ڕۆشنبیریی سیاسی (2)

ڕۆشنبیر ئەوانەن كە پسپۆرن لە كاروباری ڕۆشنبیرییدا ‌و بایەخدانیان بە بابەت ‌و پرسەكانی ڕۆشنبیریی دەخەنە پێش هەموو پێوەرێكی كۆمەڵایەتی ڕۆژانەی دیكەوە.
PM:02:56:30/05/2021
دۆسیە: توێژینەوەی میدیا


سەروەر حەمە ئەحمەد
مامۆستای زانكۆ


پاش پێناسە و ڕاڤەكردنی چەمكی ڕۆشنبیریی، بە پێویستی دەزانین ‌و لە جێگای خۆیدا دەیبینین ئەگەر چی بەشێوەیەكی كورتیشبێ‌ تیشكێك بخەینە سەر ڕۆشنبیر‌ و باسێكی لێوە بكەین، تاوەكوو بزانین ڕۆشنبیر كێیە؟ بە چ كەسێك دەوترێت ڕۆشنبیر لە كۆمەڵگەدا؟ لە ڕووی زمانەوانییەوە؛ ڕۆشنبیر وشەیەكی ئاوێتە ‌و لێكدراوە، لە دوو وشە پێكهاتووە‌، وشەی (ڕۆشن) لە زمانی كوردیدا واتە ڕووناك، وشەی (بیر) واتە فیكر‌ و هزر، واتە ڕۆشنبیر بەیەكێ‌ دەوترێت كە فیكری ڕووناكبێ‌ و خاوەن بیر و هزرێكی ڕۆشن بێت، كەواتە خاوەن بیر و ڕووناكبیر و ڕۆشنبیر یەك واتا و مانایان هەیە. پێناسە‌ و ناساندن زۆرە بۆ چەمكی ڕۆشنبیر، بۆیە ئێمە لێرەدا هەوڵدەدەین ڕاڤەكردن‌ و پێناسە‌ و ڕای چەند بیرمەندێك بخەینەڕوو سەبارەت بە زاراوەی ڕۆشنبیر، لەوانە؛ (تالكۆت پارسۆنز/ Talcott Parsons) كۆمەڵناسی گەورەی ئەمریكی بەم چەشنە پێناسەی ڕۆشنبیری كردووە كە دەڵێت؛ ڕۆشنبیر ئەوانەن كە پسپۆرن لە كاروباری ڕۆشنبیرییدا ‌و بایەخدانیان بە بابەت ‌و پرسەكانی ڕۆشنبیریی دەخەنە پێش هەموو پێوەرێكی كۆمەڵایەتی ڕۆژانەی دیكەوە.

لەلایەكی دیكەوە (ژولین بێندا/ Julien Benda) بیرمەندی مەزنی فەرەنسی دەڵێت: ((ڕۆشنبیران وەك گروپێكی بچوكی شا و فەیلەسوفان ناو لێدەنێت، كە خاوەنی توانای زۆر باش‌ و بەهرەمەندە ڕەوشتیەكانن)). واتە خاوەنی بەهرەیەكی زۆر ‌و بەها باڵاكانن، وە ئەو كەسانەن كە ویژدانی مرۆڤایەتی درووست دەكەن.

هەروەرها (ئەدوارد شیلز/ Edward Shils) بیرمەندی ئەمریكی لەبارەی ڕۆشنبیرانەوە دەڵێت؛ ئەو توێژەی نێوان فێرخوازەكانن، كە خواستی سیاسیان هەیە چ ڕاستەوخۆ بە كۆششكردن بۆ ئەوەی ببن بە چاكی كۆمەڵگەكەیان (دەستەبژێری كۆمەڵگەكەیان) یان ناڕاستەوخۆ بە كۆششكردن بۆ داڕشتنی ویژدانی كۆمەڵگەكەیان ‌و كاركردن بەسەر دەسەڵاتی سیاسی لە بڕیاردانی گەورەدا.

هەروەها بیرمەندی مەزنی فەرەنسی (كورنیلیوس كاستۆریادیس/Cornelius Castoriadis) لە پێناسەی ڕۆشنبیردا دەڵێت؛ ڕۆشنبیران كەسانێكن كە هەر پیشەیەكیان هەبێت، تێدەكۆشن بواری پسپۆڕیان تێپەڕێنن‌ و كارایانە گرنگی بەو شتانە بدەن كەلە كۆمەڵگەكەیاندا ڕوودەدات ‌و بە گوتاریان ‌و بە خستنەڕووی ڕاشكاوانەی بیروڕای گشتیان توانیویانە یان دەتوانن كار بكەنە سەر گۆڕانی دیاردەكانی نێو كۆمەڵگەكەیان. بەم پێیە زاراوەی ڕۆشنبیر بۆ ئەو كەسانە بەكاردێت كە زانیارییان هەبێ‌ لە بوارە جۆر بەجۆرەكاندا‌و جێ پەنجەیان دیاربێت بەسەر كایە جۆربەجۆرەكانی ژیانەوە. خودی چەمكی ڕۆشنبیر پێوەرێكی ڕۆژئاواییە‌ و هەڵقوڵاوی ئەزمونی ژیاری ڕۆژئاوایە، هەرچی ڕۆشنبیرە كەسانێكی هەڵگری فیكرو بیرو باوەڕێكن، لەهەمانكاتدا بە شێوەیەكی گشتی دەتوانین ئەم چەند خاڵە وەك پێوەرێك بۆ ڕۆشنبیری سەركەوتوو دەستنیشان بكەین؛ 

1.دانانی بەرنامە‌ و پرۆگرامێكی گونجاو بۆ خۆ ڕۆشنبیركردن‌ و بڕیاردان‌ و هەنگاونان، كە تیایدا ئامانجەكانی خۆی دیاری بكات.

2.بەشداریكردن‌ و ئامادەبوون لە كۆبوونەوە گشتییەكان، وەك كۆڕ‌و سیمینار، دیاریكردنی كاتێكی گونجاو بەردەوام بۆ خوێندنەوە.

3.كاركردن لە پێناو پێشكەشكردنی هونەرێكی گەورە ‌و هێزێكی نوێ‌ بۆ چاكسازی كۆمەڵایەتی ‌و ئابووری ‌و سیاسی، كە ئەمەش دەبێتە هۆی دەركەوتنی تواناكانی ڕۆشنبیر بۆ لابردنی تاریكی‌ و لێڵی لەسەر ڕاستییەكان.

4.ئاراستەكردنی ڕەخنەی بونیادنەرانە ‌و قوڵ بوونەوە لە هەموو بوارێكی مەعریفی دا، ئەمەش پێویستی بە پسپۆڕیەكی تایبەت‌ و زانیارییەكی تەواو هەیە بۆ خوێندنەوە ‌و تاوتوێ‌ كردنی ڕووداوەكانی ڕۆژگار.

5.ڕۆشنبیر كەسێكی ئارام ‌و دان بەخۆداگرتووە لە هەموو بوارەكاندا، وە ئەركی سەرشانیشی بەردەوام بوون ‌و هەوڵدان ‌و سەركەوتنە بەسەر گرفتەكان، تاكوو دەبێتە خاوەن داهێنانێكی نوێ‌.

6.كەسی ڕۆشنبیر ئاگادارە بە زانیارییەكانی سەردەم ‌و سوود وەردەگرێت لە هەموو سەرچاوە زانستی‌و زانیارییەكان، هەوڵدەدات بۆ دۆزینەوە‌و بەدەستهێنانی زانیارییەكی زۆر لە ماوەیەكی كەمدا.

7.ڕۆشنبیر تامەزرۆی فێر بوون‌ و خوێندنەوەیە، سوود وەردەگرێت لە هەموو كاتەكان، هەوڵدەدات بۆ قوستنەوەی هەل‌ و بوارەكان، وە بە پێی گونجان ‌و پێویستی زانیاری خۆی بڵاو دەكاتەوە.

8.ڕاهێنان ‌و گەڕان ‌و بەدواداچوونی سەرچاوەی نوێ‌‌ و بابەتە پێویستییەكان، هەروەها لێكدانەوە‌ و لێكۆڵینەوە لە ڕووداوە نوێیەكان‌ و خوێندنەوەیان.

9.هەوڵدان بۆ كۆكردنەوە‌و پێكەوە گرێدانی بابەتە هاوچەشنەكان، دروستكردن‌ و بەرهەمهێنانی بابەتی نوێ‌ ‌و پەیوەندیدار بۆ واقیعی كۆمەڵگە، خستنەڕووی قەیرانەكان ‌و دانانی چارەسەر بۆیان، بڵاوكردنەوە‌و گەیاندنی بەخەڵك لە ڕێگەی نووسین‌ و وتارەكانیان.



ئه‌م بابه‌ته 334 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر