ئەو پرسیارانەی لەسەر پارتی سۆشیالست دیموکراتەکان دەکرێن (3)

مێژووی سەرهەڵدان و دروستبوونی حزبەکان بۆ کۆمەڵگه‌ی مرۆڤایەتی، مێژویەکی کۆن و هێندە دوور و درێژی نییە لە چاو ئەو مێژووە کۆنەی شارستانی کۆمەڵگای مرۆڤایەتیدا، مێژووی دروستبوونی بزوتنەوە سیاسی و حزبە سیاسیەکان دەگەرێتەوە بۆ دوو تا سێ سەدەیەک لەمەوبەر.
PM:02:16:17/03/2021
دۆسیە: ئاسایشی نەتەوەیی


ئاراس تالیب
توێژەر


مێژووی سەرهەڵدان و دروستبوونی حزبەکان بۆ کۆمەڵگه‌ی مرۆڤایەتی، مێژویەکی کۆن و هێندە دوور و درێژی نییە لە چاو ئەو مێژووە  کۆنەی شارستانی کۆمەڵگای مرۆڤایەتیدا، مێژووی دروستبوونی  بزوتنەوە سیاسی و حزبە سیاسیەکان دەگەرێتەوە بۆ دوو تا سێ سەدەیەک لەمەوبەر، دەشکرێت بڵێین؛ حزبی سیاسی لەدوای دروستبوونی قەوارەی سیاسی دەوڵەتەوە سەریهەڵداوە، ناچمە قوڵایی باسی رەوش و بارودۆخ و ململانێ و کێشمەکێشی ئەو سەردەمە مێژووییانەی کۆمەڵگه‌ و شارستانیانە کە پیادا تێپەریووە، بەڵام دەکرێت ئەوەی پەیوەندی  بەم بابەتەوەیە و گرنگە باسی لێوە بکەین زۆر بەکورتی"خەسڵەتی سەرهەڵدانی حزب؛ وەک ئۆرگانێکی سیاسی  لە بزوتنەوە سیاسیەکانی کوردستاندا".

لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا، دوای جەنگی جیهانی یەکەم، هەروەک چۆن دەرئەنجامەکانی ئەو جەنگە شوومە جیهانییە رەنگدانەوە و کاردانەوەی (ئەرێنی و نەرێنی) لە سەر سەرجەم جومگەکانی ژیانی کۆمەڵگه‌ی جیهانی هەبوو بۆ کوردستانیش هەروا بووە، ئەڵبەتە کۆمەڵگه‌ی کوردستانیش پریشکی ئاگری نەهامەتی و ئەو مەینەتیانە هێندەی قەوارەی خۆی بەرکەوتووە، بەو واتایەی گۆرانکارییەکانی کە لە  سیاسەتی نێو دەوڵەتیدا ڕوویاندا کوردستانیش بەشێک بووە لە ناو هاوکێشە سیاسییەکاندا، ئەگەر بە راستەو خۆش نە بوبێت بە جۆرێک لە جۆرەکان کاریگەری کاردانەوەکان بە سیمای کۆمەڵگای کوردییەوە دەرکەوتووە، جا ئەگەر لە روی هووشیارییەوە بوبێت یان لەرووی خەسڵەتەکانی دیکەی (باری گوزەران و، ئابووری و، ئاستی رۆشنبیری و، کولتووری) شەو بوبێت، ئەوە لە ئاستی هووشیاری ئەو کاتی کۆمەڵگه‌ی کوردستان هێندەی لە خۆگرتووە  کە تێگەشتبێت لەو گۆرانکارییانە و سودی لێ وەرگرتبێتن، بۆ نمونە لە رووی (گەشەکردنی سیاسییەوە) لە دوای سەدەی هەژدەو نۆزدەوە ئەو قۆناغ و گۆرانکارییە سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتییانەی لە ئەوروپا و ئەمریکا روویاندا پاش ئەوان گوێزرانەوە بۆ رۆژهەڵات، بە تایبەتی رۆژهەلاتی ناوەراست کە ببوە مەیدانی جەنگ و ملمملانێی وڵاتە مۆنۆپۆلە زلهێزەکانی جیهان، ئاشکرایە ئەوان لە گەڵ خۆیاندا پاشماوەی کێشمەکێشەکانی خۆیان گواستەوە بۆ ئەو وڵاتانەی ژێر دەسەڵاتیان، ئیدی لە هەمو روویەکەوە، کە لەنێو ئەوەی لە هەگبەکەیاندا بوو هزری سیاسی ئایدۆلۆژیا جیاوازەکان بوو، بۆیە لێرەوە بۆ وڵاتانی تازە پێگەشتوو گەشە سەندووەکان پێیان نایە قۆناغێکی نوێی سیاسییەوە کە پێی دەوترێت؛گەشەکردنی سیاسی. 

کوردستان لە رووی هزری سیاسی و گەشەکردنی سیاسییەوە بە پێی بارو دۆخ و رەوشی ئەو کات رەهەندی فکری نەتەوەیی زیاتر باڵی کێشا بوو بەسەر دەستە بژێران و، رووناکبیران و، رۆشنبیرانی کورد و بزوتنەوە سیاسیەکاندا، ئەوەش هۆکاری بابەتی خۆی هەبوو، جا ئەگەر هۆکاری جیوپۆلتیکی بوبێت وەهای کردبێت، کە بزاڤی سیاسی خەسڵەت و رەهەندێکی نەتەوەیان پێوە دیاربدا،  یاخود هۆکاری جۆری چەوسانەوەی نەتەوەیی داگیرکەران  و رەگەزپەرستی نەتەوەیی هاوسێکانی کوردستان بوبێت، لە هەموو بارەکاندا دواجار چەمکی نەتەوەیی لە بزاڤی رزگاریخوازی گەلی کورد بەزەقی بەرجەستە ببوەوە،  هەرچەندە لە دوا جەنگی جیهانی یەکەمەوە زیاتر رەهەندی حزبایەتی وەک ئۆرگانیزەیەکی، یان تێزێکی  نوێ بوو بۆ کۆمەڵگه‌ی کوردستان،  وەک لە سەرەوە ئاماژەم پێکرد قۆناغی گەشەکردنێکی سیاسی بوو ، پاشان هێشتا وەک پاشکۆیەک و لاسایی حزبە نەتەوەیەکانی جیهانی ئەوروپایان دەکردەوە، یان  مۆرکی حزبە سۆشیالستە ناسیونالستەکان، یان سۆشیالستە کۆمۆنیستەکان-یان پێوە دیاربوو، ئەو ئەزمونە  هێشتا نوێ بوو لە ناو کۆمەڵگه‌ی کوردی و بە تایبەتی رەنگدانەوەی هەبوو لە ناو چینی رۆشنبیران و رووناکبیرانی کورد، کە چۆن پراکتیزەی ژیانی ئۆرگانی حزبایەتی لە کۆمەڵگای کوردیدا جێ بکەنەوە، بۆیە جاری وا هەبوو دەقاو دەق تیۆر و ئایدۆلۆژیا نوێکان تەنها بە گۆرێنی ناوی نەتەوەکانەوە بەسەر بزوتنەوەی حزبە سیاسیەکانی کوردستاندا رەنگیان دەدایەوە، چی بەزیاد کردنی پاشگرێک یان پێشگرێک ناوی حزبەکەیان دەهێنا یان ناویان دەنا، بەبێ رەچاوکردنی هزرو ئاستی بیرکردنەوەی رەوشی کۆمەڵگای کوردی، وەک ئەوەی ویستبێتیان پراکتیزەی ناوەرۆکی ئایدۆلۆژیا هاوردەکە  بەسەر خەڵکی کوردستاندا بسەپێنرێت،  زۆربەی پەیڕە و پرۆگرامی حزبەکانیش لەوانەبوو تەنها وەرگێرابێتە سەر زمانی کوردی! ناکریت بڵێین؛ ئەمە شتێکی نامۆ بوبێت بۆ کوردستان بە تایبەتی دۆزی کورد، چونکە بۆ زۆربەی وڵاتانی دیکەش بەگشتی لە جیهاندا بە هەمانشێوە بوو بۆ جیهانی سێهەمی ئەوکات هەروابووە، ئەو ئایدۆلۆژیا و، هزر و گەشە سیاسییانە نوێ بوون و زۆربەیان لە ئەوروپاوە سەریان هەڵدابوو دەرکەوتبوون، زۆرێک لە شۆرشەکانی جیهان کاریگەرییان هەبوو لەسەر یەکتری، بە تایبەتی لە رووی رەوتی خەباتی رزگاریخوازی نەتەوەیی بوبێت، یان بە جۆرێک لە جۆرەکان خەباتێکی چینایەتی بوبێت کە بۆ ئەو کات و قۆناغانە دۆزی خەباتی چینایەتی وەک فریاد رەسێک بوو بۆ چینی کرێکار و زەحمەتکێشان،  رووناکبیران و رۆشنبیران و نووسەرانی کوردیش وەک ئاماژەم پێدا لەو سەردەمانەدا بێ بەری و بێ ئاگا نەبوون لە سەرهەڵدان و، بزاڤە  نوێییەکان کە لە جیهاندا روویاندەدا، ئەوەش خەسڵەتێکی تەندروست و عەمەلی بوو بۆ رەنگدانەوەی هزری سیاسی لەسەر رۆشنبیرو و رووناکبیرانی کورد، هەر لەو سەردەمانەدا؛ واتە دوای جەنگی جیهانی یەکەم بزاڤی رزگاریخوازی نەتەوەکان ببووە خواست و زەرورەتێک و بگرە وەک پرۆپۆزۆڵێک (اقتراح)ێکی سیاسی ببووە دیفاکتۆ لە ناو بەربژێرە سیاسییەکاندا، بۆ نمونە ئەو بزوتنەوە سیاسییانەی لە کوردستاندا سەریانهەڵدا وەک؛ ژیانەوەی کورد و، حزبی هیوا  کە بزاڤێکی سیاسی نوێ بوون لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا، کاریگەری پارتە ناسیونالستە ئەوروپییەکانی بەسەرەوە بوو، یان هەندێک لەو بزاڤە سیاسییانەی کرۆکی سەرەتای دروستبوونی حزبی چەپ وەک، حزبی شۆرش  بە رەنگدانەوەو کاریگەری لەسەر رۆشنبیرانی ئەوکاتی کوردستان بە شۆرشی ئۆکتۆبەری بەلشەوییەکانی سۆڤیەتەوە، ئەو کات کە پێیان وابوو خەباتی چینایەتی دژی دەسەڵاتی دەرەبەگەکانی کۆمەڵگه‌ی کوردستان تاکە رێگەی خەباتە بۆ رزگاربونی چینی جووتیار و رەنجدەران لە زوڵم ستەم  و زەبرو زەنگی دەرەبەگ وئاغاکان،  ژیانەوەی کورد و، حزبی شۆرش دوو ئایدۆلۆژیای جیاوزا لە روانگەی هزری بزوتنەوە سیاسییەکانی ئەو کاتی کۆمەڵگه‌ی کوردستان سەریانهەڵدا هەرد و هزرەکە یان ئایدیاکە بوونە میتۆدی دەستپێکی دامەزراندنی حزبی سیاسی لە کوردستاندا، پاشان "حزبی رزگاری" کە لە چوارچێوەی ئەو حزب و بزوتنەوە سیاسییانەی دیکەدا خەباتی نەتەوەیی بۆ رزگاری کوردستان برەوی پێدابوو، گشت ئەمانە زەمینەیەکی لە بار بوون بۆ دروستبوون و سەرهەڵدانی حزبی دیکە لە کوردستاندا، ئیدی ناچینە قووڵایی مێژوویی و چارەنوسی ئەو حزبانە، بەڵام دەتوانین وەک کرۆکی سەرهەڵدانی چەمکی سیاسی و گەشەکردنی سیاسی و، حزبایەتی ئاماژەیان پێ بدەین لە قۆناغێک لە قۆناغەکانی خەباتی رزگاریخوازی گەلی کورد.

لە دوای جەنگی جیهانی دووەم؛ ئاراستەی بزوتنەوە سیاسییەکانی کوردستان هێشتا لەژیر کاریگەری و سەرکەوتنی شۆرشی گەلانی دەووروبەریان مابوونەوە، بە تایبەتی بە دوا تەوژمی حزبە ناسیونالستەکان کە زیاتر لە وڵاتە گەشەسەندووەکاندا پەرەی دەسەند، لە بەرامبەردا تەوژمێکی چەپی سۆشیالستی کە رەنگدانەوە و، کاریگەری جەمسەری سۆشیالستی بە سەرکردایەتی یەکێتی سۆڤییەت لە سەر بزوتنەوەی رزگاریخوازانی ناوچەکەدا هەبوو، بزوتنەوەی رزگاریخوازی کوردیش لەو سەردەمەدا کاریگەری و هەژموونی ئەو ئاراستە و تەوژمانە بەسەریانەوە هەبوون، بۆیە؛ هەر حزبێک لەو سەردەمانەدا دروستبووایە، ئەوا دەکەوتە ژێر باری یەکێک لەو تەوژمانەوە کە هەریەکەیان بە ئایدۆلۆژیایەکەوە پابەند بوو، لە ناوەراستی شەستەکاندا زیاتر ئەو ئاراستەیە زەقبۆوە لە بزوتنەوەی رزگاریخوازی کوردا، کە ئەویش ئاراستەی چەپێکی شۆرشگێری بوو، یان روونتر بڵێین؛ لەسەر بنەماو پره‌نسیبەکانی ئایدۆلۆژیای فەلسەفەی (مارکسی-لینینی) رێبازی خەباتی خۆی داڕشتبوو، ئەمە بەو مانایەی سەرەتایەک بوو بۆ تێزی بیروباوەرێکی چەپ کە وەرگێرێتە (ترجمە) بکرێت بۆ کۆمەڵگه‌ی کوردی، (مەبەست لە وەرگێرانی زمانەوانی نییە) بەڵکو گونجاندن و پراکتیزەکانی ئەو رێبازو ئایدۆلۆژیا سۆشیالستیە بوو کە بۆ یەکەم جار لە بزاڤی خەباتی رزگاری خوازیدا بۆ کوردستان ببێتە پەیرەوی ناوخۆی حزبێک، راستە لە پێشتر حزبی دیکە هەبوون لە پەیرەوی ناوخۆی حزبەکەیان ئاماژەیان بە رێبازی سۆشیالستی کردوە، بەڵام نەچوبوونە کرۆکی رێبازی (مارکسی- لینینی) و ئاراستەی خەباتیان وەک حزبێک فۆرم و، میتۆدی خەباتی خۆی بە خەبات و ململانێی چینایەتییەوە نەبەستبۆوه‌، نمونەشمان بۆ ئەوە (پارتی دیموکراتی کوردستان - ئێراق)ە کە  قۆناغیک لە قۆناغەکانی خەباتیدا لە پێناو بەدەست هێنانی مافە رەواکانی گەلی کوردا باسی لە خەباتی چینایەتیش کردووە هۆکاری ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ماهیەتی ئاراستە و فکری چەپی  ئەو سەرکردە و حزبانەی کە پێشتر چی خۆیان هەڵوەشاندبێتەوە، تا پارتێکی نوێ دروستبکەن یان یەکیان گرتبێت تا بچنە ریزەکانی (پارتی دیموکراتی کوردستان – ئێراق ) تا  دامەزرێنرا،  بەڵام وەک پره‌نسیب و پەیرەوی (پارتی) بانگەشەی بۆ مارکسیەت و سۆشیالستی نەکردوە، بۆیە ناتوانین بڵێین (پارتی دیموکراتی کوردستان) پارتێکی چەپڕەوی سۆشیالستی بووبێت، بەڵکو تەنها حزبێکی نەتەوەیی رزگاریخوازی شۆرشگێربووە بۆ ئەو سەردەمە،  ئەو گفتوگۆیانە جێ دەهێڵین بۆ ئەدەبیاتی مێژووی خەباتی (پارتی دیموکراتی کوردستان)، هەروەها لێرەدا باسیش لەو ململانێ و ناکۆکییانە ناکەین کە لەو کاتانەدا لەگەڵ ئەوباڵەی (مەکتەبی سیاسی پارتی) کە جیابوبونەوە، ئەوە باسێکی قووڵەو جەدەلێکی زۆری لەسەرە. 
  
لە ناوەراستی شەستەکانی سەدەی بیستەم، هەر لە باشوری کوردستان  بزوتنەوەیەکی چەپی سۆشیالستی دیکە سەریهەڵدا بە ناوی (پارتی رزگاری شۆرشگێر) هەڵبەتە ئەو رەوتەش خۆی بۆخۆی رێبازێکی "چەپ" بوو بە سەرکرادیەتی (خوالێی خۆش بێت جه‌لال تاڵەبانی)، ئەم ئاراستەیە زیاتر بروایان بە (مارکسی – لینینی) روونتر بڵێین؛ چەپێکی شۆرشگێری  بوو، بەڵام بەو ئاراستەو رێبازی سۆشیالستییەی کە لە کۆماری چینی میللی-یەوە نزیک بوو، کاریگەری شۆرشی ڕۆشنبیری "ماوتسیتۆنگ" یان پێوە دیاری بوو،  پێیان وابوو؛ خەبات و شۆرش لە دژی (بۆرژوازییەت و دەربەگ لە دەستەی رۆشنبیران و خوێندکارانەوە)  دەست پێبکات،  بە واتا بۆ دژایەتی کردنی هزرو بیری کۆنە پەرستی، لە روانگەی دید و بۆچوونی ئەوان (پارتی دیموکراتی کوردستان ) جگە لەوەی بە رکابەری خۆیان دەزانی و داگرتنی گشتیان (تعبئه‌ العامه‌) بۆ بنکەی جەماوەری خۆیان لەسەر ئەو رکابەرییەیان لە گەڵ (پارتی دیموکراتی کوردستان ) لەسەر بنەمای  جیاوازی و کێشەی چینایەتییە بەوەی کە (پارتی) بەرگری لەچینێکی بۆرژوا دەکات، یان بەرگری لە چینی ئاغا و دەرەبەگ و خاوەن موڵکدارەکان دەکات،  ئەوەش باسێکی دیکەیە لە هۆکاری چۆنیەتی دروستبوونی ئەو رێبازو بزوتنەوەیە. هەر بەدوای ئەوەدا لە کۆتایی شەستەکاندا، واتە؛ لە ساڵی 1970 ئاراستە و بزوتنەوەیەکی ئایدلۆژیای (مارکسی – لینینی) نوێ دروستبوو، بەڵام زۆر ئاشکرا نەبوون دیارە لەبەر رەوشی سیاسی ئەوکاتە خەباتی نهێنی فکری و، رۆشنبیریان، هەڵبژاردبوو یان گرتبویانەبەر، ئەوانیش بەسەرکردایەتی چەند خەباتگێرو رۆشنبیری ئەوکات، شەهیدان؛ خاڵە شیهاب و، شەهید ئارام  و، شەهید جەعفەر و چەند کەسایەتییه‌کی سیاسی و شۆرشگێری دیکە بوون، واتە؛ کرۆکی ( پارتی چەپی شۆرشگێر و، سۆشیالستی) لە هزری  خەباتی سیاسی کوردی نامۆ نەبوو، بەڵام زیاتر بە ئاراستەی سۆشیالستی شۆرشگێری بوون، ئەتوانین ئەوە بڵێین؛ کاریگەری شۆرشی ئۆکتۆبەری سۆڤییەت و چەند وڵاتێکی تازە پێگەشتوی سۆشیالستی لە ئەوروپای رۆژهەڵاتیان پێوە دیار بوو، دەیان ویست ئەوانەی روویاندەدا لە ئەوروپای رۆژهەڵات و چین و ئەمریکای لاتینی، وەک ئەزمون بیگوێزنەوە  بۆ خەباتی رزگاری خوازی گەلی کوردستان، لە قۆناغی خەباتی شۆرشگێری و بەرگری دژی رژێمە شۆڤینیەکانی ئەو کاتی ئێراقدا، لەناو حزبە کوردیەکانیش بۆ کۆمەڵگه‌ی کوردستان تاقی بکەنەوە، نەک تەنها وەک ئەزمونێکیش سوودی لێ وەرگرن، بەڵکو تا ئەو رادەیەی حزبێکی( سۆشیالستی مارکسی – لینینی ) دەقاو دەق بگوێزنەوە بۆ ناو کۆمەڵگه‌ی کوردی بە بێ رەچاوکردنی ئاستی ئابووری دۆخی سیاسی و هەڵسەنگاندنی وردی چینە کۆمەڵایەتییەکانی ئەوکاتی کوردستان (ئەوە بۆچونی خۆمە). 
    
دوای نسکۆی شۆرشی ئەیلول،  لە مانگی ئازاری ساڵی 1975 ئەوەش قۆناغیکی دیکەی سەرهەڵدان و دروستبوونی چەند بزوتنەوە و حزبێکی نوێ بوون بۆ جێگرتنەوەی ئەو بۆشاییە کورتەی دوای" نسکۆ" بەسەر شۆرشی ئەیلولدا هات، ململانێ و کێشمەکێشی ناوخۆی سەرکردەکانی پێشتری ناو (پارتی دیموکراتی کوردستان – ئێراق) هەریەکەیانی بەلای ئاراستە و جەمسەرێکی جیاوازدا برد، بە کورتییەکەی دەتوانین بڵێین؛ سەرکردەو شۆڕشگێرەکانی ناو (پارتی) بە جۆرێ لە جۆرەکان پەره‌وازە و پراگه‌ندە بوون، هەندێکیان چەکیان داناو گەرانەوە بەرەو ئێراق و هەندێکیان بەرەو هاندەران و ئەوروپا و هەندێکیان لە ئێران و سوریا، ئیدی بەوشێوەیە هەریەکەیان رەخنەولێکدانەوە پاساوی جیاوازیان لا دروست ببوو هەندێکیان بێ ئومێدی و، بێ هیوا بوون و، دوورکەوتنەوە لە ژیان و خەباتی سیاسی، هەرچۆنێک بێت پرسیار زۆرە و  زۆریشیان دوای نسکۆ ئارگۆمێنتی زۆریان هەبوو کە چۆن یان چی بکەن، لە دوای ئەو کارەساتەی بەسەر شۆرشدا هاتبوو؟ دیاربوو ئەو سەرکردانەی پێشتر بڕوایان بە سۆشیالستی و ئایدۆلۆژیای مارکسیەت و چەپی شۆرشگێری بوو، لەبەرامبەردا لە گەڵ ئەو سەرکردایەتی و شۆڕشگێر و بەرپرسانەی بروایان زیاتر بە ناسیونالستی کوردی، یان چەند ئاراستەیەکی فکری دیکەی میانرەویان هەبوو گشتیان خۆیان بە ئەلتەرناتیڤێک پێناسە دەکرد و، دەناسان بۆ سەرهەڵدانەوەی شۆرشێکی پێشکەوتوخواز، هەمان ئەو شۆرشگێرانەی پێشتر لە ژێر چەتری خەبات و شۆرشی ئەیلول کۆی کردبوونەوە بۆ خەباتی رزگاریخوازی گەلی کورد، ئەوا دوای نسکۆی 1975 هەریەکەیان، یان هەر گرووپەیان بە جیا کەوتنە خۆ-کۆکردنەوە و خۆ-ئامادەکردن و داگرتنی جەماوەری،  یان ئەوانەی لە هەگبەی بیر و هزری رابوردویاندا مابۆوە دەریبهێنەوە و ئاشکرای بکەنەوە و بانگەشەی رێبازی نوێی خەباتی بۆ بکەنەوە (ئەمە توانج  نیە)،  ئیدی زەمینەیەکی بە پیتیان بۆ رەخسا؛ تا تۆوی بیروباوەری جیاواز و ئایدۆلۆژیای جیاواز بچێنن لە خەباتی رزگاریخوازی گەلی کوردا و هەریەکەشیان لە پاشخانی هزری سیاسی خۆیەوە چەمکێکی شۆرشی نوێی گرتبوو، گرنگ ئەوەبوو درێژە بدریتەوە بە خەبات، هەریەکەشیان بە ناوی جیاوازی نوێی دیکەوە، کە دەرئەنجام ناوی خەباتێکی نوێی پێشکەوتووخوازی لێ بنرێت، دواجار گشت ئەو حزب و بزوتنەوە شۆرشگێرانەی دروستبوون و سەریان هەڵدا، سۆشیالستی چەپ بوون یان ناسیونالست"بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان" بوون

(کۆمەڵەی مارکسی- لینینی رزگاری کوردستان )  کە لە سەرەتاکانی ساڵی 1970 وە دروست ببون بە نهێنی خەباتیان دەکرد ، دەکرێت بە کرۆکی یەکەم حزب دابنرێن لە دوا نسکۆی شۆرشی ئەیلول خۆیان ئامادەکردەوە بێنەوە مەیدانی خەباتی سیاسی و چەکداری شۆرشگێرانە هەروەها هێڵیکی گشتی کە زیاتر لە لایەن (خوالێخۆشبوو مام جلالەوە ) دامەزرابوو لەگەڵ چەندا هاوڕێیەکی دێرینی خۆی جیا لە کۆمەڵە  بە ئاراستەیەکی میانرەوی نەتەوەی شۆرشگیربون  هەروەها (بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان کە پاشان دێمە سەرباسکردنی، لە دوا ئەم سێ لایەنە  کە بۆ دواجار چونە نیمچە بەرەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان (پارتی سۆشیالستی کورد/ پاسۆک ) کە پێشتر کادری (کاژیک ) بوون، دوا جار پێکەوە لە هەلو مەرجێکی رەخساوی ( خودی و بابەتیانەدا ) نیمچە بەرەیەکی یەکگرتویان پێک هێنا  بە ناوی (نیمچە بەرەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان )، لە بارەی چۆنیەتی دروست بونی حزبەکانی ناو (نیمچە بەرەی یەکێتی نیشتمانی  کوردستانی )  مشتومرو کێشمە کێشی زۆر هەیە لە ئەدەبیاتی ئەو حزبانە خۆیان و بگرە هەر خودی سەرکردەکانی ناو ( نیمچە بەرەی یەکێتی نیشتمانی) ئەوکاتە بە جۆرێک باس لە سەرەتاکانی چۆنیەتی پەیوەندیەکانی ناوخۆی حزبەکانیان کردوە زۆربەشیان چی لە یادەوەری یا مێژوی ژیانی خۆیاندا زۆر کۆک نین چۆن کۆبونەوەو لە کوێوە دەستیان پێ کرد!بەڵام (خوالێخۆشبوو مام جلال )  دامەزرێنەر و مفکری ئەوئاراستەیە یا بڵێین رێبازە بوو ،کە ئەوکات لەدەرەوەی کوردستان بوو لە دوا نسکۆی ساڵی 1975 کە وەک هەرەسێک ناوی هێنرابوو دەستی کرد بە پەیوەندی کردن بەو هەڤاڵانەی خۆی کە لە کاتی جیابونەوەی لە پارتی ساڵی 1965-1966   پێکەوە بون و (پرۆپۆزۆڵی) دروست کردنی  نیمچە بەرەی یەکێتی نیشتمانی کوردستانی خستبوە بەردەمیان . لە بەرامبەردا چەند ئەندامێکی دیکەی شۆڕشگێر و ناسراوی (پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق ) لە دوا نسکۆ (سەرکردایەتی کاتی )یان پێک هێنایەوە کە ئەوانیش بریتی بون لە هەندێک لە سەرکردە دیارو ناسراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان. لە لایەکی دیکەوە چەند ئەندامێکی سەرکردایەتی پێشوی (پارتی دیموکراتی کوردستان ) لە دوا نسکۆ خۆیان ئامادە کردبوو بۆ دروست کردنی پارتێکی نوێ یا بزوتنەوەیەکی نوێ دور لە ئەندامانی پێشوی ململانێی باڵی (بارزانی و تالەبانی ) وەک خۆیان لە ئەدەبیاتی خۆیاندا هەروا ناویان هێناوە.

(بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان ) وەک بزاڤێکی رزگاریخوازی گەلی کورد وەک سەرجەم بزوتنەوە و پارتە سیاسیەکانی دیکەی کوردستان هەر لەو رۆژگارە سەخت و دژوارانەدا دروست بوو، کە بەتەواوی بێ هیوایی نائومێدی لە هزری بزوتنەوەی رزگاریخوازی گەلی کوردا رەنگی دابۆوە، هەر لەو رۆژگارە مێژویەشەو هاتە خەباتەوە بەڵام بە بیرو باوەرو ئایدیایەکی نوێی پێشکەوتوخواز کە بۆ بزوتنەوە و خەباتی رزگاریخوازی گەلی کورد وبگرە بۆ ناوچەکەش هێشتا نوێ بوو ، تەنانەت بۆ چین و توێژە کۆمەڵایەتی و سیاسی رۆشنبیرانیش لە کۆمەڵگای کوردیدا نوێ بوو هێندەش پێی ئاشنا نەبون! ئەوکات خەڵک  تەنها ئاشنا بوو بە بیروباوەرو ئایدلۆژیاو رێبازی مارکسیەت ، هۆکارەکەشی دەگەرێتەو بۆ ئەو مێژوەی خەباتی حزبی شیوعی عێراقی کە دامەزرابوو لە ناوەندی سالانی سیەکانی سەدەی بیستەم لە خواروی عێراق ، بۆیە بیرو باوەری( ئایدلۆژیای کۆمنستی )یا بڵێین (مارکسی- لینیی) بۆ خەباتی رزگاریخوازی گەلی کورد نامۆ نەبوو ئەمە جگە لە ئەزمونی خەباتی رابوردوی زۆرێک لە کەسایەتیە سیاسیەکانی کورد لەناو (حزبی شیوعی عێراق ) و وەک پێشتریش ئاماژەم پێکرد حزبی چەپی کوردیش هەرلە سەرتای گەشەکردنی سیاسی لە کوردستاندا هەبوون، بەڵام بونی حزبێکی (کۆمەڵایەتی دیموکراتی ) بۆ کوردستان وەک ئەوە نەبوو کە لە خەباتی رزگاریخوازی گەلی کوردا ئەزمون و رۆڵی بوبێت، دیارە بۆ هەر رێبازو ئایدیاکی نوێ لە قۆناغی خەباتی هەر گەل و نەتەوەیەکدا پێویستی بە زەمینە سازی و بارێکی بابەتیانەیە تا جێی خۆی بکاتەوە لە هزرو بیری ناو ئەو کۆمەڵگایەوە بەسەرجەم پێکهاتەی چین و توێژەکانیەوە بە تایبەتی بۆ رۆشنبیرو خوێندەوارو پاشان شۆڕ ببێتەوە بۆ خەڵکی سادەو گشتیەکان ، ئەمە ئەو رێبازە نوێییەیە کە کەسانی (روناکبیرو نوێخواز و رۆشنگەرای) پێویستە ، بۆ میللەتی کورد لە دوا تێپەربونی بە قۆناغی زۆرو دژوارو ئەزمونی خەباتی سیاسی ئاستەم نەبوو، زەمینەی خەبات و شۆرش لەبار بوو بەڵام بۆ بونی ئایدیاو هزرێک کە بۆ واقعی کۆمەڵگای کوردی لەو ساتە وەختانەی دوای نسکۆی شۆرشی ئەیلول هەندێک ئاستەم بوو کە بتوانێت ئەو بارو دۆخە بقۆزێتەوە بۆ شیتەڵکردنەوەی ئەو ئایدلۆژیایەو بیرو باەوەرو رێبازە نوێیە ، خاڵی ناوەندو میانرەو بێت لە نێوان هزروئایدلۆژیایەکی شۆرشگێری توندرەو کە بیەوێت پێشرەوایەتی خەباتی گەلێک بکات  لە دژی  جەورو ستەمی رژێمێکی دەسەڵاتداری دکتادتۆردا ! لەو ناوەندەدا خوێنەوەی هەر حزبێک بیەوێت بێتە مەیدانی خەباتەوە لە پاڵ میللەتەکەیدا، هەردەبێت سەنگەری شۆرش هەڵبژێرێت، بۆیە سەرەتای دروست بونی (بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان ) ئەرک و خەباتێکی زۆر سەخت و گران بوو بۆ دەمەزرێنەرانی ئەو رێبازە نوێیە کە ئەویش روناکبیر و خەباتگێری ناسراودیاری گەلی کورد شەهید (سەیدا ساڵح یوسفی ) بوو، وەک کەسێتیەکی سیاسی بە ئەزمون لە دەوڵەتداری ئیدارەی حکومەت و دبلۆماسیەت و نوسەرو روناکبیرێک کە بە درێژایی تەمەنی بە سەرجەم ئەو قۆناغانەدا تێپەریبوو کەسێکی کۆمەڵایەتی و دونیا دیدە بوو بەو مانایەی لە ژیانی سیاسی و ئەوکاتی لە ئاستی بەرپرسیارێتئ باڵای ناو حکومەت چی وەک وەزیر و چی وەک دبلۆماتێک رۆڵی زۆرو دیاری هەبوو پاشان لە شۆرشی ئەیلولیشدا بەرپرسیارێتی هەستیارو دیاری هەبوو لە ئاستە باڵاکاندا ئەزمونێکی زۆری هەبوو ، هەر ئەوانەش بوو وای کردبو کە شەهید(سەیدا ساڵح یوسفی ) تەنها سیاسیەک نەبێت بەڵکو ( زیادە رۆیی نیە ) ئەگەر بڵێم لەو قۆناغەدا ( رۆشنگەرایەکی نوێخواز وەک روناکبیرێك ) بوو، چونکە ئەو، ئایدیاو رێبازێکی نوێی خستە بەردەم شۆرش و خەباتی رزگاریخوازی کورد بە تێروانینێکی جیاواز لەو رێبازە سۆشیالستیانەی ئەزمونی خەباتی گەلی کوردی پێدا تێپەریبو ، سەرەتای (بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان ) و جێکردنەوەی پێگەی سیاسی خۆی وەک حزبێکی (کۆمەڵایەتی دیموکراتی) کە لەگەڵ واقعی کۆمەڵگای کوردی و واقعی سیاسی وقۆناغی خەبات لەو کاتەدا  و لەدوا ئەو نەهامەتیانەی بەسەر میللەتی کوردا دوا نسکۆی شۆرشی ئەیلول بەسەر خەڵکی کوردستاندا هاتبوون،( بزوتنەوی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان) نوێترین ئەزمون بوو بۆ پڕ کردنەوەی ئەو بۆشایە سیاسیانەی هاتبونە بەردەم خەباتی گەلی کورد.

لە رێبازی(بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان ) لە نێوان (دوو بەرەدا)  گرێدانەوەیەکی فکری لە نێوان جەمسەری شۆرشگێر خوازێکی چەپی مارکسی و ئاشتی خوازێکی کۆمەڵگای مەدەنیدا دروستکردبوو، بۆ هەردوو جەمسەرەکە شیکردنەوەی فکری و چارەسەری میانرەوەی داڕشتبوو بە شێوەیەک خەباتی چەکداری (شۆڕشی چەکداری ) لە قۆناغێکدا بۆ فشاربەسەر دەسەڵات ئەگەرێکی چاوەروانکراوە، ئاشتی و پێکەوە ژیانیش لە سایەی دیموکراسیەتدا وەک ئەگەر و ئارگومنتێک چاوەروانکراوە دەکرێت لە رێگەی دانوستانەوە رێک بکەون لە گەڵ دەسەڵاتدا لە پێناو بەدی هێنانی (دادپەروەری و یەکسانی و دیموکراسیەت ) دواجار سەقامگیری و ئاشتی . ئەگەرچی  میتۆد و پرنسیبەکانی رێبازی (سۆشیالستی دیموکراتی ) بۆ ئەو کات و ساتانەی کە هەژمونی رژێمێکی دکتاتۆری پۆپۆلستی دەسەلاتداری (بەعس ) لە کوردستاندا زۆر ئەستەم بوو، بەڵام شەهید (سەیدا ساڵح یوسفی ) بە حوکمی ‌قاڵ بونەوەی ئەوکاتی لە سیاسەت و پلە وەزیفیەکانی لە حکومەتی عێراقی ئەوسادا و لە پاڵ ئەو پێگەیەی کە پێشتریش لە شۆرشی ئەیلولدا هەیبوو، ببونە مایەی متمانەیەکی بەرچاو چی لە ناو بنکەی جەماوەریدا پاشانیش بۆ ئەو هاوەڵ و هاوڕێیانەی لە شاخ لە خەباتی چەکداریدا بون هەر ئەوەش وای کرد لە (شەهید سەیدا ساڵح یوسفی ) رێباز و ئایدلۆژیای (سۆشیالستی دیموکراتی ) بەرچاوخستە بەردەم زۆرێک لەو هەڤاڵانەی لە شاخ بون و ئەو هاوڕێ و هەڤاڵە نزیکانەی کە هێشتا لە شارەکاندا مابونەوە چاوەروانی دەرفەتێکی رەخساوی خەباتی نهێنیان دەکرد لە رێکخراو بزوتنەوەیەکی سیاسی و حزبیدا کە جارێکی دیکە بیکەنەوە بە بنکەی هەڵگیرسانەوەی شۆرش بەڵام بە ئاراستەو رێبازێکی نوێوە، (بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان ) وەک هەوێنی تیئورێکی نوێخواز بوو لە ناو زۆرێک لە رۆشنبیران وشۆرشگێران و کەسێتیە سیاسیەکانی ئەو سەردەمە، شەهید (سەیدا ساڵح یوسفی ) دامەزرێنەری ئەو بزوتنەوەیە نەک تەنها وەک کەسێکی سیاسی وەک پێشتریش ئاماژەم پێدا کەسێکی (روناکبیرو هزرەوان ) بوو لە چۆنیەتی داڕشتنەوە و شیتەڵ کردنەوەی تیئوریەکاندا ، لێرەوە ئەو هەل و مەرجانەش رەخسابون بۆ دەست پێکردنەوەی خەباتی نهێنی، بە دەستپێکی تەشەنە پێکردنی لە ناو چینی رۆشنبیران، دیارە شەهید (سەیدا ) ئەزمون و خوێنەوەیەکی بە ئاگای لە بزوتنەوە فکری و گۆرانکاریە سیاسیەکانی وڵاتانی ئەوروپای رۆژاوا و جەمسەری ئەوروپای رۆژهەڵات بوو، پاشان ئاشنا بوە بە قوتابخانە فکری و ئارگومند و رەخنەسازیە کۆمەڵایەتیەکان و فەلسەفیەکانی (سۆشیالستی )، هەر ئەوەش بوە کە شەهید (سەیدا ساڵح) لە روانگە و پاشخانە فکریەکانی بۆ ئەو قۆناغە لە چینی رۆشنبیران و خوێنداکاران نوسەرانەوە دەستی بە کاری ئۆرگانی نهێنی رێکخراوەیی فکری کرد لە ناو ئەو ژینگە لە بارەی چین و توێژو دەستەبژێرە سیاسیانەی چوار دەوری خۆی کە پاشان دێینە سەر چۆنیەتی بەرچاوخستنی رێباز و ئایدلۆژیای (بزوتنەوەی سۆشیالستی دیموکراتی کوردستان)  لە مەیدانی خەبات و بزوتنەوەی رزگاریخوازی گەلی کورد.


ئه‌م بابه‌ته 611 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر