بۆچی تایوان وڵات نییه‌

بابه‌تی تایوان هه‌میشه‌ سه‌رنجی جیهانی ڕاكێشاوه‌ و خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستانیش به‌ دڵنیایه‌وه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌م بابه‌ته‌یان بیستووه‌. له‌وه‌یه‌ بپرسین، ئایا تایوان وڵاتێكی سه‌ربه‌خۆییه؟ بۆچی تایوانی چین و خاكی سه‌ره‌كی چین زۆر له‌مێژه‌ له‌یه‌ك دابڕێندراون له‌ كاتێكدا هه‌مان دابونه‌ریت و كه‌لتوور و زمانیان هه‌یه‌؟
PM:11:00:26/09/2020
دۆسیە: نێودەوڵەتی
تایوان هه‌ر له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ به‌شێك بووه‌ له‌ چین و له‌ دوای جه‌نگی جیهانی دووه‌مه‌وه‌ گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه‌ بۆ چین.

نی ڕووچی
كونسوڵی گشتی كۆماری چینی میللی لە هەرێمی كوردستان


چ جیاوازییه‌ك هه‌یه‌ له‌ نێوان تایوان كه‌ ناسراوه‌ به‌ ( كۆماری چین) و كۆماری چینی میللی كه‌ له‌سه‌ر ئاستێكی نێوده‌وڵه‌تی ناسراوه‌؟ ئایا هیچ بنه‌مایه‌كی مانادار و یاسایی بۆ سه‌ربه‌خۆیی تایوان هه‌یه‌؟ سیاسه‌تی حكومه‌تی چینی بۆ چاره‌سه‌ركردنی بابه‌تی تایوان چییه‌؟ من پێمخۆشه‌ چه‌ند بابه‌تێك ڕوونبكه‌مه‌وه‌ له‌ڕێگای ئه‌م نوسراوه‌. 

1- تایوان به‌شێكی جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ چین.

دورگه‌ی تایوان، ده‌كه‌وێته‌ به‌رامبه‌ر كه‌ناری باشووری ڕۆژئاوای خاكی سه‌ره‌كی چین، گه‌وره‌ترین دورگه‌ی چینه‌ و یه‌كه‌یه‌كی ته‌واو له‌گه‌ڵ چین پێكده‌هێنێت. تایوان هه‌ر له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ سه‌ر به‌ چین بووه‌. له‌ سه‌ده‌ی سێیه‌می زایینی، چه‌ندین خێزانی ده‌سه‌ڵاتداری یه‌ك له‌ دوای یه‌ك سوودیان له‌ دوورگه‌ی تایوان بینیوه‌ و ئه‌و هه‌له‌یان قۆستوه‌ته‌وه‌ بۆ دامه‌زراندنی چه‌ندین یه‌كه‌ی ئیداری و ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری چالاكیان له‌و ناوچه‌یه‌ هه‌بووه‌. له‌ 1727،خێزانی ده‌سه‌ڵاتداری چینگ ( تایوان)ی كرد به‌ ناوی فه‌رمی دورگه‌كه‌.

تایوان به‌ درێژای مێژوو به‌ده‌ست چه‌ندین هێرشی داگیركاری ناڵاندوویه‌تی.  چینیه‌كان له‌ هه‌ردوو لای ده‌ربه‌ندی تایوان ململانێیه‌كی دوور و درێژ و به‌رده‌وامیان هه‌بووه‌ دژ به‌ داگیركاری بیانیه‌كان.  بۆ نموونه‌، له‌ 1624 و 1626  داگیركه‌ره‌ هۆڵه‌ندیه‌كان و ئیسپانیه‌كان تایوانیان داگیركرد. له‌ 1661، پاڵه‌وانی نه‌ته‌وه‌یی چینی ژانه‌ڕاڵ ژێنگ چینگگۆنگ ڕابه‌رایه‌تی گه‌شتێكی كرد بۆ تایوان  و هه‌موو داگیركه‌ره‌كانی له‌ چه‌ند ساڵی دوایدا ده‌ركرد. یابان له‌ ساڵی 1894 جه‌نگێكی توندوتیژی داگیرساند و خێزانی ده‌سه‌ڵاتداری چینگی ڕوخاند و زۆری لێكردن بۆ واژۆكردنی ڕێكه‌وتننامه‌ی شیمۆنۆسكی، و ده‌ستبه‌رداربوون و پێدانی تایوان به‌ یابان، به‌ڵام هاونیشتیمانانی تایوان هه‌رگیز ده‌ستبه‌رداری هه‌وڵه‌كانیان نه‌بوون له‌ ماوه‌ی داگیركردنی یابانیه‌كان. 

له‌ ساڵی 1937، گه‌لی چینی خۆی خسته‌ نێو جه‌نگی به‌ره‌نگاری دژ به‌ داگیركارانی یابانی. له‌ ڕاگه‌یاندنی جه‌نگ دژ به‌ یابان، حكومه‌تی چینی له‌ ڕاگه‌یاندراوێكدا ئاماژه‌ی به‌وه‌كرد كه‌ هه‌رچی په‌یماننامه‌ و به‌ڵێننامه‌ و ڕێكه‌وتنامه‌ هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ یابان هه‌ڵوه‌شێندرایه‌وه‌ و له‌ نێوانیان په‌یماننامه‌ی شیمۆنۆسكی. 

ڕاگه‌یاندراوه‌كه‌ جه‌ختی له‌وه‌ش كرده‌ووه‌ كه‌ چین هه‌ر یه‌ك له‌ تایوان، په‌نهو و چوار هه‌رێمه‌كه‌ی باكووری ڕۆژهه‌ڵات به‌ده‌ستده‌هێنێته‌وه‌. له‌ ماوه‌ی جه‌نگی جیهانی دووه‌م، چین، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان، یه‌كێتی سۆڤیێتی، به‌ڕیتانیا، فه‌ڕه‌نسا و چه‌ندین وڵاتی تر هاوپه‌یمانیه‌كیان پێكهێنا دژ به‌ ده‌سه‌ڵاتی فاشیزم. ده‌قی ڕاگه‌یاندراوی كایڕۆ له‌لایه‌ن چین، و ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان، و به‌ڕیتانیا له‌ سالی 1943 بریتی بوو له‌ ( هه‌ر زه‌وییه‌ك كه‌ له‌لایه‌ن یابانه‌وه‌ دزرابوو له‌ چین وه‌ك مه‌نشوریا، فۆرمۆسا یاخود تایوان، پێسكادۆریس یاخود په‌نهو ده‌بێت بگه‌ڕێندرێته‌وه‌ بۆ چین). دوای جه‌نگێكی ماندوكر دژ به‌ داگیركه‌رانی یابانی، گه‌لی چینی سه‌ركه‌وتنی كۆتایی به‌ده‌ستهێنا و له‌ ساڵی 1945 هه‌رێمی تایوانی گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ چین. 

ئه‌مه‌ ڕاستی مێژووی استیغلال كردنی تایوان بوو وه‌كو زۆر به‌شی تری چین و جێگیركردنی له‌لایه‌ن گه‌لی چینی له‌ كۆمه‌ڵه‌ نه‌ته‌وه‌ی جیاواز. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئازاری بینیبێت به‌ده‌ست داگیركه‌رانه‌وه‌، به‌ڵام زوو گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ نیشتیمانی دایك. كۆمه‌ڵگای تایوانی له‌ دابونه‌ریت و كه‌لتووری چینی سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ و ئه‌مه‌ ته‌نانه‌ت له‌و نیو سه‌ده‌یه‌ش نه‌گۆڕاوه‌ که‌ له‌لایه‌ن یابانه‌وه‌ داگیركرا. به‌بێ هیچ گومانێك تایوان به‌شێكی جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ چین. 

2- سه‌رچاوه‌ی بابه‌تی تایوان سیاسه‌تی حكومه‌تی چینی.

تایوان هه‌ر له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ به‌شێك بووه‌ له‌ چین و له‌ دوای جه‌نگی جیهانی دووه‌مه‌وه‌ گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه‌ بۆ چین، بۆیه‌ هیچ گومانێك له‌ یاسا و مێژوو نییه‌. كه‌وایه‌ بۆچی دووباره‌ بابه‌تی تایوان سه‌ریهه‌ڵدایه‌وه‌ و بووه‌ هۆی دابڕانی تایوان له‌ نیشتیمانی دایك بۆ ماوه‌یه‌كی دوورودرێژ؟ 

وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ له‌ جه‌نگی ناوخۆیی نێوان حیزبی نه‌ته‌وه‌یی چینی(KMT) و حیزبی شیوعی چینی(CCP) له‌ سێبه‌ری ( جه‌نگی سارد) ده‌دۆزینه‌وه‌. 

بابه‌تی تایوان میراتێكه‌ كه‌ له‌ جه‌نگی ناوخۆیی چینه‌وه‌ به‌جێماوه‌، كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ كاروباری ناوخۆیی چین. به‌ڵام، زۆری ده‌ست تێوه‌ردانی ده‌ره‌كی بووه‌ هۆی خراپكردنی بارودۆخی جیابوونه‌وه‌ی تایوان له‌ ژێر سێبه‌ری (جه‌نگی سارد). له‌ میانه‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی هێزه‌ داگیركه‌ره‌كانی یابان(1937-1945)،  حیزبی نه‌ته‌وه‌یی چینی و حیزبی شیوعی چینی هه‌ماهه‌نگی یه‌كتیان كرد بۆ  پێكهێنانی هێڵێكی پێشه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی یه‌كگرتوو دژ به‌ داگیركه‌ران. دوای سه‌ركه‌وتن له‌و جه‌نگه‌، حیزبی نه‌ته‌وه‌یی چینی جه‌نگێكی ناوخۆیی ڕاگه‌یاند له‌ پێناو پاراستنی ده‌سه‌ڵاتی دیكتاتۆری خۆی له‌ وڵاته‌كه‌‌. 

ڕابه‌ری حیزبی شیوعی به‌ڕێز ماو زیدۆنگ، ڕابه‌رایه‌تی گه‌لی چینی كرد بۆ هه‌ڵگیرساندنی جه‌نگی ڕزگاری بۆ زیاتر له‌ سێ ساڵ، و ڕژێمی كۆماری چینی ڕوخاند كه‌ له‌لایه‌ن حیزبی نه‌ته‌وه‌یی چینی به‌ڕێوه‌ده‌بردرا و له‌ 1ی تشرینی یه‌كه‌می 1949 كۆماری چینی میللی دامه‌زراند. پاشماوه‌ی حیزبی نه‌ته‌وه‌یی چینی پاشه‌كشه‌یانكرد بۆ‌ تایوان. له‌و كاته‌وه‌، حكومه‌تی كۆماری چینی میللی بوو به‌ تاكه‌ حكومه‌تی یاسایی چین، به‌م شێوه‌یه‌ش كۆتاییان به‌ ڕه‌وشی مێژووی( كۆماری چینی) هێنا. 

هه‌ر له‌و كاته‌وه‌ی حیزبی نه‌ته‌وه‌یی چینی پاشه‌كشه‌یان كرد بۆ تایوان، سه‌ڕه‌ڕای به‌رده‌وامبوونی له‌ به‌كارهێنانی سیسته‌می ( كۆماری چین)، به‌ڵام زۆر له‌ مێژ بوو مافی پیاده‌كردنی سالاری ده‌وڵه‌تی له‌ بری چین له‌ده‌ست دابوو. له‌ ڕاستیدا، هه‌میشه‌ وه‌كو ده‌سه‌ڵاتێكی ناوخۆیی له‌ خاكی چین مایه‌وه‌. 

له‌ ژێر سێبه‌ری ( جه‌نگی سارد) دوای جه‌نگی جیهانی دووه‌م، حكومه‌تی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان هه‌ڵستا به‌ په‌یڕه‌وكردنی سیاسه‌تی دورخستنه‌ و له‌خۆگرتن دژ به‌ كۆماری چینی میللی تازه‌ له‌دایكبوو. جگه‌ له‌مه‌ش، هه‌ڵستا به‌ ده‌ست تێوه‌ردانێكی چه‌كداری له‌ په‌یوه‌ندیه‌كانی نێوان چین و تایوان له‌ كاتێكدا ئه‌م بابه‌ته‌ كاروباری ناوخۆیی چین بوو و مافی ده‌ست تێوه‌ردانی نه‌بوو. ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌یه‌كی گرژانه‌ی دوور و درێژ له‌ دوورگه‌ی تایوان. 

شایه‌نی باسه‌ كه‌ 30 بۆ 40 ساڵ دوای 1949، و هه‌رچه‌نده‌ حیزبی نه‌ته‌وه‌یی چینی له‌ تایوان دانی به‌ ده‌سه‌ڵاتی یاسایی كۆماری چینی میللی وه‌كو نوێنه‌ری هه‌موو چین دانه‌نا، سووربوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی تایوان به‌شێكه‌ له‌ چین و چین یه‌كه‌ و به‌ش به‌ش ناكرێت، و دژی (دوو ده‌وڵه‌تی چین) و ( سه‌ربه‌خۆی تایوان) وه‌ستانه‌وه‌. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ تێگه‌شتن و هاوڕایی له‌ نێو هه‌موو چینیه‌كان هه‌بووه‌ له‌ هه‌ردوو لای دوورگه‌ی تایوان له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ گرینگه‌ كه‌ چین ته‌نها یه‌كه‌ و تایوان به‌شێكه‌ له‌و خاكه‌. 

له‌ 1970 كانه‌وه‌ حكومه‌تی چینی په‌یڕه‌وی سیاسه‌تی دووباره‌ یه‌كخستنی ئاشتیانه‌ و (یه‌ك وڵات و دوو سیسته‌م)ی كردووه‌. خاڵه‌ گرینگه‌كانی ئه‌م بنه‌مایه‌ بریتییه‌ له‌ : 

(1) یه‌ك چین. ته‌نها یه‌ك چین له‌ جیهاندا هه‌یه‌، و تایوان به‌شێكی جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ چین. ئه‌مه‌ مه‌رجی سه‌ره‌كیه‌ بۆ یه‌كلایكردنه‌وه‌ی بابه‌تی تایوان به‌ شێوه‌یه‌كی ئاشتیانه‌. 

(2) به‌یه‌كه‌وه‌ژیان له‌ نێوان دوو سیسته‌مدا. له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌ك چین،  ده‌كرێت هاوبه‌شیكردنی چین و سه‌رمایه‌داری تایوان به‌یه‌كه‌وه‌ گه‌شه‌بكه‌ن بۆ ماوه‌یه‌كی دوور و درێژ. 

(3) پله‌یه‌كی باڵا له‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری. دوای دووباره‌ یه‌كخستنه‌وه‌، تایوان ده‌بێت به‌ هه‌رێمێكی ئیداری تایبه‌ت. له‌ هه‌موو هه‌رێم و ناوچه‌كانی تر جیاده‌كرێته‌وه‌ به‌ پێدانی پله‌یه‌كی باڵای خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری. خۆی هه‌موو كاروباره‌كانی حیزبی، سیاسی، سه‌ربازی، ئابووری و دارایی به‌ڕێوه‌ ده‌بات.

(4) دانوستانی ئاشتی. خه‌ڵكی هه‌ردوو لای دوورگه‌كه‌ چینین. حكومه‌تی چینی هه‌موو هه‌وڵێكی خۆی ده‌دات بۆ دووباره‌ یه‌كخستنه‌وه‌یه‌كی ئاشتیانه‌، به‌ڵام له‌ كاتی ناچاریدا ده‌كرێت په‌نا ببات بۆ به‌كارهێنانی هێز. ئامانجی ڕێكاره‌ سه‌ربازیه‌كان كه‌سه‌ جوداخوازه‌‌ ناوخۆییه‌كان و ئه‌و هێزه‌ ده‌ره‌كیانه‌ن كه‌ ده‌ست له‌ كاروباریان وه‌رده‌ده‌ن، نه‌وه‌كو هاونیشتیمانیانی ئاسایی تایوان. 

3- بنه‌مای (یه‌ك چین) هاوده‌نگی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تییه‌. 

له‌ 1971، ئه‌نجوومه‌نی گشتی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ 26 ه‌مین دانیشتنیدا پشتیبه‌ست به‌ بڕیاری ژماره‌ 2758 كه‌ هه‌موو مافه‌ یاسایه‌كانی چینی له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ كۆماری چینی میللی و ده‌ركردنی نوێنه‌رانی ده‌سه‌ڵاتی تایوان ناسراو به‌ كۆماری چین. له‌ ساڵی 1979، چین و ویلایه‌ته‌‌ یه‌كگرتووه‌كان به‌ فه‌رمی په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیان پێكهێنا. 

هه‌ردوو لایه‌ن سێ ڕاگه‌یه‌ندراوی هاوبه‌شیان ده‌ركرد له‌ ساڵه‌كانی1972، 1978، 1982 به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌: ( ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا دان به‌ حكومه‌تی كۆماری چینی میللی داده‌نێت وه‌كو تاكه‌ حكومه‌تی یاسایی چین... هه‌روه‌ها دان به‌ هه‌ڵوێستی چین داده‌نێت به‌وه‌ی كه‌ ته‌نها یه‌ك چین هه‌یه‌ و تایوان به‌شێكی جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ چین)، ( ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ورده‌ ورده‌ ده‌ستده‌كات به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی فرۆشتنی چه‌ك به‌ تایوان،  به‌مه‌ش دوای تێپه‌ڕبوونی ماوه‌یه‌ك، بابه‌ته‌كه‌ ده‌گه‌یه‌نێته‌ ده‌رئه‌نجام  ).

تاوه‌كو ئێستا 180 وڵات په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیان له‌گه‌ڵ كۆماری چینی میللی دامه‌زراندووه‌. هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ دانیان به‌وه‌ ناوه‌ كه‌ ( ته‌نیا یه‌ك چین له‌ جیهان هه‌یه‌، و حكومه‌تی كۆماری چینی میللی كه‌ تاكه‌ حكومه‌تی یاساییه‌ نوێنه‌رایه‌تی ته‌واوی چین ده‌كات ، و تایوان به‌شێكی جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ خاكی چین). 

تاوه‌كو ئیستا ته‌نها 15 وڵات په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیان له‌گه‌ڵ تایوان یاخود ( كۆماری چین ) ماوه‌، و ئه‌م ژماره‌یه‌ ڕوو له‌ دابه‌زینه‌.  له‌ ئه‌یلولی 2019،  چین و دوورگه‌ی سلێمان به‌ فه‌رمی په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیان دامه‌زراند. سه‌رۆك وه‌زیرانی دوورگه‌ی سلێمان به‌ڕێز ماناسیه سوگاڤێری وتی : ( دوورگه‌ی سلێمان دان به‌ بنه‌مای یه‌ك چین داده‌نێت، وه‌ په‌یوه‌ندی دیبلۆماسی له‌گه‌ڵ كۆماری چینی میللی بنیاتده‌نێت، و پاڵپشتی كردنی ڵایه‌نه‌ ڕاسته‌كه‌ی مێژوو هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌ زۆربه‌ی وڵاتانی جیهان هه‌ڵیانبژاردووه‌). 

ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات كه‌ بنه‌مای ( یه‌ك چین) ئاڕاسته‌ی سه‌ره‌كی هاوده‌نگی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تییه‌، كه‌ هه‌روه‌ها بنه‌مایه‌كه‌ بۆ گه‌شه‌پێدانی په‌یوه‌ندیه‌ دیبلۆماسییه‌كانی نێوان چین و وڵاتانی تر. بابه‌تی تایوان پابه‌نده‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ گرینگه‌كانی چین و ته‌نها و ته‌نها كاروباری ناوخۆیی چینه‌، كه‌ ڕێگه‌ به‌ هیچ ده‌ست تێوه‌ردانێكی ده‌ره‌كی نادات. 

هه‌ر له‌ هه‌شتاكان و نه‌وه‌ته‌كان (1980-1990) هه‌ردوو لای دوورگه‌ی تایوان گه‌یشتن به‌ زنجیره‌یه‌ك له‌ كارلێكی باش و له‌ كۆتایدا  گه‌یشتن به‌ (هاوده‌نگی 1992) كه‌ ده‌ڵێت: ( هه‌ردوو لای دوورگه‌كه‌ پابه‌ند ده‌بن به‌ بنه‌مای یه‌ك چین و هه‌وڵده‌ده‌ن له‌ پێناو یه‌كخستنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی). به‌ڵام، چه‌ند جوداخوازێكی ناوخۆییی له‌ تایوان چه‌ند بیردۆزێكی جیاوازیان هێنایه‌ كایه‌وه‌ وه‌كو ( دوده‌وڵه‌ت) ،( دوو حكومه‌ت)،( دانپێدانانی دووانه‌)،( دوو قه‌واره‌ی سیاسی یه‌كسان).

له‌گه‌ڵ چوونه‌ نێو سه‌ده‌ی 21، به‌ تایبه‌ت دوای گه‌یشتنی حیزبی دیمۆكراسی پێشكه‌وتوخواز به‌ ده‌سه‌ڵات، ده‌ستیانكرد به‌ باگێشته‌ی كراوه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆیی تایوان، و هاندانی ( دیبلۆماسی پراگماتیك) بۆ فراوانكردنی ناسراو به‌ ( ناوچه‌ی ژیانی نێوده‌وڵه‌تی). كڕۆكی ئه‌مه‌ بریتییه‌ له‌ دروستكردنی ( دوو چین) یاخود ( یه‌ك چین، یه‌ك تایوان). ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ جوداخوازییه‌ بێمانایه‌ و پێچه‌وانه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئاره‌زووی خه‌ڵكی هه‌ردوو لا بۆ یه‌كخستنه‌وه‌ی چین و تایوان. گرینگ نییه‌ به‌رپرسانی حیزبی دیموكراسی پێشكه‌وتوخواز چ جۆره‌ یاری و فێڵێك ده‌كه‌ن، ناتوانن ئه‌و ڕاستییه‌ بگۆڕن كه‌ تایوان به‌شێكی جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ خاكی چین. 

( سه‌ربه‌خۆی تایوان واتا جه‌نگ، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ئاشتی بوونی نابێت ئه‌گه‌ر جیابوونه‌وه‌ هه‌بێت). ئه‌و بابه‌تانه‌ی كه‌ تایبه‌تن به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی نه‌ته‌وه‌ی چینی، گه‌لی چین هه‌رگیز دوودڵ نه‌بووه‌. به‌ درێژای مێژوودا، نه‌ته‌وه‌ی چینی گه‌واهی گۆڕانی زۆر له‌ خانه‌واده‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان، گۆڕانی حكومه‌ت، و ڕژێمه‌ جوداخوازه‌ ناوخۆیه‌كان، و داگیركه‌رانی بیانی داوه‌. سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش، هه‌میشه‌ یه‌كگرتووی تاكه‌ ئاڕاسته‌ی گه‌شه‌سه‌ندنی مێژووی چینی بووه‌. 

له‌ دوای هه‌موو جیاكارییه‌ك، وڵاته‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی هه‌میشه‌یی یه‌كیگرتووه‌ته‌وه‌. دووباره‌ یه‌كگرتنه‌وه‌ی چین ڕێگه‌ به‌ هیچ هێزێكی ده‌ره‌كی نادات كه‌ ده‌ستێوه‌ردان بكات، و هیچ شه‌پۆڵێكی پێچه‌وانه‌ ناتوانێت دووباره‌ یه‌كگرتنه‌وه‌ی چین بوه‌ستێنێت. 
 


ئه‌م بابه‌ته 661 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر