ناتۆى عەرەبی، سەرەتاى چڕبوونەوى هاوپەیمانێتییەکان لەڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست

دەرکەوتنى شەپۆلە یەک لەدوایەکەکانى تیرۆر، لەناوچەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، فشارى ئەو ڕەوتانە، هەڵکشانى کارگەرییەکانیان، تێپەڕاندنى سنوورى جوگرافی نیشتمانى وڵاتانى عەرەبی بەرەو جیهان، کەسەرەتا بە هێرشەکانى یانزەى سێپتێمبەر دەستى پێکرد و دواتر وڵاتانى ئەورووپا و ئەفریقیاى بەتایبەتى گرتەوە، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا بە ئامانجگرتنى بەرژەوەندى وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا و هاوپەیمانەکانى بە پلەى یەکەم، فاکتەرى ڕاستى پشت پلانى ستراتیژى ڕوو بەڕووبونەوەى تیرۆرى لێکەوتەوە
PM:04:42:27/01/2019
دۆسیە: نێودەوڵەتی
ناتۆى عەرەبی مەبەستی بونیادنانەوەى عێراق و سوریا یە یان مەبەستیان لێکهەڵوەشاندنەوەى ئەو دوو وڵاتەیە؟ ئەمە تەنیا داهاتوو دەتوانێت وەڵامى بداتەوە.

شەماڵ ئەحمەد ئیبراهیم
بەرپرسی بۆردى ئەکادیمى ناوەندى چاوى کورد بۆ پەرەپێدانى سیاسی

دەرکەوتنى شەپۆلە یەک لەدوایەکەکانى تیرۆر، لەناوچەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، فشارى ئەو ڕەوتانە، هەڵکشانى کارگەرییەکانیان، تێپەڕاندنى سنوورى جوگرافی نیشتمانى وڵاتانى عەرەبی بەرەو جیهان، کەسەرەتا بە هێرشەکانى یانزەى سێپتێمبەر دەستى پێکرد و دواتر وڵاتانى ئەورووپا و ئەفریقیاى بەتایبەتى گرتەوە، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا بە ئامانجگرتنى بەرژەوەندى وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا و هاوپەیمانەکانى بە پلەى یەکەم، فاکتەرى ڕاستى پشت پلانى ستراتیژى ڕوو بەڕووبونەوەى تیرۆرى لێکەوتەوە، لەدواى ٢٠٠١ ەوە کێشەى تیرۆر، هەڵکشانى ڕەوتە تیرۆریزمییەکان بەسێ قۆناغدا تێپەڕیووە، هەریەکەیان واتە هەریەک لەو قۆناغە لەوى دیکەیان توندتر وفراوانتر بووە - لێرەدا ئێمە تەنیا لەسەر دیاردەى تیرۆرى ئیسلامى دەدوێن، هۆکارەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەى کە چەمکى تیرۆر لەو ناوچەیەى کەباسی لێوە دەکەین، مۆرکى تیرۆرى ئیسلامى وەرگرتووە – یەکەمین قۆناغ بریتی بوو لە فراوان بوونى چالاکییەکانى ڕێکخراوى قاعیدەى ئیسلامى، ئەم ڕێکخراوە هەر لەسەرتاى دروست بوونەوە تۆوى نێودەوڵەتى بوونى لەناوخۆیدا هەڵگرتبوو، هەماهەنگى نێوانیان لەگەڵ بزووتنەوەى تالیبان لەبەنێودەوڵەتیبوونى چالاکییە تیرۆرییەکانى قاعیدەى خێراتر کرد، تەقینەوەکانى باڵوێزخانەى ئەمریکا لە نایرۆبی وەک سەرەتایەک وهێرشکردنە سەر باڵەخانەکانى بارزگانى نێودەولەتى لە نیویۆرک کۆتایی ئەو قۆناغە بوو، ئەو ڕووداوە یەک لەدوایەکانەى نەوەدەکانى سەدەى ڕابردوو تا کۆتایی سێبتێمبەرى ٢٠٠١، ڕاچڵەکینێکى بەهێزى ئیدارەى ئەمریکى لێکەوتەوە، بەرەکانى جەنگى تەواو یەکلایی کردەوە بەوەى کە یان لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکابە یان لەبەرەى تیرۆر، ستراتیژییەتى ئەمریکا تاوەکو پایزى ٢٠١١، وادەى کۆتایی مانەوەى هێزەکانى ئەو وڵاتە لە ناوچەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست - بەتایبەتى لەعێراق- لەسەر ڕووبەڕووبونەوەى مەیدانى نێوان هێزەکانیان بوو لەگەڵ تیرۆریستەکاندا، داگیرکردنى ئەفغانستان و عێراق، کردنەوەى بنکەى سەربازى لە سعودیە و قەتەر و کوەیت، لەو ماوەیەدا دوو تێڕوانینى جیاواز لە ناو ئیدارەى کۆشکى سپیدا لە واشنتۆنى پایتەخت سەبارەت بە چۆنیەتى بەرەنگاریبوونەوەى تیرۆر لە ئارادا بوو، سیاسەتى نەرمە هێزى ئۆباما بەرهەمى لێکەوتنى ئەو دوو ستراتیژییەتە بوو، لە ئاکامدا کرانەوەى ئیدارەى ئەمریکا بە ڕووى هێزە ئیسلامییەکان لە ڕێگاى بوونى ڕێکخراوەکانى وەک فەتحولا گولەن وکۆمەڵەى هاوڕێیەتى ئەمەریکى – ئیسلامى و چەندین ناوەندى دیکە، بوو بەهۆى دروست بوونى کەشێکى گفتوگۆ ئامێزى نێوان جەمسەرکانى ئیسلامى و ئەمریکى، بەڵام زۆرى نەخایاند، سەرهەڵدانى داعش، هاوکێشەکەى پێچەوانە کردەوە، داعش بەهەموو تواناى خۆیەوە قۆناغى دووەمى تەوژمى تیرۆرى ئیسلامى بوو لە ناوچەکەدا، فۆکسی چالاکییەکانى داعش بە پلەیەکى زۆر لەسەر ناوخۆى وڵاتانى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست بوو، داعش دیاردەیەکى دیکەى تیرۆر وکەشێکى نوێی بۆ تیرۆریستان فەراهەمکرد، بەسەرهەڵدانى داعش، تیرۆر لە دیاردەیەکى توندڕەوییەوە بوو بە ناسنامەی توندڕەوەکان، بۆیە لەناو داعشدا فرە ناسنامە وکلتور و زمان وڕەنگ و...هتد بەدیکرا، هێندە کاریگەر بوو کە تیرۆر لە دیاردەیەکى لۆکاڵییەوە کردە دیاردەیەکى نێو دەوڵەتى، بەهۆى داعشەوە تیرۆر بوو بە کاراکتەرێکى نێودەوڵەتى نا دەوڵەت، ئەوان لەو هێزانە بوون کە پیان دەوترێت "Non – state character"، بۆ بەرەنگاریبوونەوە ئەم کاراکتەرە نێودەوڵەتییە، ستراتیژییەتى وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا جارێکى دیکە فۆرماتى نەرمەهێزى کردەوە، ئەمجارە، ئەو وڵاتە و چەندین وڵاتى دیکە "ڕوسیا، تورکیا، ئێران، فەرەنسا، بەریتانیا، ئەڵمانیا، کەنەدا، ...هتد"، بوون بە بەشێکى فەرمى بەرەنگاربوونەوەى تیرۆرى ئیسلامى، هاوبەشییان لە چوارچێوەى یارمەتیدانى سەربازى و لۆجستى و پلاندانان بۆ هێزە لۆکاڵییەکان کۆبووبویەوە، کۆتایی داعش هێشتا نەهاتووە، بەڵام سەرەتاکانى دەرکەوتنى تەوژمى سێیەمى تیرۆرى ئیسلامى، سەرەتاکانى توندتر دەردەکەون، حازمییەکان، نەیارەکانى ڕەوتى ئیسلامى داعش، ئەوانەى کەزۆرتوندترن لە داعشەکان، لەچەندین ناوچەى لێسەندراو لە داعش بەرەو سەرهەڵدان دەچن، ئەم ڕەوتەى کە پێى وایە "ئەوەى کافر بە کافر نەزانێت کافرە، من لم یکفر الکافر فهو کافر"، زۆر گەورەتر لە داعش لە داهاتوودا دەردەکەون، پێدەچێت، ستراتیژییەتى وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا و هاوپەیمانان، بەدواى گەڕانى ناوچەى دیکەى ململانێیاوییدا بگەڕێن، ئەفریقیا وئەمریکاى لاتین، کەشێکى باشە بۆ جێبەجێکردنى ئەو تاکتیکانەى دەکەونە نێو ئەم ستراتیژییەتە نۆێیەوە، بەیەکدادانى نێوان شیعە و سوونە، بە نوێنەرایەتى "کۆمارى ئیسلامى ئێران و حیزب الله" لە لایەک و "تورکیا و قەتەر وئیخوان موسلمین" لە لایەکى دیکەوە، بەشێکى دیکەى ئەو تاکتیکانەیە کە لە داهاتوودا دەشێت بچێتە بوارى جێبەجێکردنەوە، بەڵام لەمانەش گرنگتر بریتییە لە پلانى دووەم، ئەو پلانەى کە تەواى ناوچەکە دەخاتە بەردەم چڕبوونەوەى هاوپەیمانییە سەربازییەکان وبازاڕێکى چالاک بۆ ساغکردنەوەى کاڵا سەربازییەکان، ناتۆى عەرەبی، کە وڵاتانى نیمچە دورگەى عەرەبی"سعودیە، ئیمارات، عوممان، بەحرەین، کوەیت، قەتەر" وباکورى ڕۆژهەڵاتى ئەفریقیا " میسر" و ڕۆژئاواى دوورى ئاسیا "ئوردون"، وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا، خانە سەرەتاییەکانى پێکهێنانى ئەو هاوپەیمانییە سەربازییەن. دروستکردنى هێزێکى ئیسلامى یەکگرتوو لە تەواوى وڵاتانى ئیسلامى بۆچوونێکى نوێ نییە، بەڵام دواى ئەوەى لە کۆنگرە سەرەتاییەکانى وڵاتانى ئیسلامى لە ٢٠١٠ بەرەو دوا نەتوانرا ئەو هێزە پێکبهێنرێت بەتایبەتى بەهۆى بوونى پاکستان و ئێران وەک دوو وڵاتى ئیسلامى خاوەن هێزێکى سەربازى بەتوانا لەناو جیهانى ئیسلامیدا، ئەم دوو وڵاتە تەنیا خاوەنى هێزى سەربازى نین، بەڵکو، خاوەن کۆمەڵگایەکى دەڵەمەیین لە سوونە و شیعە، بوونیان لە چوارچێوەى هێزێکى یەکگرتووى وڵاتانى ئیسلامى، چالاکییەکانى هەمەلایەن دەکرد، وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا، هیندستان دوو ڕکابەرى سەرسەختى ئێران وپاکستان، بوونى هێزێکى لەو شێوەیە بە مەترسی بۆسەر ئارامى و ئاسایشى ناوخۆى وڵاتەکانیان لێک دەدرێتەوە، بۆیە پڕۆژەیەکى لەو شێوەیە مەحاڵە ڕووناکى ببینێت، دواتر کۆنتڕۆڵکردنى کارێکى سەختە، بۆیە بچووککردنەوەى لایەنەکان و چڕکردنەوەى لە نێوان وڵاتانى "سعودیە، ئیمارات، عوممان، قەتەر، بەحرەین، کوەیت، میسر، ئوردون" باشترین بژاردەیە لەبەر دوو هۆکار: یەکەم بریتییە لەوەى کە کۆنترۆڵکردنى هێزێکى چەند دەوڵەتى ئاسانترە وەک لەوەى کەهێزێک بێت فرە ڕەگەزبێت لە ڕووى پێکهاتە و کاراکتەرەوە، لەلایەکى دیکەوە سەرکردایەتیکردن و دابینکردنى خەرجى پێویستى ئەو هێزە هاوبەشە ئاسانترە وەک لەوەى کە هێزێکى فراوان بێت، دووەم هۆکار خۆى لەوەدا دەبینێتەوە، کە ئامانجى ئەو هێزە بریتییە لە پارێزگاریکردن لە سەقامگیرى ناوچەکە، بەرەنگاربوونەوەى مەترسییەکان، هێزى هێرشکەرى لە ئاستێکى زۆر لاوازدا دەبێت بەراورد بە هێزەکانى دیکە، هەروەها لە ڕووى لۆژیکەوە هەماهەنگى نێوان دوو هێزى دژبەیەکى وەک ئێران و سعودیە، سەختترین کارە، کەلەهیچ کاتێکدا بەهۆى ناکۆکى قووڵى نێوانیان لەهەموو بوارەکانى مەزهەبی وپەیوەندییەکانیان، تەواو لەیەک جیاوازن.

 

ناتۆى عەرەبی بۆ؟

 

هاوپەیمانى نێوان وڵاتان بە شێوەیەکى گشتى چەند ئامانجێکى لە پشتە: یەکێک لە گەورە ئامانجەکان بریتییە لە ڕێککەوتن لەسەر کۆمەڵە ڕێکارێک بەمەبەستى بەدیهێنانى ئامانجێکى دیاریکراو کە سەرجەم لایەنەکان هاوبەشن لەو ئامانجەدا، پرسیارە گەورەکە لێرەدا ئەوەیە کە چ ئامانجێک وڵاتانى ناتۆى عەرەبی کۆدەکاتەوە؟ یان چ ئامانج گەلێک ئەو وڵاتانە کۆدەکاتەوە؟ کێشەى سەرەکى وڵاتانى عەرەبی بریتی نییە لە گۆڕینى سیستەمى سیاسی، بەهارى عەرەبی یان شۆڕشی وڵاتانى عەرەبی لە لیبیا و میسر و تونس و یەمەن وسوریا، نمونەى هێندە شکستخواردویان پیشاندا کە گۆڕینى سیستەمە سیاسییەکان لە ناوخۆوە، یان لەڕێگاى ئەنجامدانى ڕیفۆرم لە نوخبەى سیاسی ئەم وڵاتانە سەرکەوتوو نابێت، لە تونس سەرکەوتنى ئیسلامییە میانڕەوەکان " بزووتنەوەى نەهزە"، لە لیبیا، شەڕى ناوخۆ وداڕمانى ژێرخانى ئابورى و یاسایی و سیاسیی وڵات، لەسوریا، ئاوارەبوون ودەستوەردانى وڵاتانى چواردەور، لەیەمەن کێشەى ڕەوایەتى نێوان حوسییەکان و دەسەڵاتى نیشتمانى، بە کورتى گواستنەوەى پەتایی گۆڕانکارى لە سیستەمى سیاسی لەو ناوچەیەدا، چارەسەر بووە بەڵام مەترسییەکانى هەرماوە، ماوەیەکى نزیک لەمەو بەر ئوردون خۆپیشاندانى گەورەى بەخۆیەوە بینى بەهۆى زیاد بوونى باجەوە، حکومەت هەرەسی هێنا، شاى ئوردون وڵاتانى عەرەبی تاوانبارکرد بەوەى کەهۆکارى پشێوییەکانن، چونکە یارمەتییە داراییەکانیان لە ئوردون گرتۆتەوە، سعودیە بەدەست جیاوازى تێڕوانینى ڕەوتە سەلەفییە جیاوازەکانەوە گیرى خواردووە، کێشەى شیعە لەو وڵاتە مەترسییەکى شاراوەیە، هەموو ساتێ لەئەگەرى گڕگرتندایە، میسر نەیتوانیوە حکومەتێکى سەقامگیر لەدواى ڕوخانى حوسنى موبارەک دروست بکات، هەڵمەتە یەک لەدوا یەکەکانى سوپاى میسر لە بیابانى سینا، تەقینەوەکانى میسر گەواهیدەرى ئەو ڕاستییەن، ئیمارات کێشەى دورگەکانى تونب ئەلسوغرا و تونب ئەلکوبرا و ئەبو موسا ولەکارکەوتنى بەنداوەکانى بۆتە سەرەتایەک بۆ لاوازبوونى داهاتى گشتى، بەشداری لە هاوپەیمانى عەرەبی دژى حوسییەکان، مەترسییەکانى چواردەورى زیاتر کردووە، سەڵتەنەتى عومان هاوسێیەک و سنورێکى دوور ودرێژى لەگەڵ یەمەندا هەیە، مەترسی گواستنەوەى توندوتیژى لەو وڵاتەوە بۆ سەڵتەنەتى عوممان، مەترسییەکى چاوەڕواننەکراو نییە، بەتایبەتى کە ئەو وڵاتە خەریکى دروستکردنى ڕێگاى ئاسنینى نێوان خۆیەتى لەگەڵ ئیسرائیلدا، هەروەها سەرگەرمى بەهێزکردنى پێگەى ستراتیژى بازرگانییەتى لەگەڵ وڵاتانى ڕۆژهەڵاتى دوورى وەک چین وپاکستان وهیندستان، بەحرەین، گیرۆدەى شیعەگەرایەتییە و چەند ساڵێک پێش ئێستا خۆپیشاندانى گەورە لە وڵاتە بەرپابوو، کوەیت بەهەمانشێوە نزیک لەعێراق، تائێستا مەترسی لەسەر دروست دەکات، سنورى هاوبەشی نێوان هەردولا، کراوەیی سنورى لەگەڵ سعودیە مەترسی گواستنەوەى پەتاى تیرۆرە بۆ کوەیت، قەتەر کە گەورەترین بنکەى سەربازى ئەمریکى تیادایە، خەریکە پێگەى ئیخوانەکان هێدى هێدى پێگەى شێخەکان لاواز دەکات، کەواتە یەکێک لە خاڵە هاوبەشەکان مەترسی گۆڕانکارییە لەسیستەمى سیاسی ئەو وڵاتانە، بوونى هێزێکى هاوبەش، فاکتەرى کەمکردنەوەى ئەو مەترسییە دەبێت.


کۆمارى ئیسلامى ئێران، تاوەکو ئێستا سەرکەوتوو بووە لە دروستکردنى سەرە داوەکانى هیلالی شیعە، پایتەختەکانى سەنعا، بەغداد، دیمەشق، بەیروت، ئەو پایتەختانەن کە ئێران کاریگەرى تەواوەتى هەیە بەسەر سیاسەتەکانیانەوە، ئەمریکا، تورکیا باش ئاگادارن کەئەو وڵاتانە بەبێ نیشانەى سەوزى ئێران ناتوانن ڕۆڵێکى بەرچاو بگێڕن، ئەو خەمە هاوبەشەى کە تورکیا و ئەمریکا لەم بوارەدا هەیانە، تەنیا خەمى ئێران نییە، خەمى دەستکەوتى ئابورى، لاوازبوونى پێگەى سەربازى، دابەشبوونى وڵاتە، لەسەرجەم وڵاتانى ناتۆى عەرەبیدا، بەشێوەیەکى ڕاستەخۆ یان ناڕاستەخۆ ئێران کاریگەرى هەیە، سعودیە، قەتەر، بەحرەین، سەڵتەنەتى عومان، کوەیت، کەمینەى شیعەیان تیادایە، ئیمارات هاوسێیەکى نزیک و کێشەى سنوورى لەگەڵ ئێراندا هەیە، میسر و ئوردون، بزووتنەوەى بەرگریکارى ئیسلامى (حرکة المقاومة الاسلامیة)، ئیخوانەکان، بەردەوام فاکتەرى سەرئێشەى ئەو دوو وڵاتە بوون وبەردەوام دەبن لە ناسەقامگیرى هەردووکیان، بوونى مەترسییەکى هاوبەش ویستى ئەو وڵاتانە یەکدەخات بۆ پێکهێنانى هاوپەیمانییەکى سەربازى، ئەگەر سەرکەوتنى ئەم هاوپەیمانێتییە لەم بوارەدا سوودى بەرچاو دەگەیەنێت بە وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا، کەواتە سوودى بۆ تورکیا چییە؟ یەکێک لەو کێشە سەرەکییانەى کە تورکیا دووچارى بووە، کەمى سەرچاوەکانى وزەیە، ئەو سەرچاوەیەى کە ڕوسیا ناتوانێت ببێتە جێگرەوەى وڵاتانى کەنداو، بەتایبەتى کە ئەو وڵاتە لە کاتى ئێستادا و بەهۆى دابەزینى بازاڕەکانى جیهانى وزە توشی زیانى گەورە بووە، باشترین بژاردە بۆ تورکیا سەرچاوەى وزەى وڵاتانى کەنداوە، کاتێک کە ڕۆڵى پارێزەر ببینێت، هەروەک چۆن لە قەتەر ئەو ڕۆڵە دەبینێت.

 

هاوپەیمانى نێودەوڵەتى بەتایبەتى کەلەبوارى سەربازیدا بێت، هەندێک جار ڕۆڵى پاسەوانى مافەکانى مرۆڤ دەبینێت، نەوەدەکانى سەدەى ڕابردوو، ناتۆ لەیوگسلاڤیاى جاران ڕۆڵی بەرچاوى گێڕا لە دەستوەردانە ئەو وڵاتە لەژێر چەترى " پارێزگارى مرۆیی"، چ گرنتییەک هەیە لەم ناوچەیەدا جارێکى دیکە کارەساتێکى مرۆیی، قووڵتر و خەمناکتر لە یوگسلاڤیاى جاران ڕوو نەداتەوە؟ هەر ئەگەرێکى لەو شێوەیە پێویستى بەهێزێک هەیە کە بتوانێت بە کارە مرۆییەکان هەڵبسێت، بە تایبەتى هێزێک کەلە کلتورو پێکهاتەى ئەم ناوچەیەوە هەڵقوڵا بێت، کەواتە مەترسییە سەرەکییەکانى سەرهەڵدانى کارەساتى مرۆیی لەم ناوچەیەوە لە چییەوە سەرچاوەى گرتووە؟ نەخشەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، نەخشەیەکى دەستکردنى زیاتر لەسەدەیەکە، چەندین پێکهاتەى جیاواز وجۆراوجۆر لەبوارەکانى کۆمەڵایەتى و مەزهەبی و نەتەوەیی...هتد، لە چوارچێوەى چەند دەوڵەتێکى مۆدێرنى نا نەتەوەیی کۆکراونەتەوە، وڵاتانى ئەم ناوچەیە، وڵاتانێکى نانەتەوەیین، گەلی ئەم وڵاتانە خاوەنى شوناسێکى یەکگرتوو نین، ئامڕازى دروستکردنى نەتەوە وشوناس لەم وڵاتانەدا ئامڕازێکى داپڵۆسێنەر وتۆتالیتاری بووە، ئەنجامەکەى شکستى پێکهێنانى نەتەوە و شوناس و دەوڵەت بوو، شکستى دەوڵەت بەواتاى شکستى سنوورە دەستکردەکان دێت، ئەم ڕاستییە هەریەک لە وڵاتانى ناوچەکە باش هەستیان پێکردووە، ئەمەش سەرچاوەى سەرەکى نەهامەتییە مرۆییەکان دەبێت لە داهاتوودا، گەر چارەسەر نەکرێت.

 

تێبینییەکى پێویست لە ناتۆى عەرەبیدا بریتییە لەوەى کە زۆر لە وڵاتانى ناوچەکەى گرتۆتە خۆی، جوگرافیاى سیاسی ئەم ناوچەیە، نیمچەدورگەى عەرەبی، باکورى ئەفریقیا، ڕۆژئاواى ئاسیا، دوو وڵات کە هاوبەشن لە جوگرافیایەدا ، عێراق و سوریا یە، بەڵام هیچ کام لەو دوو وڵاتە لەناو ناتۆى عەرەبیدا بوونیان نییە، یەکێک لەمانا هەرە گرنگەکانى ئەم بابەتە ئەوەیە کە عێراق وسوریا بەلاى وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکاوە بەهایەکى ئەوتۆى نییە، ئەم دوو وڵاتە لە ڕۆژهەڵات تا ڕۆژئاوا بەرەى پێشەوەى جەنگەکانن، لە ڕۆژهەڵاتەوە ئێران و لە ڕۆژئاواوە حیزب الله وبزووتنەوەى حەماس، یەکێکى دیکە لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە ئەم دوو وڵاتە لەناو نەخشەى سیاسی ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست ناویان نەماوە، ئەوەى ئەم ئەگەرە زیاتر بەهێز دەکات ئەوەیە کە هەردووکیان چەقی ململانێکانى ناوچەکەن، هەر هاوپەیمانێتییەک بۆ سەقامگیرى ئەم دوو وڵاتە پێویستە، هەوەک چۆن ترامپ دەڵێت "پێویستە وڵاتانى ناوچەکە سوریا بونیاد بنێنەوە، بۆ ئێمە لە دوورى ٥٠٠٠ میلەوە بگەینە سوریا"، بەڵام ئایا مەبەستەکە بونیادنانەوەى عێراق و سوریا یە یان مەبەست لێکهەڵوەشاندنەوەى ئەو دوو وڵاتەیە؟ ئەمە تەنیا داهاتوو دەتوانێت وەڵامى بداتەوە.  

 

    



ئه‌م بابه‌ته 229 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر