پێگەی کورد لە دیالۆگی ستراتیژیی ئەمەریکی-عێراقی

لە ڕێکەوتی ١١/٦/٢٠٢٠ یەکەم قۆناغی دیالۆگی ستراتیژیی نێوان ئەمەریکا و عێراق بە شێوازی ئۆنلاین دەستی پێکرد. ئەم دیالۆگە درێژکراوەی هەمان ڕێککەوتنەکانی پێشووی نێوان هەر دوو وڵاتە کە بریتین لە: ڕێککەوتنی کشانەوەی هێزە ئەمەریکییەکان ناسراو بە سۆفا لە ساڵی ٢٠٠٨ کە لە ساڵی ٢٠١١ کۆتاییهات و ڕێککەوتنی چوارچێوەی ستراتیژیی.
AM:12:03:21/06/2020
دۆسیە: شیکار
دەبی سەنگ و قورسایی كورد لە وتوێژی ستراتیژی نێوان ئەمریكا و عێراقدا چۆن بێت؟ دەبێ كورد چۆن یاری بكات؟

ئازاد وەڵەد بەگی
نوسەر و توێژەر

سەرەتا

لە ڕێکەوتی ١١/٦/٢٠٢٠ یەکەم قۆناغی دیالۆگی ستراتیژیی نێوان ئەمەریکا و عێراق بە شێوازی ئۆنلاین دەستی پێکرد. ئەم دیالۆگە درێژکراوەی هەمان ڕێککەوتنەکانی پێشووی نێوان هەر دوو وڵاتە کە بریتین لە: ڕێککەوتنی کشانەوەی هێزە ئەمەریکییەکان ناسراو بە سۆفا لە ساڵی ٢٠٠٨ کە لە ساڵی ٢٠١١ کۆتاییهات و ڕێککەوتنی چوارچێوەی ستراتیژیی.


ئەم ڕێککەوتنەی دووەم لە ڕووی میکانیزم و ماوە یاساییەکانەوە جۆرێک لە ئاڵۆزیی و گرفتی تێدایە، کە ڕەنگە هەر ئەمەش وایکردبێت لە چەندین ساڵی ڕابردوودا گرفت لە پەیوەندییەکانی بەغدا-واشنتۆندا دروست بووبێت و پێویستیی ئەم دیالۆگە ستراتیژییە هاتبێتەئاراوە. بێگومان ئەم دیالۆگە گرنگیی تایبەتیی بۆ هەرێمی کوردستان هەیە وەک جەمسەر و ناوەندێکی بڕیاری سیاسی لە عێراق و بەشداریی هەرێمیش پتر لەسەر داوای ئەمەریکا بووە.

ڕۆڵ و پێگەی كورد

لێرەدا نامانەوێت بچینە ناو وردەکاریی و ئامانج و هۆکارەکانی ئەم دیالۆگە، کە ڕەنگە لە چەندین هەفتەی ڕابردوودا زۆری لەسەر نووسراوە و وتراوە، ئەوەی کە لێرەدا دەمانەوێت ئاماژەی پێ بدەین ڕۆڵ و پێگەی کوردە لەم دانوستانەدا، کە لەم چەند خاڵەی خوارەوەدا چڕی دەکەینەوە:

١) هەرێمی کوردستانیش وەک بەشێک لە عێراق، بانگهێشتی ئەم دانوستانە کراوە و پێشتر بۆ ئەم مەبەستە ماتیۆ تولەر باڵوێزی ئەمەریکا سەردانی بەرپرسانی هەرێمی کردووە.

هەربۆیە هەرێم بە یەک نوێنەر کە ئەویش سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی هەرێمە لەم دیالۆگەدا بەشداریی کردووە، بە ڵام لە ڕاگەیەندراوی کۆتایی قۆناغی یەکەمی دیالۆگەکەدا بە هیچ جۆرێک باس لە هەرێمی کوردستان نەکراوە، کە ئەمەش جێی هەڵوەستەکردنە. هەرچەندە هەندێ زانیاری باس لەوە دەکەن کە ئەمە لەسەر داوای لایەنی عێراقی بووە، کە ئەگەر ئەم زانیارییانە ڕاست بن، ئەوا ئاماژەیەکی ترسناکە و دەبوایە نوێنەری هەرێمی کوردستان لەم بارەیەوە هەڵوێستی هەبوایە.

٢) شاندی دانوستانکاری عێراقی لە ٢١ کەس پێکهاتوون، کە ئەگەر بە پێوەری ژمارەی ئەندامانی کورد لە پەرلەمانی عێراق وەریبگرین کە (٥٨) ئەندامن، ئەوا لە کۆی (٣٢٩) ئەندام ڕێژەی کورد دەکاتە (١٧.٦٢%) و هەر بەم پێوەرە دەبوو ژمارەی نوێنەرانی کورد (٣-٤) کەس بوایە، نەک یەک کەس. وا باشە لە قۆناغەکانی داهاتوودا هەوڵی زیاترکردنی بدرێت.

٣) بە سەرنجدان بەوەی کە هێزە ئەمەریکییەکان بەشێکی بەرچاویان لە هەرێمی کوردستاندا جێگیر کراون و، نوێنەرانی کورد لە پەرلەمانی عێراق ئاڵاهەڵگری بایکۆتی ئەو کۆبوونەوەیە بوون، کە پەرلەمانی عێراق بۆ بڕیاری کشاندنەوەی هێزە بیانییەکان ئەنجامیدا و هەروا هێشتا هەرێمی کوردستان گرنگیی ستراتیژیی بۆ ڕۆژئاوا بە گشتی و ئەمەریکا بە تایبەتی هەیە، هەربۆیە پێویستە دۆخی هەرێمی کوردستان لەو دیالۆگەدا بە هەند وەربگیرێت و گرنگیی تایبەتی پی بدرێت و، بە تایبەت ئەمەریکا بۆ خۆی ئەم لایەنە فەرامۆش نەکات. هەروا نابێ ئەوەش لە یاد بکەین، کە پاش ڕیفراندۆمی ساڵی ٢٠١٧، کوشتنی قاسم سولەیمانی لە ٣/١/٢٠٢٠ و بڕیاری پەرلەمانی عێراق بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان لە ٥/١/٢٠٢٠، هەرێمی کوردستان کەوتۆتە بەر هێرش و پەلاماری هێزە هەرێمییەکان، وەک هێرشەکانی عێراق بە پاڵپشتی هێزە هەرێمییەکان لە ١٦/ئۆکتۆبەری/٢٠١٧، گوشارە ئابووریی و سیاسییەکان لە ڕێگەی بەغدا، هێرشی مووشەکی ئێران بۆ سەر هەولێر و هێرشی هاوئاهەنگی تورکی-ئێرانی (لە ڕێگەی فڕۆکە و تۆپباران) بۆ قووڵایی خاکی هەرێمی کوردستان لە ١٦/٦/٢٠٢٠.

هەربۆیە هەرێمی کوردستان لە ڕوانگەی ئەو دەوڵەتانەوە بە هاوپەیمانی ئەمەریکا لە قەڵەم دەدرێت و پێویستە ئەمە بە گوێی واشنتۆندا بدرێت و، پاراستنی ئایندە و بەرژەوەندییەکانی هەرێمی کوردستان لە داڕشتنی خاڵەکانی ئەو دیالۆگە ستراتیژییەدا ڕەنگ بداتەوە.

٤) وا باشە وەزیری دەرەوەی عێراق کە کوردە لە نزیکەوە ئاگاداری گفتۆگان بێت و هەوڵ بدات چاوی لە بەرژەوەندییەکانی هەرێـمی کوردستان بێت و لەم بارەیەوە ڕۆڵ بگێڕێت.

٥) بێگومان یەک لە ئامانجەکانی واشنتۆن لەو دیالۆگە دوورخستنەوەی عێراقە لە هەژموونی تاران-مۆسکۆ-پەکین و، ڕەنگە بۆ ئەم مەبەستەش هەوڵی یەکخستنەوەی هێزە چەکدارەکانی عێراق و دوورخستنەوە هێزە پرۆئێرانییەکان لە دامودەزگای سەربازیی عێراقدا بدرێت، هەربۆیە هەر جۆرە پلانێکی واشنتۆن بۆ ئەم مەبەستە پێویستە هێزی پێشمەرگەش بگرێتەوە و ئەم هێزانە تۆکمە و پڕچەک بکرێن. وا باشە، کورد بۆ خۆی هەر لە ئێستاوە هەوڵی یەکخستنەوەی هێزە سەربازیی-ئاسایشییەکانی هەرێم بدات و ئامادەی پلانێکی لەو جۆرە بێت، بێگومان ئەو نائامادەییەی کورد لە ڕابردوودا زیانی گەورەی لە بەرژەوەندییەکانی هەرێم داوە.

٦) پێدەچێ بۆ بەرپەرچدانەوەی ڕێککەوتنە ئابوورییەکانی وڵاتانی نەیاری ئەمەریکا لە عێراق، ئەو وڵاتە ئۆفەری باشی ئابووری بخاتە بەردەمی عێراق، هەربۆیە هەرێمی کوردستان دەبێ هەوڵ بدات پشکی خۆی لەو ئۆفەرانەدا دەست بخات، کە دەبنە ڕێخۆشکەر بۆ گەشانەوە و بەهێزکردنی ژێرخانی ئابووری هەرێمی کوردستان. 

بەدەر لە بواری سیاسی، ئابووریی و سەربازیی، ئەم دیالۆگە زۆر بابەتی دیکەی ڕۆشنبیری و بەهێزکردنی بنەماکانی حوکمڕانی و نەهێشتنی گەندەڵی و هتد لە خۆ دەگرێت، کە هەرێمی کوردستان پێویستە لە هەموو ئەو بوارانەشدا سوودمەند بێت.

٧) بێگومان ئەم گفتوگۆیانە کۆتاییان نەهاتووە و بەردەوام دەبن، هەربۆیە وا باشە کورد هەوڵ بدات لە دانیشتنەکانی داهاتوودا زیاتر ئەجیندا و خواستەکانی خۆی بچەسپێنێ و لەم بارەیەوە لایەنی ئەمەریکی بهێنێتە سەرخەت.

٩) هەرێمی کوردستان وا باشە لایەنی پاڵپشت و یارمەتیدەر بێت بۆ سەرخستنی ئەو دیالۆگە، چونکە سەرکەوتنی دیالۆگەکە بەهێزبوونی کازمی و هەرێمی کوردستان و لاوازبوونی میلیشا شیعەکانی بەدوادا دێت، کە ئەمەش لە ڕووی ستراتیژییەوە لە قازانجی هەرێمی کوردستانە.

٨) جگە لەم گفتوگۆیانە، وا باشە هەرێمی کوردستان پلانی تایبەت و جیاوازی خۆی هەبێت بۆ دیالۆگ لەگەڵ ئەمەریکا بەدەر لە چوارچێوەی عێراقی. ڕاستە ئەمەریکا دیالۆگ لەگەڵ عێراقدا دەکات، بەڵام ئەمە بەو واتایە نایەت کە ئەمەریکا ئامادە نیە هیچ گفتوگۆیەکی جیاواز لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا بکات.

ئەمریكا و جەمسەرەكانی یارییەكە

سیاسەتی گشتی ئەمەریکا دروستکردنی پەیوەندیی باشە لەگەڵ هەموو جەمسەر و یاریکەرەکانی گۆڕەپانی عێراقی و لەوانەش هەرێمێکی کوردستانی بەهێز، هەروەک چۆن پێشتر تیلەرسۆن لە نامەکەیدا بۆ نیچیرڤان بارزانی پاش ڕیفراندۆم ئاماژەی بەو زاراوەیە کردبوو. ئەگەر ئەو گفتوگۆیانە لەگەڵ کۆشکی سپیش نەبن دەکرێ لەسەر ئاستی وەزارەتەکان بێت وەک دەرەوە و بەرگریی و هتد.




ئه‌م بابه‌ته 131 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر