پیشەی ڕۆژنامەنووس و رێزگرتن لە یاسا (1)

هەر هاوڵاتییەكی كۆمەڵگا كاتێك هەنگاو بەرەو بواری هەستیاری ڕۆژنامەگەری هەڵدێنێ، لەپێناو پاراستنی ڕێز و كەسێتی و خۆپارێزی لە خراپ بەكارهێنانی پیشە، پێویستە لە یەكەمین هەنگاودا ئاشنای ڕێوشوێنە یاساییەكانی ڕۆژنامەگەری ببێت.
PM:10:19:11/11/2020
دۆسیە: توێژینەوەی میدیا
وەك هەر پیشەیەكی كۆمەڵگا خاوەنی پرەنسیپ و چوارچێوەیەكە كە ئەرك و ماف پێكدێت.

د. کارزان محەمەد
رۆژنامەنووس و مامۆستای زانکۆ

بایەخی ئاشنابوونی رۆژنامەنووس بە یاساكانی پیشەكە، بۆ چەند خاڵێك دەگەڕێتەوە:

- نەزانین پاساو نییە بۆ بەزاندنی یاسا و ڕێنماییەكان لەلایەن ڕۆژنامەنووسەوە، واتا بەهیچ شێوەیەك لەكاتی پێشێلی مافەكانی خەڵك یان بەزاندنی سنوری ڕێزگرتن لە پیرۆزییەكان، پاساوی نەزانین و ناشارەزایی نابێتەمایەی دەربازبوونی ڕۆژنامەنووس لە سزا.

پاراستنی ناووناوبانگی خۆی و دەزگا میدیاییەكەی لە هەر جۆرە بابەتێك كە دەچێتە خانەی تاوان، چونكە هەندێكجار بە بڵاوكردنەوەی بابەتێك، ناوبانگی میدیایەك لەناو جەماوەردا لەكەدار بووە، یاخود بەهۆی وێنە و بابەتێكەوە شەڕوئاژاوە لە كۆمەڵگادا ڕوویداوە و زیان بە مرۆڤایەتی گەیشتووە.

- ئامانجی ڕۆژنامەگەری بۆ خزمەتی بەها مرۆییەكانە نەك دنەدان و وروژاندنی كۆمەڵگا بەرەو ئاقارێكی مەترسیدار، لەم ڕوانگەیەوە مەرجە ڕۆژنامەنووس ئاشنای گرنگترین پرەنسیپە ئەخلاقییەكانی پیشەكەی بێت و ڕەچاویان بكات (بەتایبەتی بەڵێننامەی شەرەفی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی ڕۆژنامەنووسان -IFJ-، ئێستا بۆتە پاشكۆی یاسای رۆژنامەگەری ژمارە -35ی ساڵی 2007ز-، واتا ئەركە ئەخلاقییەكانی پیشەكە پشتەوانەیەكی یاسایی لەگەڵدایە).

لە زانستی ڕۆژنامەگەریدا، پاشخانی هزری و ڕێژەی ئەزموون و لێهاتوویی و بوێری لە گرنگترین مەرجەكانی ڕۆژنامەنووسێكی سەركەوتوون، پابەندێتی بە پرەنسیپە یاسایی و ئەخلاقییەكانیش وێڕای پاراستنی ڕۆژنامەنووسەكە لە سزا، پتر ڕێوشوێنی سەركەوتنی بۆ خۆش دەكەن. بەمانایەكیتر لە جیهانی زمانەوانیدا، هێندە وشە و دەستەواژەی جوان بۆ گوزارشت و گەیاندنی پەیام هەن كە پێویست بەوە ناكات بۆ دەربڕینی بیروبۆچوون، پەنا بۆ شێوازێكی دزێو و نەشیاو ببرێت.

بەڵێننامەی شەرەفی (IFJ) كە یاسای رۆژنامەگەریی لە كوردستانیش پشتیوانییەتی، ڕێنوێنی رۆژنامەنووس دەكات تا وێرای خۆپارێزی لە تاوان، ببێتە پیشەكارێكی نمونەیی، گرنگترین خاڵەكانی بەم چەشنەیە:

یەكەمین ئەركی رۆژنامەنووس بریتییە لە رێزگرتن لە راستی و دروستی... پابەندبوون بە راستكردنەوە و هەموواركردنی ئەو زانیارییانەش كە بەشێوەیەكی ناڕاست بڵاوكراونەتەوە.

- دڵنیابوون لە سەرچاوەكانی هەواڵ، هەروەها بۆی نییە زانیاری گرنگ بشارێتەوە.

- هەموو تواناكانی خۆی بخاتەگەڕ بۆ ڕێگری لە بانگەشە بۆ ڕەگەزپەرستی و جوداخوازی زمان و ئایین و بیروباوەڕی سیاسی.

- خۆپارێزی لە هەندێ كار و رەفتار كە دەبێتەمایەی سنوربەزاندنی ترسناكی پیشەكەی، لەوانە: ساختەكاری، لێكدانەوە بەنیازی خراپ، بوختان و تانەو تەشەر، تۆمەتی بێ بنەما، بەرتیل وەرگرتن بۆ بڵاوكردنەوە یاخود شاردنەوەی زانیارییەكان[1].

لە هەرێمی كوردستاندا كۆمەڵێك یاسا هەن كە ڕاستەوخۆ یاخود ناراستەوخۆ چوارچێوەی كاری میدیایی و پێناسی رۆژنامەنووس دەخەنەڕوو. بەپێی یاسای ڕۆژنامەگەریی ژمارە (35)ی ساڵی (2007)، لە بڕگەی (پێنجەم)ی ماددەی یەكەمدا بەم چەشنە ئاماژەی پێداوە:" ڕۆژنامەنووس: هەر كەسێك كە لە بواری ڕۆژنامەگەرییدا لە هەر كەناڵێكی ڕاگەیاندندا كار دەكات".

سەبارەت بەو كار و ناونیشانانەی لە ڕوانگەی یاساوە دەچنە خانەی رۆژنامەنووس، لە یاسای ژمارە (4)ی ساڵی (1998)ی سەندیكای ڕۆژنامەنووسانی كوردستاندا ئەم ناونیشانانە بە (رۆژنامەنووس) دادەنرێن:(خاوەن ئیمتیاز، سەرنووسەر، جێگری سەرنووسەر، بەڕێوەبەری نووسین، سكرتێری نووسین، نووسەر، وەرگێڕی ڕۆژنامەنووسی، پەیامنێر، وێنەگر، وێنەكێش، ڕەنگڕێژ –دیزاینەر-، هەڵەچن).

بەپشتبەستن بەو بۆچوونە یاساییانەی سەرەوە، رۆژنامەنووس وێرای ئەو دۆخە ناهەمووارەی تیایدا دەژی، پێویستە پەیام و كارەكانی خزمەت بە پەیامی بەرزی مرۆڤایەتی بكات، لەڕێگەی رێنوێنی بۆ چاكسازی و ئامۆژگاری لەپێناو هاندان بۆ چاكە و ڕێگری لە خراپە، نەك ببێتە بەشێك لەو ئاراستە خراپەكارییەی كە ژیانی مرۆڤایەتی بەرەو قەیران و مەترسی دەبات، چونكە ڕەفتاری خراپ هیچ پاساوێكی یاسایی و شەرعی و فەلسەفی هەڵناگرێت. [1]- بۆ دەقی تەواوی بەڵێننامەی شەرەفی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی ڕۆژنامەنووسان بنۆڕە: یاسای رۆژنامەگەری لە هەرێمی كوردستان-عێراق لەگەڵ چەند یاسایەكی پەیوەست پێیەوە، لە چاپكراوەكانی پارلەمانی كوردستان-عێراق، 2009، لا (14-15).



ئه‌م بابه‌ته 253 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر