كاتێك به‌رژه‌وه‌ندیه‌كان به‌رده‌وام نابن: ئایا ئه‌مریكا ده‌ستبه‌رداری كوردبووه‌ له‌سوریا؟

بڕیاری سه‌رۆكی ئه‌مریكا به‌كۆتاییهێنان به‌و ‌كرده‌سه‌ربازیانه‌ی كه‌سوپای وڵاته‌كه‌ی له‌سوریا ئه‌نجامی ده‌دات له‌دژی داعش، چه‌ند سیناریۆیه‌كی بۆ داهاتوو به‌دوای خۆیدا هێنا ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ئایا ته‌نگژه‌ی سوریا و هێزه‌ ململانێكاره‌كانی ئه‌وێ به‌كوێ ده‌گه‌ن، به‌تایبه‌تی لایه‌نی كوردی كه‌ خۆی خستووه‌ته‌ ناو بازنه‌یه‌كی ململانێوه‌ له‌پێناو ده‌ستكه‌وتی سیاسی كه‌ خه‌ونی "ده‌وڵه‌ته‌ كوردیه‌كه‌یان" بۆ بهێنێته‌دی.
PM:09:35:03/02/2019
دۆسیە: هەرێمایەتی
كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ سوریا كاریگه‌ری له‌سه‌رداهاتووی كورده‌كان ده‌بێت له‌سوریا وته‌نانه‌ت له‌سه‌ر دۆزی كوردیش به‌گشتی

یه‌كه‌ی وه‌رگێڕان
بۆردی ئه‌كادیمی ناوه‌ندی چاوی كورد


نوسینی: محمد عادل عوسمان/ المركز الدیمقراطى العربی للدراسات الاستراتیجیة‌، الاقتصادیة‌ والسیاسیة‌


وه‌رگێڕانی: دڵشاد نامق فه‌ره‌ج.


بڕیاری سه‌رۆكی ئه‌مریكابه‌كۆتاییهێنان به‌و ‌كرده‌سه‌ربازیانه‌ی كه‌سوپای وڵاته‌كه‌ی له‌سوریا ئه‌نجامی ده‌دات له‌دژی داعش، چه‌ند سیناریۆیه‌كی بۆ داهاتوو به‌دوای خۆیدا هێنا ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ ئایا ته‌نگژه‌ی سوریا و هێزه‌ ململانێكاره‌كانی ئه‌وێ به‌كوێ ده‌گه‌ن، به‌تایبه‌تی لایه‌نی كوردی كه‌ خۆی خستووه‌ته‌ ناو بازنه‌یه‌كی ململانێوه‌ له‌پێناو ده‌ستكه‌وتی سیاسی كه‌ خه‌ونی "ده‌وڵه‌ته‌ كوردیه‌كه‌یان" بۆ بهێنێته‌دی.

كاتێكی سه‌رنجڕاكێش

بڕیارەكه‌ی سه‌رۆكی ئه‌مریكا به‌كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانیان له‌سوریا له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ واشنتۆن وئه‌نقه‌ره‌ ده‌یانه‌ویت به‌سه‌ر شه‌پۆلێكی نوێی گرژیه‌كانی نێوانیاندا زاڵبن، له‌هه‌مانكاتدا ئه‌م بابه‌ته‌ ئه‌و پاشخانه‌ سیاسیيه‌ ده‌سه‌لمێنێت كه‌ پیشانده‌ری ئاراسته‌ی هزریی ئیداره‌ی ئێستای ئه‌مریكایه‌ به‌سه‌رۆكایه‌تی "سه‌رۆك ترا‌مپ" وڕاوێژكاری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی "جۆن بۆڵتۆن" و وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ "مایك پۆمپیۆ"، له‌بۆچوونی زۆرینه‌ی سه‌رانی ئه‌م ئیداره‌یه‌دا‌ ئه‌وه‌ ده‌بینرێت كه‌ پابه‌ندن به‌ میتۆدی خۆپارێزیانه‌ی ئه‌مریكا له‌سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌دا "النهج المحافظ"، له‌پێناو پارێزگاریكردن له‌به‌رژه‌وه‌ندیه ‌نیشتمانیيه‌كانی ئه‌مریكا ئیتر ئه‌گه‌ر پێویست به‌ ده‌ستوه‌ردانی سه‌ربازی بكات یاخود كشانه‌وه‌ له‌هه‌ر ململانێیه‌كی سه‌ربازی.


له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ئه‌وسه‌ركه‌وتنانه‌ی كه‌ سوپای سوریا تۆماریكردون به‌سه‌رگروپه ‌چه‌كداره‌كاندا بوونه‌ته‌هۆی ڕوودانی گۆڕانكاری له‌ شێوازه‌كانی هاوكێشه‌كه‌ له‌سه‌ر زه‌وی سه‌باره‌ت به‌چۆنێتی به‌ڕیوه‌بردنی ته‌نگژه‌ی سوریا له‌لایه‌ن لایه‌نه‌كانی ململانێكه‌وه‌، چونكه‌ ئیتر پێویسته‌ له‌سه‌ر وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا ڕیگایه‌كی تربگریته‌به‌ر بۆمامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ل ئه‌م ته‌نگژه‌یه‌دا، به‌تایبه‌تی كه‌ سه‌ركه‌وتنی سوریا واته‌ شكستهێنانی ئه‌مریكا له‌به‌رانبه‌ر ڕكابه‌ره‌ گه‌وره‌كه‌یدا كه‌ ڕوسیایه‌.

چه‌ند سیناریۆیه‌ك

بۆ ئه‌وه‌ی ڕاده‌ی كاریگه‌ری ئه‌م بڕیاره‌ له‌سه‌ر هه‌ڵوێسته‌كانی كورد ده‌رباره‌ی هاوێكشه‌كانی سوریا بزانین، چه‌ند سیناریۆیه‌ك له‌ئارادان كه‌ ڕێنماییمان ده‌كه‌ن بۆ دانانی چوارچێوه‌یه‌ك كه‌ڕه‌هه‌نده‌كانی بڕیاری كشانه‌وه‌‌كه‌مان له‌سه‌ر پێكهاته‌ی كوردی له‌سوریا بۆ ده‌رده‌خات:


١- كاره‌ساتێكی خوێناوی:
ئه‌م هه‌وڵه‌ی ئه‌مریكا وه‌ك ڕاپۆرته‌كان ئاماژه‌ی بۆده‌كه‌ن ئه‌گه‌ربه‌كرده‌یی سه‌ربگرێت ئه‌وه‌ پێشهاتێكی كاره‌ساتباری لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌، هەروەها‌ دۆزه‌خێكی گه‌وره‌ش ده‌بێت بۆكورده‌كان وبه‌ده‌ربڕینێكی راستتر بڵێین سوته‌مه‌نیه‌كه‌یشی هه‌ركورده‌كان ده‌بن، چونكه‌ ئه‌م سیناریۆیه‌ پێی وایه‌ كه‌ ئه‌م كشانه‌وه‌یه‌ی ئه‌مریكا ده‌بێته‌ هۆی ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی هێزه‌كانی توركیا وهێزه‌كانی سوریا وهێزه‌كوردیه‌كان به‌رانبه‌ریه‌كتر، (ئه‌مریكا ئه‌وه‌ ده‌زانێت كه‌ هێزه‌كانی سوریا له‌سه‌ر زه‌وی ده‌كه‌ونه‌‌ جوڵه‌ بۆكۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ناوچه‌ كوردیه‌كان) ئه‌مه‌ش واته‌ چونه‌ ناوململانێیه‌كی خوێناویيه‌وه‌ كه‌ كورده‌كان ده‌بنه‌ قوربانی یه‌كه‌می.

ئه‌م سیناریۆیه‌ ڕێگه‌ ده‌دات به‌وه‌ی كه‌ جارێكی تر ئه‌مریكا دووباره‌ بجوڵێت بۆ وه‌ستاندنی ئه‌م ململانێیه‌، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ به‌پێی شه‌رت ومه‌رجی خۆیان، چونكه‌ سه‌رۆكی ئه‌مریكا به‌ڕاشكاوی وتی "هیچ شتێك به‌بێ به‌رانبه‌ر ناكه‌ین"، ته‌نانه‌ت ئه‌و وای بۆده‌چێت كه‌ سوریا وڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست مه‌یدانی به‌هه‌ده‌رچوونی داهاته‌كانی وڵاته‌كه‌یه‌تی به‌تایبه‌ت كه‌ تێچوونی جه‌نگه‌كانی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌دا له‌ساڵی ٢٠٠١ وه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ حه‌وت ترلیۆن دۆلار!


بۆیه‌ به‌نیسبه‌ت وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاوه‌ سیناریۆی دوباره‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆسوریا چاوه‌ڕوانكراوه‌، ئه‌مه‌ش به‌پێی ئه‌و ڕاگه‌یاندنه‌ی كه‌ "ساره‌ سانده‌رز"ی سكرتێری ڕۆژنامه‌وانی كۆشكی سپی ڕایگه‌یاند و وتی: بێگومان وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا هه‌مووكاتێك ئاماده‌یه‌ بۆ جارێكی تر گه‌ڕانه‌وه‌ بۆسوریا بۆبه‌رگریكردن وپاراستنی به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی. لێدوانێكی وه‌زیری پێشوی ئه‌میریكا "ڕیكس تێله‌رسۆن" ئه‌م هه‌ڵوێستە
ی زیاتر‌ پشتڕاستكرده‌وه‌ كاتێك جه‌ختی كرده‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئیداره‌ی ئێستای ئه‌مریكا ئه‌وهه‌ڵه‌یه‌ دوباره‌ ناكاته‌وه‌ كه‌كاتی خۆی به‌كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌عێراق كردی.

له‌هه‌مانكاتدا ئیداره‌ی ئه‌مریكا‌ ئاگاداری ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م كشانه‌وه‌یه‌ واته‌ ده‌ركه‌وتنی به‌هێزی ئێران له‌سوریادا وئیتر ئێران ده‌كه‌وێته‌كار بۆزیادكردنی ده‌ستوه‌ردانه‌ ناڕاسته‌وخۆكانی له‌باكوری سوریادا به‌بێ گوێدانه‌ هیچ كه‌سێك. به‌م شێوه‌یه‌ش ئه‌م خاڵه‌ ده‌بێته‌ پاساوێكی تر بۆدووباره‌ گه‌رانه‌وه‌ی ئه‌مریكا، هه‌روه‌ك ڕه‌نگه‌ كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا ببێته‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌ك بۆئاسایشی توركیا وگۆڕینی ناوچه‌ی باكوری سوریا بۆته‌ڵه‌ وداوێك كه‌ هێزه‌كانی توركیای تێبكه‌وێت.


٢- چه‌ند پێكهاتنێكی ئاڵۆز:
له‌وانه‌یه‌ ئه‌م كشانه‌وه‌یه‌ی ئه‌مریكا ببێته‌ هۆی ناچاركردنی حكومه‌تی توركیا بۆپێكهاتن له‌گه‌ڵ هه‌ریه‌ك له‌ سوریا وڕوسیا وئێرانله‌پێناو دروستكردنی ده‌رچه‌یه‌كی نوێ بۆسازان وپێكهاتن، به‌تایبه‌تی كه‌توركیا ئاگاداری ئه‌وه‌یه‌ كه‌ڕوسیا چه‌ند كه‌ناڵیكی كردۆ‌ته‌وه‌ بۆپه‌یوه‌ندیگرتن له‌گه‌ڵ كورده‌كاندا. به‌م شیوه‌یه‌ش له‌وانه‌یه‌ كورده‌كان په‌نا بۆپاڵپشتی ڕوسیا ببه‌ن بۆپارێزگاری له‌خۆكردنیان له‌به‌رانبه‌ر هه‌رجوڵه‌یه‌كی سه‌ربازی توركیا. هه‌روه‌ك توركیا ئه‌وه‌ش ده‌زانێ كه‌روسیا یاریی به‌كارتی كورد ده‌كات چونكه‌ ڕوسیا ده‌یه‌وێت ڕیگه‌نه‌دات ئه‌مریكا هیچ هاوپه‌یمانێكی خۆجێیی هه‌بێت له‌ ململانێكانی سوریادا.


٣- نێچیرێكی چه‌ور:
وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا كاتیك چووه‌ ناو ململانێكانی و سوریاوه‌، به‌دوای هاوپه‌یمانێكی نوێدا گه‌ڕا بۆڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی "ڕێكخراوی داعش" له‌لایه‌ك وله‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ بۆ لێدان له‌به‌رژه‌وه‌ندیيه‌كانی ڕوسیا له‌ناوچه‌كه‌دا، بۆئه‌مه‌ش ئه‌مریكا كورده‌كانی هه‌ڵبژارد له‌باكوری سوریا، له‌به‌ر ئه‌وگرنگیيه‌ی كه‌هه‌یانه‌ و ‌له‌به‌رئه‌وئامانجه‌ دوورمه‌ودایانه‌ی كه‌ ئه‌مریكا ئه‌وكات دیاریكردبوون بۆفشارخستنه ‌سه‌رتوركیا به‌هۆی كارتی كورده‌وه‌ له‌لایه‌ك وله‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ به‌كارهێنانیان به‌شێوه‌یه‌كی ناڕاسته‌وخۆ بۆگه‌رمكردنی ململانێ ناوخۆییه‌كان له‌نێوان پێكهاته‌كانی سوریادا.


به‌ڵام ئه‌وه‌ ڕوونه‌ كه‌سیاسه‌ت له‌سه‌ر ته‌نها هه‌ڵوێستێك جێگیرنیيه‌ وته‌نها زمانی به‌رژه‌وه‌ندی ده‌ناسێت، هه‌ربۆیه‌ بڕیاری ئه‌مریكا به‌كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌سوریا واتا كورده‌كان بوون به‌نێچیرێكی چه‌ور بۆتوركیا چونكه‌ ئیتر ڕێگای گه‌یشتن پێیان ئاسان بووه‌ هه‌روه‌ك سه‌رۆكی توركیا به‌شیوه‌یه‌كی ناڕاسته‌وخۆ له‌ئه‌مریكا ئاماژه‌ی پێدا كاتیك وتی "له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێمه‌ هاوبه‌شی ستراتیژین له‌گه‌ل ئه‌مریكادا، ده‌بێت واشنتۆن ئه‌وه‌ی پیویسته‌ پێی هه‌ستێت، ئێستاش نۆره‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی فوراته‌"


ڕۆژنامه‌نوسێكی كورد به‌ناوی "ئارین شێخموس" ئاماژه‌ی به‌م سیناریۆیه‌ كردووه‌، و ‌هه‌وڵیداوه‌ ئاینده‌ وداهاتووی كورد له‌ڕۆژهه‌ڵاتی سوریا پێشبینی بكات، وتویه‌تی" حه‌قی خۆمانه‌ كه‌بترسین ئه‌گه‌ر وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بكشێته‌وه‌ وبه‌جێمان بهێڵێت، ئه‌وكاته‌ چاره‌نوسمان وه‌ك كورده‌كانی كوردستانی عێراقی لێ دێت له‌ساڵی١٩٩١دا"


ئه‌وه‌ ڕوونه‌ كه‌ سیاسه‌تی نوێی ئه‌مریكا به‌رانبه‌ر توركیا له‌بازنه‌ی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی سوریادا ده‌سوڕێته‌وه‌، به‌ڵگه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ش گرێبه‌ستی موشه‌كه‌ پاتریۆته‌كانه‌ كه‌ ئیداره‌ی ئه‌مریكا  له‌گه‌ل توركیا واژوی كرد له‌هه‌مان ئه‌وڕۆژه‌دا كه‌سه‌رۆكی ئه‌مریكا بڕیاری كشانه‌وه‌ی له‌سوریادا، ئه‌مه‌ش پێشنیارێكه‌‌ ڕه‌ت ناكریته‌وه‌
.


٤- له‌ده‌ستدانی هاوپه‌یمانه‌كان:
كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا كاریگه‌ری گه‌وره‌ی ده‌بێت له‌سه‌رئه‌وهێزه‌بیانیيانه‌ی كه‌به‌شداره‌ له‌شه‌ڕ دژی"ڕێكخراوی داعش"، كه‌ ئه‌م هێزانه‌ به‌شێوه‌ی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ هاوكاری پێشكه‌شی ئه‌وهێزه‌ كوردیانه‌ ده‌كه‌ن كه‌هاوبه‌شیانن له‌جه‌نگی دژبه‌داعش.


له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌وچه‌ندسه‌د سه‌ربازه‌ی كه‌له‌وێ ماون له‌فه‌ره‌نسی وبه‌ریتانی وڵاتانی تریش، له‌مه‌ولا سه‌خته‌ بۆیان كه‌به‌رده‌وامبن به‌بێ پشتیوانی ئه‌مریكا وئه‌مه‌ش واتا كورد ‌هیچ پشتیوانی وهاوكاریه‌كی ڕاسته‌وخۆی نامێنێت كه‌ چاوه‌ڕوان بكرێت ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌‌ پێشكه‌شیانی بكه‌ن دوای ده‌رچوونی ئه‌مریكا له‌سوریا.


ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ری هه‌یه‌ ببێته‌ هۆی دووباره‌گه‌ڕانه‌وه‌ی ڕێكخراوی داعش وپه‌لكێشان وفراوان بوونی، به‌تایبه‌تی كه‌هه‌ندێك ڕاپۆ
رت ئاماژه‌ به‌هه‌بوونی نزیكه‌ی ٥٠٠٠ چه‌كداری داعش ده‌كه‌ن كه‌له‌ناوچه‌ جیاجیاكانی سوریادا بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ وزۆرینه‌یان له‌ناوچه‌ سنوریه‌كانی نێوان عێراق وسوریادان‌ له‌باكوری سوریا.


لێره‌وه‌ ده‌توانین بڵێین كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا له‌ سوریا كاریگه‌ری له‌سه‌رداهاتووی كورده‌كان ده‌بێت له‌سوریا وته‌نانه‌ت له‌سه‌ر دۆزی كوردیش به‌گشتی، چونكه‌ كورده‌كان به‌م كشانه‌‌و
ەیه‌ ده‌بنه ‌نێچیرێكی چه‌ور له‌به‌رده‌م توركیادا، ئیتر ئه‌مه‌ش واده‌كات كورده‌كان ناچاربن ده‌ستبه‌رداری خه‌ونی دروستكردنی ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان ببن وله‌ده‌وڵه‌تی سوریا نزیك ببنه‌وه‌ وله‌گه‌ڵیدا بگه‌نه‌ ئاستێكی پێویست له له‌یه‌ك ‌تێگه‌یشتن وپێكه‌وه‌ سازان.

 

سه‌رچاوه‌: سەنتەرى دیموکراسی عەرەبی بۆ دیراساتى ستراتیژی لەبوارى ئابورى و سیاسییدا.




ئه‌م بابه‌ته 205 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر