هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن (1)

ئه‌مڕۆ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن وه‌كو چه‌مك و كارله‌سه‌ركردن، بۆته‌ باس و خواسێكی‌ جێی‌ بایه‌خ و گرنگی پێدانی‌ مێدیا و ناوه‌نده‌ سیاسییه‌ بڕیار به‌ده‌سته‌كان.
PM:11:15:22/09/2021
دۆسیە: توێژینەوەی میدیا


د.بەهادین ئەحمەد
پرۆفسیۆری یاریدەدەر لە بەشی تەکنیکی میدیا/زانكۆی‌ پۆلیتەکنیکی سلێمانی

              
"ده‌روازه‌"

ئه‌مڕۆ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن وه‌كو چه‌مك و كارله‌سه‌ركردن، بۆته‌ باس و خواسێكی‌ جێی‌ بایه‌خ و گرنگی پێدانی‌ مێدیا و ناوه‌نده‌ سیاسییه‌ بڕیار به‌ده‌سته‌كان، به‌شێوه‌یه‌ك ئێستا ئه‌م چه‌مك و پرۆسه‌یه‌ چوارچێوه‌ی‌ ناوچه‌یی‌ و هه‌رێمی‌ و سنووردارییه‌ كلاسیكییه‌كه‌ی‌ به‌زاندووه‌ وه‌ك دیارده‌یه‌كی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌ دامه‌زراوه‌ ڕاگه‌یاندنه‌كان و سیاسیه‌كاندا ده‌رده‌كه‌وێت. هه‌ر له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ توێژینه‌وه‌ش له‌سه‌ر ئه‌م چه‌مك و دیارده‌ ڕاگه‌یاندنه‌ سه‌رنجی‌ توێژه‌رانی‌ بواری‌ زانستی‌ ڕاگه‌یاندن و په‌یوه‌ندیكردنی‌ له‌ ناوه‌نده‌كانی‌ توێژینه‌وه‌ی‌ ڕاگه‌یاندن و په‌یوه‌ندیكردن ڕاكێشاوه‌.

"چه‌مك و پێناسه‌ی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن (Media Campaign)" 

پێش ئه‌وه‌ی‌ بچینه‌ سه‌ر پێناسه‌كردنی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن، به‌ پێویستی‌ ده‌زانم خودی‌ پێناسه‌ی‌ چه‌مكی‌ هه‌ڵمه‌ت (Campaign)  به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتیی بكه‌م كه‌ بریتییه‌ (له‌ پرۆسه‌یه‌كی‌ ده‌ستنیشانكراو و گشتگیر كه‌ سه‌رجه‌م هۆكاره‌كانی‌ به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ ئامانجێكی‌ دیاریكراو تێدا به‌كارده‌هێنرێت). هه‌روه‌ها پێناسه‌ی‌ هه‌ڵمه‌ت (Campaign) له‌ فه‌رهه‌نگی‌ (وێبسته‌ر) به‌م شێوه‌یه‌ هاتووه‌؛ " زنجیره‌یه‌ك كرداری‌ پلاندار و ڕێكخراوه‌ به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ تایبه‌تییه‌كان ". هه‌روه‌ك له‌ شوێنێكی‌ تری‌ هه‌مان فه‌رهه‌نگدا چه‌مكی‌ هه‌ڵمه‌ت (كه‌ لێره‌دا مه‌به‌ست لێی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ سه‌ربازییه‌) به‌م شێوه‌یه‌ ناسێنراوه‌ " بریتییه‌ له‌ زنجیره‌یه‌ك له‌ پرۆسه‌ی‌ سه‌ربازیی‌ به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌ سه‌ربازییه‌ تایبه‌تییه‌كان له‌ شه‌ڕدا ".

"پێناسه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن  (Media Campaign)"

زانا و پسپۆڕانی‌ بواری‌ زانستی‌ ڕاگه‌یاندن و په‌یوه‌ندیكردن هه‌ریه‌كه‌ و له‌ ڕوانگه‌ و دیدگای‌ تایبه‌تی‌ خۆیه‌وه‌ پێناسه‌ی‌ ئه‌م چه‌مك و دیارده‌یان كردووه‌، زانا ولبه‌ر شرام (Wilber Schramm) به‌یه‌كه‌م زانا و پسپۆڕ له‌جیهاندا داده‌نرێت كه‌له‌ساڵی‌ (1964) دا پێناسه‌ی‌ كردوو، دواتر هه‌ریه‌كه‌ له‌ زانایان ڕۆجه‌رز (Rogers)  له‌ساڵی‌ (1973) و زانا س.سێڵ (C.Cell) له‌ساڵی‌ (1977)  و زانا ب . هیڵ (B.Hall) له‌ساڵی‌ (1978) و زانایانی‌ تری‌ بیانی‌ و عه‌ره‌بی‌ پێناسه‌یان كردووه‌.

لێره‌دا پێناسه‌ی‌ هه‌ندێك له‌و زانا و پسپۆڕانه‌ به‌م شێوه‌یه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌ ده‌خه‌ینه‌ ڕوو؛

1- پێناسه‌ی‌ ولبه‌ر شرام (Wilber Schramm) له‌ساڵی‌ (1964) پێویسته‌ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن به‌م شێوه‌یه‌ بناسێنرێت و ئه‌نجامبدرێت؛
 
أ- ده‌بێت له‌كاتی‌ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندندا كار له‌سه‌ر ئه‌م لایه‌نانه‌ بكه‌ین و به‌باشی‌ تێیان بگه‌ین، ئاست و شێوازی‌ بژێوی‌، بیروباوه‌ڕ، بیروڕای‌ گوندنشینه‌كان و فاكته‌ری‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌ كه‌ هاوكاری‌ شێوازی‌ ژیان و چۆنێتی‌ ده‌كات و دیاریده‌كات. 

ب- پێویسته‌ ئه‌نجامدانی‌ شێوازی‌ په‌یوه‌ندیكردنی‌ ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ جوتیار و كرێكاره‌كان و پیشه‌وه‌رانی‌ تر له‌ شوێنی‌ كاركردنیان به‌هه‌ند وه‌ربگرین. 

ج- پێویسته‌ سه‌رجه‌م هۆكاره‌كانی‌ په‌یوه‌ندیكردن به‌ شێوازی‌ شیاو و گونجاو له‌گه‌ڵ سرووشتی‌ هۆكاره‌كه‌دا له‌كاتی‌ گونجاودا به‌ ئاقاری‌ به‌كارهێنانی‌ بۆ بلاَوكردنه‌وه‌ی‌ زانیاری‌ به‌سوود به‌مه‌به‌ستی‌ به‌شداریكردنی‌ جه‌ماوه‌ر له‌و پرسه‌دا به‌كاربهێنین.

2- پێناسه‌ی‌ ئیڤریت . ئێم . ڕۆجه‌رز (Everett . M . Rogers)  له‌ساڵی‌ (1973) بریتییه‌ له‌ دانانی‌ پلانێكی‌ دیاریكراو له‌ چوارچێوه‌ی‌ چالاكییه‌كی‌ په‌یوه‌ندیكردندا به‌مه‌به‌ستی‌ ئه‌نجامدانی‌ گۆڕان له‌ ڕه‌فتاری‌ په‌یام وه‌رگر له‌ كاتێكی‌ دیاریكراودا.  

3- پێناسه‌ی‌ س.سێڵ (C.Cell) له‌ساڵی‌ (1977)هه‌ڵمه‌تی‌ هاندانی‌ جه‌ماوه‌ره‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ ڕێكخراو و ئامانجداری‌ دیاریكراو، به‌مه‌به‌ستی‌ ئه‌نجامدانی‌ گۆڕان له‌ هزر و بیری‌ خه‌ڵكدا و گه‌شه‌كردنی‌ په‌یوه‌ندی هێزه‌ چینایه‌تییه‌كان یان دامه‌زراوه‌ ئابووری‌ و به‌رهه‌مهێنه‌كان.
  
4- پێناسه‌ی‌ ب . هیڵ (B.Hall) له‌ساڵی‌ (1978) هه‌ڵمه‌تێكی‌ جه‌ماوه‌رییه‌ به‌زۆری‌ له‌بواری‌ هاندانی‌ سیاسیدا به‌كاده‌هێنرێت،  هه‌روه‌ك له‌بواری‌ خوێندن و ته‌ندروستی‌ و لایه‌نی‌ دیكه‌شدا ده‌بێت. هۆكاره‌كانی‌ ڕاگه‌یاندن به‌دوای‌ ستراتیژیه‌تی‌ په‌یوه‌ندیكردندا ده‌گه‌ڕێن ئویش به‌ به‌گه‌ڕخستنی‌ ڕادیۆ، چاپخانه‌، ڕۆژنامه‌، تابلۆی‌ ئاگادارییه‌كان،  شانۆ و ڕێكخراوه‌كانی‌ هاوته‌ریب و هاوكار له‌گه‌ڵ بابه‌ت و سرووشتی‌  ئه‌و هه‌ڵمه‌ته‌دا.
    
5- پێناسه‌ی‌ ئی‌ . ڕۆجه‌رز (E. Rogers) هه‌ڵمه‌تێكی‌ په‌یوه‌ندییكردنه‌، خۆی‌ له‌ پلاندانانی‌ پێش وه‌خت و چوارچێوه‌ی‌ چالاكی‌ و بزاوتێكی‌ دیاریكراودا ده‌بینێته‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ خه‌ڵك و هاندانیان بۆ ئه‌نجامدانی‌ ڕه‌فتارێك كه‌ ئه‌مه‌ش له‌ڕێگه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ هۆكاره‌كانی‌ ڕاگه‌یاندنه‌وه‌ ده‌كرێت.

6- پێناسه‌ی‌  سی‌ . كه‌ی‌ . ئاتكن (C.K.Atkin) هه‌ڵمه‌تی‌ بلاَوكردنه‌وه‌ی‌ زانیاریی له‌ڕێگه‌ی‌ زنجیره‌یه‌ك په‌یامی‌ عاتیفییه‌وه‌ په‌یوه‌ست به‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ گشتیی‌ جه‌ماوه‌ر، ئه‌مه‌ش به‌ پێشكه‌كردنی‌ ئه‌م زانیاری‌ و په‌یامانه‌ ده‌بێت له‌ڕێگه‌ی‌ هۆكاره‌كانی‌ ڕاگه‌یاندنی‌ جه‌ماوه‌رییه‌وه‌ بۆ جه‌ماوه‌ری‌ دیاریكراو.

7- پێناسه‌ی‌  ئێس . ئێچ . جافی‌ (S.H.Chaffee) مه‌به‌ست له‌ هه‌ڵمه‌ته‌ سیاسییه‌كانه‌ بۆ هاندانی‌ لایه‌ن و هۆكارێك یاخود ده‌نگدان و لایه‌نگریكردن له‌ پاڵێوراوێكی‌ هه‌ڵبژاردن.

8- پێناسه‌ی‌ ب .ئاڕ . فلای‌ و تی‌ . ئاڕ . كوك (B.R.Flay &T.D.Cook) چڕكردنه‌وه‌ی‌ هه‌وڵ و كۆششه‌كانه‌ بۆ به‌رگرتن له‌و ڕه‌فتاره‌ نامۆ و چه‌وتانه‌ی‌ له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگه‌وه‌ به‌رپه‌رچ ده‌درێنه‌وه‌ و ئازاریان ده‌دات، له‌ڕێگه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ هۆكاره‌كانی‌ ڕاگه‌یاندنی‌ جۆراوجۆر و به‌شداریكردنه‌وه‌ ده‌بێت له‌ هۆڵه‌كانی‌ خوێندن و به‌رنامه‌كانه‌وه‌ و ئاڵوگۆڕكردنی‌ بیروڕا له‌م ڕێگه‌یه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ یان له‌ شوێنی‌ كار.
  
9- پێناسه‌ی‌ و .جه‌ی‌ .پاسلی‌ (W.J.Paisley) بریتییه‌ له‌ هه‌ڵمه‌تی‌ بلاَوكردنه‌وه‌ی‌ زانیاری‌ گشتیی‌ سه‌باره‌ت به‌ بابه‌ت و كێشه‌ و ته‌وه‌ره‌یه‌ك به‌مه‌به‌ستی‌ سه‌رنجڕاكێشانی‌ خه‌ڵك و كاركردنه‌ سه‌ر بیرركردنه‌وه‌ و ڕه‌فتاریان ئه‌مه‌ش به‌به‌كارهێنانی‌ پێداویستییه‌كانی‌ په‌یوه‌ندیكردن ئه‌نجامده‌درێت. 

10- پێناسه‌ی‌  د. مكویل (D.McQuail) بریتییه‌ له‌ هه‌ڵوێست وه‌رگرتن له‌به‌ارمبه‌ر بابه‌ت و دیارده‌یه‌كدا له‌ڕێگه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ ژماره‌یه‌ك له‌ هۆكاره‌كانی‌ ڕاگه‌یاندنه‌وه‌ به‌ ئاقار و ئامانجی‌ هێنانه‌ ژێربار (قه‌ناعه‌ت پێكردن)ی‌ ئه‌و جه‌ماوه‌ری‌ ده‌ستنیشانكراوه‌ی‌ كه‌ پرۆسه‌كه‌ ده‌یانگرێته‌وه‌، وه‌كو هه‌ڵمه‌ته‌كانی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ سیاسی‌، ڕیكلاَمكردن، كۆمه‌كی‌ دارایی‌ و مرۆیی‌،  ته‌ندروستی‌ و ئاسایش. 

11- پێناسه‌ی‌  و .جه‌ی‌ .مكجوری‌ (W.J.Mc Guire) هه‌ڵمه‌تێكی‌ په‌یوه‌ندیكردنی‌ دروسته‌، به‌مه‌به‌ستی‌ قه‌ناعه‌ت پێكردنی‌ تاكه‌كان به‌شێوه‌یه‌ك هه‌ستن به‌ ئه‌نجامدانی‌ ئه‌رك و به‌رپرسیارێتییه‌ تاكه‌ كه‌سیه‌كانیان به‌ ئامانجی‌ رێكوپێكردنی‌ ژیانیان له‌ كه‌شێكی‌ ته‌ندروستی‌ گونجاودا، ئه‌مه‌ش له‌ڕێگه‌ی‌ به‌گه‌ڕخستنی‌ هۆكاره‌كانی‌ ڕاگه‌یاندن و سه‌رجه‌م كه‌ناڵه‌كانی‌ تری‌ په‌یوه‌ندیكردنه‌وه‌ ده‌بێت.

به‌پێی‌ ڕای‌ "د.كه‌رم" شه‌له‌بی‌ نووسه‌ری‌ (معجم المصگلحات الإعلامیه‌) ده‌كرێ‌ هه‌ڵمه‌ت، ڕۆژنامه‌وانی‌ یان میدیایی بێت به‌گشتی‌ یاخود هه‌ڵمه‌تی‌ ڕیكلامكردنكردن بۆ ناساندن و ساغكردنه‌وه‌ی‌ كالاَ و شمه‌ك بێت له‌بازاڕدا، یان بانگه‌شه‌كردن بێت بۆ كاندیده‌كانی‌ پرۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن.

د.كه‌ره‌م شه‌له‌بی‌ ده‌ڵێت؛ "چه‌مكی‌ هه‌ڵمه‌ت بریتییه‌ له‌ هه‌وڵ و چالاكییه‌كی‌ چڕوپڕ و به‌رده‌وام بۆ ماوه‌یه‌كی‌ دیاریكراو و، به‌گرتنه‌به‌ری‌ سه‌رجه‌م شێواز و كه‌ناڵ و ئامرازه‌كان، له‌پێناوی‌ گه‌لاَڵكردن و خستنه‌ڕووی‌ بابه‌تێكی‌ دیاریكراو و گفتوگۆكردن له‌سه‌ری‌. دواتر به‌دواداچوونی‌ یان هه‌وڵ و كۆششێكی‌ به‌رده‌وامه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ئامانجێكی‌ دیاریكراو ".

به‌ڕای‌ (د.ناجی‌ مه‌علا) هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن: " بریتییه‌ له‌ په‌خش و بلاَوكردنه‌وه‌ی‌ زانیاری سه‌باره‌ت به‌بیرۆكه‌یه‌ك یان پرس و بابه‌تێكی‌ ده‌ستنیشانكراو یاخود بۆ ناساندنی‌ كالاَ و شمه‌كێك، به‌پێی‌ پلانێكی‌ توكمه‌ و داڕێژراو به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رده‌وام و بۆ كاتێكی‌ دیاریكراو، به‌مه‌به‌ستی‌ دانانی‌ كاریگه‌ری‌  له‌سه‌ر به‌رامبه‌ر و زانینی‌ ده‌نگدانه‌وه‌ (سه‌دا و فیدباك)ی‌ به‌هێز، كه‌ یه‌كانگیر بێت له‌گه‌ڵ ئامانجه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌دا).  

به‌ڕای‌ (د.محه‌مه‌د ساڵه‌ح سه‌لمان) هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن؛ " بریتییه‌ له‌ به‌رنامه‌یی‌ میدیایی، ئاراسته‌ی‌ چین و توێژێكی‌ ده‌ستنیشانكراو له‌جه‌ماوه‌ر ده‌كرێت، به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ئامانجه‌كانی‌ په‌یوه‌ندییكردن ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ی‌ گرتنه‌به‌ری‌ پلانێكی‌ پێشوه‌خت و كاری‌ به‌رده‌وام له‌كاتێكی‌ دیاریكراودا و له‌ڕێگه‌ی‌ كه‌ناڵێكی‌ ڕاگه‌یاندنی‌ دیاریكراوه‌وه‌).

د.حه‌مید جاعید دلێمی‌ ڕای‌ وایه‌، هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن "چالاكییه‌كی‌ میدیاییه‌. ئامانج لێی‌ كاركردنه‌ سه‌ر بیروبۆچوون و ئاراسته‌ و ڕه‌فتاری‌ جه‌ماوه‌ره‌ یان چین و توێژێكی‌ كۆمه‌ڵگه‌ سه‌باره‌ت به‌پرس و بابه‌تێكی‌ دیاریكراو و له‌كاتێكی‌ دیاریكراودا و به‌پێی‌ پلانێكی‌ پێشوه‌خته‌، ده‌شێ‌ بابه‌تی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌: كۆمه‌لاَیه‌تی‌، یان ئایدیۆلۆژی‌ یاخود سیاسی‌ بێت". 

له‌به‌رامبه‌ردا (ڕافد بوتروس) ده‌ڵێت؛ "هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن چالاكییه‌كی‌ په‌یوه‌ندییكردنه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ ڕێكخراوه‌ و پلاندار و به‌پێی‌ به‌دواداچوون و هه‌ڵسه‌نگاندن، كه‌ دامه‌زراوه‌ و گرووپه‌كان ئه‌نجامی‌ ده‌ده‌ن له‌كاتێكی‌ دیاریكراودا و  به‌مه‌به‌ستی‌ گه‌یشتن به‌ئامانجێكی‌ دیاریكراو، له‌ڕێگه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ سه‌رجه‌م هۆیه‌ جیاوازه‌كانی‌ په‌یوه‌ندییكردنه‌وه‌".

له‌شرۆڤه‌ و شیكردنه‌وه‌ی‌ پێناسه‌كانی‌ سه‌ره‌وه‌ و، له‌به‌ر ڕۆشنایی خوێندنه‌وه‌ی‌ ورد و بابه‌تییان ده‌گه‌ینه‌ ئه‌وه‌ی‌؛ تایبه‌تمه‌ندی و خه‌سڵه‌ته‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ ڕاگه‌یاندن (میدیایی) ئه‌مانه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌ن؛

1- چالاكییه‌كی‌ میدیاییه‌.

2- پرۆسه‌ و چالاكییه‌كی‌ په‌یوه‌ندییكردنی‌ جه‌ماوه‌رییه‌.

3- پرۆسیه‌كی‌ پلاندار و ئامانجداره‌.

4- بوونی‌ كات و شوێنی‌ دیاریكراو.

5- ڕێكخستن و ده‌ستنیشانكردنی‌ قۆناغه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی.

6- پلان و ده‌ستنیشانكردنی‌ واده‌ی‌ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌.

7- گرتنه‌به‌ری‌ سه‌رجه‌م ئامراز و كه‌ناڵه‌ میدیاییه‌كان بۆ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ و كاراكردن و سه‌رخستنی‌. 

"مه‌رجه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی سه‌ركه‌وتوو"

له‌گرنگترین مه‌رج و سیفه‌ته‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی سه‌ركه‌وتوو، بریتیین له‌م خالاَنه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌؛
 
1- ئاماده‌باشی‌ پێشوه‌خت و بوونی‌ پلانێكی‌ باش بۆ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌ میدیاییه‌كه‌، هاوكات ده‌ستنیشانكردنی‌ ته‌وه‌ر و بابه‌تی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ و ئامانجه‌كانی‌ به‌ڕوونی‌.
  
2- كۆكردنه‌وه‌ی‌ داتا و زانیاری‌ و ئاماری‌ ورد له‌سه‌ر بابه‌تی‌ هه‌ڵمه‌ته‌ میدیاییه‌كه‌، هاوكات ده‌ستنیشانكردنی‌ جه‌ماوه‌ری‌ به‌ئامانجكراوی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ له‌ڕووی‌ (توخم و ڕه‌گه‌ز، نه‌ته‌وه‌، ئایین و ئایینزا، ئاستی‌ ڕۆشنبیری‌ و بڕوانامه‌، شوێنی‌ نیشته‌جێبوون، جۆری‌ پیشه‌، پێكهاته‌ی‌ چین و توێژه‌كانی‌ جه‌ماوه‌ره‌وه‌ و...هتد).

3- داڕشتنی‌ په‌یام و درووشمی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ به‌زمانێكی‌ ڕوون و ڕه‌وان و كورتبڕی‌ له‌هه‌ڵبژاردنی‌ درووشمه‌كاندا، هاوكات به‌رده‌وامی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ و دووباره‌كردنه‌وه‌ی‌ ڕیكلام و درووشمه‌كان.

4- دابه‌شكردنی‌ قۆناغه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ به‌پێی‌ كات و ماوه‌( واده‌)ی‌ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌ میدیاییه‌كه‌.

5- هه‌ڵبژاردنی‌ كه‌ناڵی‌ گونجاوی‌ په‌یوه‌ندییكردن و ڕاگه‌یاندنی‌ جه‌ماوه‌ری‌ بۆ گه‌یاندنی‌ په‌یامه‌كه‌ به‌جه‌ماوه‌ری‌ به‌ئامانجكراو (الجمهور المستهدف) ی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌، به‌رفراوانی‌ و هه‌مه‌چه‌شنه‌ی‌ له‌شێوازی‌ به‌كارهێنانی‌ كه‌ناڵ و هۆیه‌كانی‌ په‌یوه‌ندییكردن و ڕاگه‌یاندندا وه‌ك؛ (فلێكس، لافیته‌، تابلۆ، ڕۆژنامه‌، گۆڤار، ئێزگه‌، ته‌له‌فزیۆن، تۆڕه‌ كۆمه‌لاَیه‌تییه‌كان و سۆشیاڵ میدیا و...هتد).

6- به‌دواداچوون و هه‌ڵسه‌نگاندنی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌، ده‌ستنیشانكردنی‌ گرفت و كێشه‌ و كه‌موكوڕی‌ و خاڵه‌ لاواز و به‌هێزه‌كانی‌ و، هه‌وڵدان بۆ كۆنترۆڵكردن و چاره‌سه‌ركردنیان. 

7- پشت به‌ستن به‌كه‌سانی‌ شاره‌زا و پسپۆڕ له‌بواری‌ میدیا و هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی، به‌مه‌به‌ستی‌ دانانی‌ پلانی‌ تۆكمه‌ و به‌هێز و سه‌ركه‌توو. هه‌روه‌ها بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ گرفت و كێشه‌كان و دانانی‌ جێگره‌وه‌ (به‌دیل) و ڕێگه‌ چاره‌ی‌ درووست و گونجاو. 

8- پابه‌ندبوون به‌بابه‌تیبوون و یاسا و ئیتیكی‌ میدیایی له‌كاتی‌ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌، هێرش نه‌كردنه‌ سه‌ر هیچ كه‌س و لایه‌نێك به‌تایبه‌تی‌ له‌كاتی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردندا.به‌شێوه‌یه‌ك خۆدووربگرین له‌به‌كارهێنانی‌ زمانی‌ زبر و وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌ی‌ نه‌شیاو و ناو و ناتۆره‌، به‌مه‌به‌ستی‌ له‌كه‌داركردنی‌ كه‌سێتییان و ناوزڕاندنیان له‌كۆمه‌ڵگه‌دا. به‌تایبه‌تی‌ كه‌سێتی‌ كاندیدانی‌ لیستی‌ پارت و قه‌واره‌ سیاسییه‌كانی‌ به‌شدار له‌كێبڕكێی‌ پرۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردندا. 

"ئه‌رك و ئامانجه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی"

له‌گرنگترین ئه‌رك و ئامانجه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی بریتیین له‌م خالاَنه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌؛

1- پێدانی‌ زانیاری‌ به‌جه‌ماوه‌ر سه‌باره‌ت به‌پرس و بابه‌تێكی‌ دیاریكراو، په‌یوه‌ست به‌ژیان و چاره‌نووسیان و هه‌وڵدان بۆ ئه‌نجانمدانی‌ گۆڕانكاری‌ یاخود هه‌مواركردن تێیدا.  

2- درووستكردنی‌ كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر هه‌ست و هه‌ڵوێست و ئاراسته‌ی‌ جه‌ماوه‌ری‌ به‌ئامانجكراو (Target Audience) و شێوازی‌ بیركردنه‌وه‌یان یان بیروبۆچوونیان سه‌باره‌ت به‌كێشه‌ و گرفت و بابه‌تێكی‌ ده‌ستنیشانكراو، به‌شێوه‌یه‌ك خزمه‌تی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ گشتی‌ و سیاسه‌تی‌ گشتی‌ ده‌وڵه‌ت و حكومه‌ت بكات. 

3- باوه‌ڕپێهێنانی‌ جه‌ماوه‌ر به‌ئه‌نجامدانی‌ گۆڕانكاری‌ به‌شێوه‌ی‌ قۆناغبه‌ندی‌ له‌هه‌ڵوێست و ڕه‌فتاریاندا سه‌باره‌ت به‌پرس و بابه‌ته‌ سیاسی‌، كۆمه‌لاَیه‌تی‌، ڕۆشنبیری‌، په‌روه‌رده‌ییی‌، ژینگه‌یی و ته‌ندروستی‌ و ...هتد. 

4- هه‌وڵدان بۆ گۆڕینی‌ بیروبۆچوون و هه‌ڵوێستی‌ جه‌ماوه‌ر و درووستكردنی‌ كۆده‌نگی‌ و ڕای‌ گشتی‌ له‌سه‌ر پرسه‌ هه‌نووكه‌یی‌ و چاره‌نووسازه‌كان، كه‌ په‌یوه‌ستن به‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ گشتی‌ كۆمه‌ڵگه‌ و هه‌رێم و ولاَت و نیشتمانه‌وه‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌كاتی‌ ئه‌گه‌ری‌ مه‌ترسی‌ و هه‌ڕه‌شه‌ و ڕوودانی‌ جه‌نگ و قه‌یرانه‌ جۆراوجۆره‌ سیاسی‌، ئابووری‌ و كارگێڕی‌ و، بوونی‌ ناكۆكی‌ و ململانێی‌ سیاسی‌ له‌نێوان پارت و لایه‌نه‌كاندا، هه‌وڵدان بۆ ئه‌نجامدانی‌ سازان له‌ڕێگه‌ی‌ ئه‌نجامدانی‌  دانووستان و هه‌ڵمه‌ت و بانگه‌وازی‌ میدیاییه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی‌ ڕاگرتنی‌ هێرشی‌ میدیایی‌ دژ به‌یه‌كتر، چاره‌سه‌ركردنی‌ شه‌ڕ و ناكۆكییه‌كان و گه‌یشتن به‌ڕێكه‌وتن و پێكهێنانی‌ هاوپه‌یمانی‌ و په‌رله‌مان و كابینه‌ی‌ نوێی‌ حكومه‌ت.   

له‌به‌رامبه‌ردا هه‌ندێكی‌ تر له‌شاره‌زایان و پسپۆڕانی‌ ئه‌م بواره‌ ڕا و بۆچوونیان وایه‌، كه‌ ئه‌رك و ئامانجه‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی ده‌كرێ‌ له‌ڕووی‌ ده‌روونی‌ (سایكۆلۆژی‌) تاك و جه‌ماوه‌ره‌وه‌به‌م جۆره‌ پۆلێن بكه‌ین؛

1- هوشیاری‌ (الوعی) (Awareness)؛ به‌واتای‌ هوشیاركردنه‌وه‌ی‌ چین و توێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ له‌ڕێگه‌ی‌ پێدانی‌ زانیاری‌ ڕاست و درووست، پاڵپشت به‌به‌ڵگه‌نامه‌ و دۆكیۆمێنت و ئاماری‌ ورد  له‌سه‌ر پرس و بابه‌ته‌ جۆربه‌جۆره‌كان بۆ نموونه‌؛ له‌بواری‌ هه‌ڵمه‌تی‌ پاكژڕاگرتنی‌ ژینگه‌، هووشیاری‌ ته‌ندروستی‌، قوربانیانی‌ ڕووداوه‌كانی‌ هاتووچۆ،نه‌خۆشییه‌كانی‌ ئاییدز، شێرپه‌نجه‌، شه‌كره‌ و دڵ. مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان. هه‌روه‌ها قه‌باره‌ و ڕێژه‌ی‌ ئه‌نجامدانی‌  تاوانه‌ جۆربه‌جۆره‌كان له‌كۆمه‌ڵگه‌دا، به‌تایبه‌ت تووندوتیژی‌ دژی‌ ژنان و منالاَن و، خسته‌ڕوویان سالاَنه‌ له‌لایه‌ن ڕێكخراو و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌ فه‌رمیه‌كانه‌وه‌  له‌ڕێگه‌ی‌ كۆنفرانسه‌ میدیایه‌كانه‌وه‌.

2- ئاراسته‌ (الإتجاه) (Trends or attitude)؛ به‌واتای‌ هه‌وڵدان بۆ گۆڕینی‌ ئاراسته‌ی‌ سیاسی‌ و ئایدۆلۆژی‌ له‌سه‌ر پرس و بابه‌ته‌ سیاسی‌ و ئایدیۆلۆژی‌ (فیكری‌) و كۆمه‌لاَیه‌تی‌ ، ڕۆشنبیركردن و ئاشناكردنی جه‌ماوه‌ر به‌به‌رنامه‌ و هه‌ڵوێست و ئاراسته‌ فكری‌ و سیاسییه‌ دیاریكراوه‌كان، بۆ نموونه‌؛ له‌ئاشناكردنیان به‌ ئه‌جێندا و به‌رنامه‌ و درووشمی‌ پارت و قه‌واره‌ سیاسییه‌كان و كاندیده‌كان، پاڵپشتی‌ لێكردنیان به‌مه‌به‌ستی‌ جۆش و خرۆشدانی‌ جه‌ماوه‌ر و سه‌رخستنیان له‌پرۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردندا له‌ڕێگه‌ی‌ ئه‌نجامدانی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن و سازدانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی تایبه‌ته‌وه‌  له‌شار و ناوچه‌ و كه‌رته‌ جیاوازه‌كانی‌ بازنه‌ی‌ هه‌ڵبژاردنه‌وه‌. ده‌كرێ‌ ئه‌م هه‌ڵمه‌تی‌ پشتیوانییه‌ تایبه‌ت بێت بۆ پاڵپشتی لێكردنی‌ كاندید و پاڵێوراوانی‌ لیست و قه‌واره‌یه‌كی‌ سیاسی‌ دیاریكراو بێت له‌كاتی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردندا. له‌ڕێگه‌ی‌ هه‌وڵدان بۆ گۆڕینی‌ ئاراسته‌ی‌ جه‌ماوه‌ر و به‌ده‌ستهێنانی‌ متمانه‌ و ده‌نگی‌ ڕه‌زامه‌ندییان.

3- ڕه‌فتار(السلوك) (Behavior)؛ به‌واتای‌ ئه‌نجامدانی‌ ڕه‌فتار یان وازهێنان له‌دیارده‌ و خووی‌ دزێو له‌نێو كۆمه‌ڵگه‌دا به‌تایبه‌ت ئه‌و كه‌سانه‌ی‌، كه‌ گرفتاریان بوون و خوویان پێوه‌ گرتووه‌. وه‌ك؛ وازهێنان له‌جگه‌ره‌كێشان به‌تایبه‌ت له‌شوێنه‌ گشتییه‌كاندا یان مه‌ی‌ خواردنه‌وه‌ له‌ناو ئۆتوَمبێل یاخود لێخوڕینی‌ به‌سه‌رخۆشی‌، یان خواردنه‌وه‌ی‌ له‌شوێنه‌ گشتییه‌كاندا یاخود به‌كارهێنانی‌  مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان ، ڕوونكردنه‌وه‌ی‌ زه‌ره‌ر و زیانه‌كانی‌ له‌سه‌ر ده‌روون وجه‌سته‌ی‌ مرۆڤ له‌كاتی‌ ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌ میدیاییه‌كه‌دا به‌سوود وه‌رگرتن و دواندنی‌ كه‌سانی‌ شاره‌زا و پسپۆڕی‌ ده‌روونی‌ و پزیشكی‌ و قسه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌دا و پێدانی‌ زانیاری‌ و ڕوونكردنه‌وه‌ له‌مڕۆوه‌. 

"جۆره‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی"

زانایان و پسپۆڕانی‌ بواری‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی به‌چه‌ندین شێواز و له‌سه‌ر چه‌ندین بنه‌مای‌ جیاواز، جۆره‌كانی‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیاییان دابه‌ش و پۆلێن كردووه‌، به‌م شێوانه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌؛
 
یه‌كه‌م؛ به‌پێی‌ كات (ماوه‌ی‌ پلانی‌ هه‌ڵمه‌ته‌كه‌).

1.هه‌ڵمه‌تی‌ درێژخایه‌ن (ستراتیژی‌)؛ ئه‌و جۆره‌ هه‌ڵمه‌ته‌ به‌رده‌وام و درێژخایه‌نانه‌ ده‌گرێته‌وه‌، چه‌ند ساڵێكی‌ به‌رده‌وام ده‌خایه‌نێت تاوه‌كو بنه‌بڕكردنی‌ ته‌واوی‌ دیارده‌كه‌ یان چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌كه‌.

2.هه‌ڵمه‌تی‌ مامناوه‌ند؛ ئه‌و جۆره‌ هه‌ڵمه‌ته‌ به‌رده‌وام و درێژخایه‌نانه‌ ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ له‌ چه‌ند مانگێك تاوه‌كو ساڵێك به‌رده‌وام ده‌خایه‌نێت تاوه‌كو بنه‌بڕكردنی‌ ته‌واوی‌ دیارده‌كه‌ یان چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌كه‌.

3. هه‌ڵمه‌تی‌ كورتخایه‌ن (تاكتیكی‌): ئه‌و هه‌ڵمه‌ته‌ میدیاییه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌پرس و بابه‌تێكی‌ كاتییه‌وه‌، كه‌ چه‌ند ڕۆژ و چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك ده‌خایه‌نێت وه‌كو هه‌ڵمه‌تی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن، ڕۆژی‌ جیهانی‌ منالاَن، 8ی‌ مارس، هه‌فته‌ی‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ تووندوتیژی‌ دژی‌ ژنان، منالاَنی‌ سه‌ر شه‌قام، پاراستنی‌ ژینگه‌ و نه‌مام چاندن و زیادكردنی‌ ڕووبه‌ری‌ دارستان و سه‌وزایی، هه‌فته‌ی‌ هوشیاری‌ ژینگه‌یی یان هوشیاری‌ هاتووچۆ و ...هتد .

دووه‌م؛ به‌پێی‌ شوێنی‌ ئه‌نجامدانی‌ (جوگرافی‌) هه‌ڵمه‌ته‌كه‌؛ 

1. هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی ناوخۆیی (ناوچه‌یی)؛ بریتییه‌ له‌و جۆره‌ هه‌ڵمه‌تی‌ كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ناوچه‌یه‌ك یان ناوخۆی هه‌رێمێكی‌ دیاریكراو وه‌ك؛ پرۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ په‌رله‌مان و سه‌رۆكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانیان ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگاكانی‌ هه‌رێًم.

2. هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی نیشتمانی‌؛ بریتییه‌ له‌و جۆره‌ هه‌ڵمه‌تی‌ كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ناوخۆ و سنووری‌ ولاَتێكی‌ دیاریكراو وه‌ك: پرۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ نوێنه‌ران (په‌رله‌مان)ی‌ ئێراق و سه‌رۆك كۆماری‌ ئێراق ئه‌نجومه‌نی‌ پارێزگاكانی‌ ئێراق یان هه‌ڵمه‌تی‌ ته‌ندروستی‌ یان هه‌ڵمه‌تی‌ نه‌هێشتنی‌ نه‌خوێنده‌واری‌ له‌ولاَتدا و ...هتد.

3. هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی هه‌رێمایه‌تی‌؛ بریتییه‌ له‌و جۆره‌ هه‌ڵمه‌تی‌ كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ ئاستی‌  هه‌رێمایه‌تی‌ ولاَتانی‌ هاوسنوور و  دراوسێی‌ یه‌كتر وه‌ك؛ ئێراق و ئێران و توركیا. له‌پرسه‌ هاوبه‌شه‌كاندا بۆ نمووونه‌؛ هاوكاری‌ یه‌كتر له‌هێرشی‌ سه‌ربازی‌ و میدیایی‌ یه‌كتر له‌دژی‌ بنكه‌ و باره‌گاكانی‌ سه‌ر به‌ پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستان (په‌كه‌كه‌ PKK) له‌ناوچه‌ سنوورییه‌كانی‌ نێوانیان و هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی بۆ تۆمه‌تبارانكردیان به‌ ئه‌نجامدانی‌ كاری‌ توندوتیژی‌ و تیرۆریستی‌ و  هه‌وڵدان بۆ ده‌ستێوه‌ردان و تێكدانی‌ ڕه‌وشی‌ ئاساییشی‌ ناوچه‌كه‌.

4. هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی نێوده‌وڵه‌تی‌؛ سه‌باره‌ت به‌و كێشه‌ و پرس و بابه‌تانه‌ی‌ كه‌ دووچاری‌ سه‌رجه‌م ولاَتانی‌ جییهان بوون وه‌كو په‌تای‌ نه‌خۆشی‌ كۆرۆنا (ڤایرۆسی‌ كۆڤید 19) یان نه‌خۆشی‌ ئاییدز یاخود كێشه‌ی‌ تیرۆر له‌جیهاندا و...هتد.

سێیه‌م؛ به‌پێی‌ بابه‌ت و ناوه‌رۆكی‌ هه‌ڵمه‌ته‌ میدیاییه‌كه‌؛ 

1- هه‌ڵمه‌تی‌ سیاسی‌.

2- هه‌ڵمه‌تی‌ دبلۆماسی‌.

3- هه‌ڵمه‌تی‌ هه‌ڵبژاردن.

4- هه‌ڵمه‌تی‌ په‌روه‌رده‌یی‌.

5- هه‌ڵمه‌تی‌ كۆمه‌لاَیه‌تی‌.

6- هه‌ڵمه‌تی‌ بازرگانی‌ و ڕیكلامكردن.

7- هه‌ڵمه‌تی‌ هوشیاری‌ هاتووچۆ، ژینگه‌یی، ته‌ندروستی‌ (وه‌ك؛ جگه‌ره‌كێشان) و ڕۆشنبیری‌ وه‌ك؛ خوێندنه‌وه‌ی‌ كتێب و ئه‌نجامدانی‌ چالاكی‌ هونه‌ری‌ و سینه‌مایی و شانۆ و ...هتد.

له‌مباره‌یه‌وه‌ د. كه‌ره‌م شه‌له‌بی‌ ڕای‌ وایه‌، كه‌گرنگترین و سه‌ره‌كیتریین جۆره‌كانی‌ هه‌ڵمه‌ت ئه‌مانه‌ی‌ لای‌ خواره‌وه‌ن؛
 
1- هه‌ڵمه‌تی‌ ناوزڕاندن و پڕوپاگه‌نده‌ی‌ هێرشبردن.

2- هه‌ڵمه‌تی‌ دبلۆماسی‌.

3- هه‌ڵمه‌تی‌ سه‌ربازی‌.

4- هه‌ڵمه‌تی‌ هه‌ڵبژاردن.

5- هه‌ڵمه‌تی‌ سیاسی‌.

6- هه‌ڵمه‌تی‌ پشتگیری‌ یان پشتیوانی‌. 

هه‌روه‌ها به‌ڕای‌ ناوبراو ده‌كرێ‌ هه‌ڵمه‌تی‌ میدیایی بۆ پشتگیری‌ و پشتیوانی‌ له‌پرس و دۆز و بابه‌تێك بێت یان  له‌دژی‌ دیارده‌یه‌كی‌ دزێو یاخود ده‌وڵه‌ت و لایه‌ن و ڕێكخراوێك.


ئه‌م بابه‌ته 261 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر