەربازیان ئەنجام دا، پێگەی (موفق السلطی) یەکێکە لەپێگەسەربازییەکانی ئەمریکا لەئوردون.

 

ڕاپەڕاندنی پرۆژەی فراوانکردنی ئەم پێگە ئاسمانییە بۆ هێرشە ئاسمانییەکان، گواستنەوەو گەیاندن، هێرشی بێ فرۆکەوان لەناوچەکەدا، زۆر گرنگە، بەتایبەتی بۆ سیاسەتی ترامپ لەمەڕ کشانەوەی هێزەکانی لەسوریا.

 

بەگوێرەی هەندێ لەڕاپۆرتەکان، ئەم پێگەیە، دەبێتە جێگرەوەی بنکەی (ئەنچەرلیک)، بەتایبەتی بەهۆی ناکۆکیانى نێوان تورکیاو ئەمریکا.

 

ناکۆکی نێوان تورکیاو ئەمریکا، بەهۆی (بڕیاری تورکیا لەکڕینی سیستەمی موشەکی جۆری S400ی ڕوسی و گەرم و گوڕ بوونی پەیوەندی ڕوسیاو تورکیا، پاڵپشتی کردنی ئەمریکا لەهێزەکانی پەیەدە ، فەتحوڵا گویلەن) ەوە، سەرچاوەیان گرتووە.

لەو پێگە (ئوردون)ییەدا یەکە ئەندازیارییە سەربازییەکانی ئەمریکا، پەناگایان بۆ فڕۆکەی زیاتر دروست کردووە، ساڵی ٢٠١٨ ئەمریکا بڕی ١٤٣ ملیۆن دۆلاری لەو پێناوەدا خەرج کرد، لەکۆتایی ساڵی٢٠١٣ دا ئەمریکا کەڵکی لەو پێگەیە وەرگرت و هێرشە ئاسمانییەکانیان بۆ ناوچەکە دەستپێکرد.

 

بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان، گروپی ئاسمانی٤٠٧ی هێزی ئاسمانی ئەمریکا، لەو پێگە (ئوردون)ییە سوودمەندبوون، ئەگەر بەشی باشوری ئەو بنکەیە فراوان بکرێت، دەرفەتی جێگیر بوونی فڕۆکە بار هەڵگرەکانی (هرکوس)، یەکەی پشتیوانی ئاسمانیC-130، گلابمستر ، A10 ،F16 ، f35 ،F22 لەخۆ دەگرێت، جگە لەبێ فڕۆکەوانە جەنگی و سیخوڕیيەکان.

 

ئەم پڕۆژەیەش ڕوونی دەکاتەوە، واشنتۆن لەهەوڵی فراوانخوازی و پەرەپێدانی خۆیەتی لەو پێگەیەداو بۆتە سەنتەرێکی ستراتیژی بۆی.

 

بەبڕوای شرۆڤەکاران، خۆ ئامادەکردنی ئەمریکا لەو پێگە (ئوردون) ییەدا، بەهەنگاوێکی گرنگی ئیدارەی ترامپ دادەنرێت، بەتایبەت بۆ کشانەوەی هێزەکانیان لەسوریا بەرەو ئەو پێگەیە، گەر ئەوپڕۆژەیە تەواو بکرێت، ئەمریکا ناوچەیەکی تری ستراتیژی بۆ هێزەکانی لەناوچەکەدا، مسۆگەر دەکات، بۆ ساڵانی داهاتووی.

 

سێیەم: بەحرەین

 

بوونی هێزەکانی ئەمریکا لەبەحرەیندا دەگەڕێتەوە بۆ واژۆکردنی پەیمانی بەرگری نێوان ئەمریکاو بەحرەین لەساڵانی ١٩٧١ و ١٩٩١، هێزەکانی ئەمریکا لەبەحرەین، بەزیاتر لەحەوت هەزار سەرباز مەزەندە دەکرێت، کەشتی پێنجەمی فڕۆکەهەڵگری هێزەدەریاییەکانی ئەمریکا لەبەحرەینە، ئەرکی گەڕانە بەناو ئاوەکانی کەنداودا، تەنگەی هورمز، کەنداوی عوممان، دەریای سور، دەریای عەرەب ، کەناڵی سوێس، تەنگەی باب ئەلمەندب.

 

سەکۆی بەندەری خەلیفە بن سلمان، بۆتە لەنگەرگای کەشتی فڕۆکە هەڵگری ئەمریکا. ئەمریکا لەسەرەتای دامەزراندنی ئەو پێگەیەدا، دوو ملیار دۆلاری تەرخان کردوو ٥٨٠ ملیۆن دولاریان لەنێوان ساڵەکانی ٢٠١٠ تا ٢٠١٧ خەرج کرد، ئەوەش بەمەبەستی فراوانکردنی.

 

جگە لەوەش، ئەمریکییەکان لەبەحرەیندا، لە دوو وێستگەی تری ئاسمانی کەڵک وەردەگرن، وەک پێگەی( شێخ عیسی) و (محرق ).

 

پێگەی (شێخ عیسی)  ٤٥ ملیۆن دۆلاری تێچووە، فڕۆکە جەنگییەکانی جۆریFA-18  و فڕۆکەی گەشتە دەریاییەکانی وەک P-3، لەخۆ دەگرێت.

 

پێگەی (محرق) یش، بارەگای یەکەی ئاسمانی 53 ی هێزە دەریاییەکانی ئەمریکایە. بەریتانیيەکانیش، لەساڵی ٢٠١٨دا توانیان پێگەیەکی پشتیوانی دەریایی لەبەحرەیندا بکەنەوە، ئەم پێگەیەش، بەپێگەیەکی هەمیشەیی بەریتانیا دادەنرێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کەنداودا. ئەم پێگەیە، دەرفەتێکی گەورەی بۆ بەریتانیا ڕەخساندووە بۆ چاودێری کردنی ڕێڕەوی گرنگی کەشتیوانی نێودەوڵەتی.

 

بڕیار وایە لەو پێگەیەدا کە دەکەوێتە نزیک مەنامەی پایتەختەوە، نزیکەی ٥٠٠ کەس لەهێزی دەریایی پاشایەتی بەریتانیا، وەک: مەلەوانان، چەکداری دەریایی، چەتربازان جێگیر بکرێن بۆ دابین کردنی ئاسایشی بازرگانی کەشتییە نەوتییەکانی نێوان کەنداو ئەورووپا. ئەم پێگەیە، لەتوانایدایە کەشتیگەلی وەک HMSکوین ئیلیزابیت، HMSپرێنس ئاڤ ڤۆڵز، لەخۆ بگرێت.

 

چوارەم: ئیمارات

 

ئەمریکا نزیکەی ٥٠٠٠ سەربازی خۆی لەو وڵاتەدا جێگیر کردووە، زۆربەی کردە سەربازییەکانی بۆ سەر ئەفغانستان، لەئیماراتەوە ئەنجام دەدرێت، پێگەی (الدفرة) یەکێکە لەو پێگانە، تا ساڵی ٢٠١٧ ئاشکرا نەکرابوو کەئەمریکا کەڵکی لێ وەرگرتبێت.

 

ئەم پێگەیە مەڵبەندی تیپی ٣٨٠ ی هێزی ئاسمانی ئەمریکایە، ئەم جۆرە فڕۆکانەی تێدا جێگیر کراوە: فرۆکەی F22ی ڕادار بەزێن یان (ڕادار گوزەر)، فڕۆکەی سوتەمەنی هەڵگری KC-10، بێ فڕۆکەوانی RQ-4، فڕۆکەی ئاگادارکەرەوەی خێرا E-3 ، فڕۆکەی سیخوڕی U-2، بەگوێرەی هەڵسەنگاندنی چاودێرە سەربازیيەکان، ئەو پێگەیە نزیکەی ٣٨٠٠ سەربازی تێدایە.

 

بەندەری سەر ئاوە قوڵەکانی وەک (جبل علی)، یەکێکی ترە لەو پێگانەی ئەمریکا سودی لێ وەردەگرێت و لەنگەرگای کەشتی فڕۆکە هەڵگرە.

 

(فجیرة) یەکێکی ترە لەو پێگانەی ئەمریکا سودیان لێ وەردەگرێت، بەتایبەتی ئەگەر مەترسی داخستنی گەرووی هورمز بێتە ئاراوە.

 

پێنجەم: کوەیت

 

ئەمریکا بەهۆی ڕێککەوتننامەیەک لەگەڵ کوەیتدا، لەپاش کۆتایی هاتنی جەنگی کەنداوی دووەم، توانی لەو وڵاتەدا جێگیر ببێت، بەپێی ئەو ڕێککەوتنە، کوەیت بووە یەکەم هاوپەیمانی ئەمریکا لەدەرەوەی هاوپەیمانی ناتۆ.

 

لە ئێستادا ئەمریکا نزیکەی ٢٢٠٠سەربازی لەکوەیتدا جێگیر کردووە، گرنگترین ئەو پێگە سەربازیانەی ئەمریکا لەناو کوەیتدا بریتین لە فڕۆکەخانەی(علی السالم)، کە تیپی ئاسمانی ٣٨٦، گواستنەوەو گەیاندنی ئامادەکراو بەفڕۆکەیC-17 ، C-130ن. پێگەی (أرفیجان) کە بەمەڵبەندی فەرماندەیی هێزەکانی ئەمریکا دادەنرێت لەکوەیتدا.

کەمپی بوهرینگ، بڕی ٧.٣ملیۆن دۆلاری تێچووە و لەساڵی ٢٠١٧دا فراوانکراوە، کەمپ یان پێگەی پاتریۆت دامەزراوەیەکی بەندەریەو لەلایەن هێزی زەمینی ئەمریکاوە بونیادنراوە، بۆ بارکردنی کەرەستە  لوجیستیکییەکان کەڵکی لێ وەردەگرن.

 

شەشەم: عوممان

 

بەپێی ڕێککەوتنی نێوان ئەمریکاو عوممان لەساڵەکانی ١٩٨٠و ٢٠١٠، ئەمریکا دەتوانێت لەکاتی پێویستدا پێگەکانی ئەو وڵاتە بەکاربهێنێت.

 

لەو پەیماننامەیەدا، دەوڵەتی عوممان بەیەکەمین هاوبەشی ڕاستەقینەی ئەمریکا دادەنرێت لەکەنداودا، پێگەکانی ئەو وڵاتەش بریتین لە: فڕۆکەخانەی (مصیرة) لە دورگەی المصیرة، فڕۆکەخانەی مەسقەت، پێگەی ئاسمانی (ثمریت)، پێگەی ئاسمانی (المصنع)، بەندەری (دەقم)  کە بەگەورەترین لەنگەرگای فڕۆکە هەڵگرەکان و ژێر دەریاییەکان دادەنرێت. هەروەها بەندەری (سلالە) گەورەترین بەندەری عوممانەو گەورەترین دامەزراوە لۆجیستیکییەکانی تێدایە.

 

حەوتەم: جیبوتی

 

بەدەر لەو پێگانەی باسمان کرد، ئەمریکا لەکیشوەری ئەفریقیاش پێگەی هەیەو دەکەوێتە وڵاتی جیبوتیەوە، بەندەری (لمونیە) یەکێکە لەو شوێنانەی هێزەکانی ئەمریکای تێدا جێگیر کراوە، پێشتر ئەم بەندەرە هێزی سەربازی فەرەنسای تێدا جێگیرکرابوو، ئامانج لەم بەندەرە بۆردومان کردنی لاوانی موجاهیدینی سۆماڵە، سیخوڕی کردن بەسەر وڵاتی یەمەن و بۆردومانی پێگەکانی قاعیدە، هاریکاری کردنی هاوپەیمانی عەرەبی دژی حوسیەکانی یەمەنە.

 

هەشتەم: عێراق

 

پێش کشانەوەی سوپای ئەمریکا لەعێراق لە ساڵی ٢٠١١، ئەمریکا هیچ پێگەیەکی سەربازی لەعێراقدا نەبوو، بەمەبەستی ڕووبەڕووبونەوەی چەکدارەکانی داعش لەعێراق، جارێکی تر هێزەکانی ئەمریکا گەڕانەوە بۆ عێراق و لە پێگەی (عین الاسد) لەپارێزگای ئەنبار جێگیربوون. بەهەمانشێوە، لەپێگەی (گەیارە) ی سەر بەپارێزگای موسڵ هێزەکانی ئەمریکا جێگیرکراون، ئەم پێگانەش شوێنی جێگیرکردنی یەکەی زەمینی، تۆپخانە، کۆپتەرەکانن، لەپێگەی کەیوانی سەر بە شاری کەرکوکیش، ئەمریکییەکان پێگەیان هەیە، هەرێمی کوردستانیش چەند پێگەیەکی ئەمریکای تێدایە وەک هەولێر، حەریر.

 

نۆیەم: ئەفغانستان

 

هێزەکانی ئەمریکا پێگەی زۆریان لەو وڵاتەدا هەیەو تائێستاش بەجێگیری ماونەتەوە، هەرچەند لەم دواییانەدا لەگەڵ تاڵیباندا کەوتونەتە گفتوگۆ لەمەڕ کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا.

 

هەمو ئەوانەی باسمانکرد، تەنها بۆ مەبەستی زانینی ئەو ئەنجامانەن کە ئایا ئەمریکا لەپێناو چیدا هاتونەتە ئەم ناوچانەیە؟ بەبڕوای زۆربەی چاودێران، بوونی هێزەکانی ئەمریکا دەبەستنەوە بە پارێزگاری ئاشکرای ئەمریکا لە قەوارەی ئیسرائیل، دابینکردنی ئاسایشی نەوت و گاز، ڕووبەڕووبونەوەی هەر مەترسییەک لەدژی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا، سیاسەتمەدارانی کابینەکەی ترامپ، هۆکاری بوونی هێزەکانی ئەمریکا لەو ناوچانە بۆ چاودێری کردن، سنوردارکردنی هەژموونی ئێران بەسەر ناوچەکەدا دەزانن.

 

ئەمریکییەکان لەو باوەڕەدان کاتی ئەوە هاتووە سنورێک دابنرێت بۆ ئێران، بەتایبەتی لە سوریاو عێراق و یەمەن، بەهەمانشێوە، کۆت و بەندکردنی زیاتری ئێران لە بەرنامە موشەکییەکانی، ئەم هەڕەشانەی ئەمریکا لەپاش کشانەوەی لەڕێککەوتنە ئەتۆمییەکە زیاتربوون، ئەمریکا بەنیازیشە لەڕێگەی ئەو پێگانەیەوە، بەر بگرێت لە هەناردەی نەوتی ئێران، ئەگەر ئێرانیش بیری لەداخستنی تەنگەی هورمز کردەوە، بتوانێت لەپێگەکانی تریەوە دژایەتی ئێرانی پێ بکات.

 

ساڵى ٢٠١٨، جۆن بۆڵتن وتی ئێران ساڵی تازە نابینێ، وابەرەو ساڵی تازەی ئێرانی ئەڕۆین و ئێرانییەکانیش بەدەر لەبارودۆخی ئابوری، هەژموونیان لەناوچەکە دا لەهەڵکشاندایە، هاتنەکەی ترامپ لەدرەنگانێکی شەودا بۆ عێراق بۆ پێگەی عەین ئەل ئەسەد بەخشکەیی، هاتنەکەی ڕوحانیش بەئاشکراو پیاسەکردنی بە شەقامەکانی بەغا، نەجەف ، کەربەلا، پێشوازی گەرم لێی، ئەو ڕاستیە نیشان دەدەن کەهێشتا ئەمریکا نەیتوانیووە سنور دابنێت بۆ هەژموونی ئێران.

 

لێرەشدا پێویستە ئاماژە بەخاڵێکی گرنگ بکەین، ئەویش پشو درێژی ئەمریکاو کەم جیقڵدانی وڵاتانی ئەم دەڤەرەیە، ئێرانیش وڵاتێکی ئەم دڤەرەیە، ئەگەر لەئەقڵیەتی دەوڵەتداری مێژینەی ئێران سەیری یاریەکە بکەین، ڕەنگە ئەو ململانێیە درێژە بکێشێ.





ئه‌م بابه‌ته 183 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر