جەنگى داهاتوى نێوان ئێران و وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا...چۆن وکەى؟

شەقامى عێراقی چاوەڕێى ئەوەیە بەم زووانە گۆڕانکارى لە بوارى گوزەرانییدا ڕووبدات، بەتایبەتى کە شارەکانى عێراق گەیشتوونەتە ئاستى داڕمان بەهۆى گەندەڵی وخزم خزمێنە و بڵاوبوونەوەى تاوانەوە، هەروەها لەبەر ئەوەى کەعێراقییەکان تەواو نائومێدبوون لە حکومەتە هەڵبژێردراوەکان، ئەو حکومەتانەى لەماوەى ١٥ ساڵى ڕابردوودا سەریانهەڵداوە، بۆیە زۆربەى بۆچوونەکان بەو ئاڕاستەیەیە کە هەرگۆڕانکارییەک لە عێراقدا، تەنیا بە دەستوەردانى دەرەکى دەبێت، ئەم ڕووداوەش بەشێوەیەکى گشتى پێشبینیکراوە.
PM:09:11:24/01/2019
دۆسیە: نێودەوڵەتی
جەنگى داهاتووى وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا لەگەل ئێراندا لە عێراق، بوارى ئابورى دەگریتەوە بەپلەى یەکەم، دواتر بوارى سیاسی بەپلەى دووەم، بەلام لەڕووى سەربازییەوە بەپێی ئەو بارودۆخەى عێراق ئەگەرێکى دوورە.

یه‌كه‌ی وه‌رگێڕان
بۆردی ئه‌كادیمی ناوه‌ندی چاوی كورد

نوسینى: ئەیاد دلێمى – نوسەر وشرۆڤەکارى سیاسی


شەقامى عێراقی چاوەڕێى ئەوەیە بەم زووانە گۆڕانکارى لە بوارى گوزەرانییدا ڕووبدات، بەتایبەتى کە شارەکانى عێراق گەیشتوونەتە ئاستى داڕمان بەهۆى گەندەڵی وخزم خزمێنە و بڵاوبوونەوەى تاوانەوە، هەروەها لەبەر ئەوەى کەعێراقییەکان تەواو نائومێدبوون لە حکومەتە هەڵبژێردراوەکان، ئەو حکومەتانەى لەماوەى ١٥ ساڵى ڕابردوودا سەریانهەڵداوە، بۆیە زۆربەى بۆچوونەکان بەو ئاڕاستەیەیە کە هەرگۆڕانکارییەک لە عێراقدا، تەنیا بە دەستوەردانى دەرەکى دەبێت، ئەم ڕووداوەش بەشێوەیەکى گشتى پێشبینیکراوە.

 

تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لەماوەى رابردوودا، پڕبوون لەو هەواڵانەى کەباس لە گەیشتنى یەکە سەربازییە ئەمریکییەکان دەکەن بۆ ئەو بنکە سەربازییانەى دەکەونە ڕۆژئاوا و باکورى وڵاتەوە، بەڵکو زیاتر لەوەش، ماڵپەڕە هەواڵییەکان، کەهەندێکیان ماڵپەڕى بەناوبانگن، دەستیان کردبوو بەبڵاوکردنەوەى چالاکییەکانى ئەمریکا دژ بەهەژمونى ئێران لە عێراقدا، لەو هەواڵانەى کەباسیان لیوە دەکرا ئەوەبوو کە وەزیرى دەرەوەى ئەمریکا "مایک پۆمپیۆ" لیستێکى بە ناوى ئەو میلیشیایانە داوە بە بەغداد کە لە لایەن حکومەتى ئێرانەوە پاڵپشتیان دەکرێت، هەروەها پێویستە حکومەتى عێراقی مامەڵە لەگەڵ ئەو میلیشیایانەدا بکات پێش ئەوەى کە ئەمریکا هیچ ڕێکارێک بەرامبەریان بگرێتە بەر، هەروەها زۆر زیاتر لەو هەواڵانە، تاکار گەیشتە ئەوەى کەهەندێک خەونیان بەوەوە دەبینى کە وڵاتە یەکگرتووەکان حکومەتێکى عێراقی لە تاراوگە دروست دەکات وهەروەها بارودۆخەکە بەشێوەیەک سازدەکات تاوەکو کودەتایەکى سەربازى لەعێراقدا ئەنجام بدرێت، دواتر کارکردن بەدەستور هەڵبپسێرێت، هەروەها چالاکى پارتە سیاسییەکان ڕابگیرێت، چەندین ڕێکارى دیکە کەدوابەدواى کودەتا سەربازیییەکان دێن. دوور لەو خەونانە، جوڵەکانى ئەم دواییەى ئەمریکا لە عێراق چەندین پرسیار دەوروژێنێت، بەتایبەتى دواى بڵاوبوونەوەى جوڵەى هەندێک یەکەى سەربازى ئەمریکى لەو بنکە سەربازییانەى ئەمریکا کەنزیکن لە ناوچەکانى ڕۆژئاوا وباکورى عێراق، ئایا ئەو جوڵانە بەشێک بوو لە پلانى ئەمریکا بۆ بەرەنگاریبوونەوەى هەژمونى ئێران لە عێراق؟

 

یەکەم: مێژووى سەربازى ئەمریکا لە عێراق لە توێژینەوەیەکى سوپاى ئەمریکادا

 

سوپاى ئەمریکى بەر لەچەند ڕۆژێک، لێکۆڵینەوەیەکى بڵاوکردەوە کە هەزار لاپەڕە بوو، ئەو لێکۆڵینەوەیە، مێژووى سەربازى ئەمریکا لە عێراق شرۆڤە دەکات، سەدان بەڵگەنامە لەخۆى دەگرێت کە پارێزبەندیان لەسەر هەڵگیراوە، لێکۆڵینەوەکە ئەو هێزانەى عێراقیان داگیر کردووە بە ئەنجام دانى چەندین هەڵە تاوانبار دەکات، سەرەڕاى باسی لە هەڵەکانى "نورى ئەلمالکى" سەرۆک وەزیرانى پێشووى عێراق. هەروەها باس لەوە دەکات کە باشتربوونى بارودۆخى ئەمنى لە عێراقدا لە دواى ٢٠٠٧ دەگەڕێتەوە بۆ پلانى زیادکردنى هێزەکانى ئەمریکا لە عێراق، کەلەو کاتەدا ژمارەى هێزە سەربازییەکانیان گەیشتبوو بە ١٥٠ هەزار سەرباز، لە درێژەى ڕاپۆرتەکەدا هاتووە کەسەرکردە سەربازییەکان بڕوایان بە سەرکردە لێهاتووەکان لە عێراق نەبوو، بەڵکو سەرزەنشتى سەرکردە نمونەییەکانیان دەکرد، ئەوەش ڕاستییەکە کە سوپا نەڕووبەڕووى بویەوە، ونەمامەڵەى لەگەڵدا کرد. کشانەوەى سوپاى ئەمریکا لە ٢٠١١دا پاش ئەوەى کە حکومەتى عێراقی و ئەمریکى نەیانتوانى بگەنە ڕێککەوتنێک، بوو بەهۆى ئەوەى کە سوپاى عێراقی، کەهێشتا ئامادەنەبوو ڕووبەڕووى یاخیبوونەکان ببێتەوە، بەتەنیا بمێنێتەوە، ئەوەش بەپێى لێکۆڵینەوەکە، بوو بەهۆى تێکچوونى بارودۆخى ئەمنى بەشێوەیەکى بەرچاو.

 

هەروەها لیکۆڵینەوەکە پەنجەى تۆمەت بۆ نورى ئەلمالیکى سەرۆک وەزیرانى عێراق درێژ دەکات: بەوەى کە چەندین هەڵەى بەرامبەر بە ناوەندە سونییەکان ئەنجام داوە، کەلە کۆتاییدا بوو بەهۆى قووڵ بوونەوەى دابەشبوونى تائیفی لە عێراقدا وجارێکى دیکە گەڕانەوەى توندوتیژى لەو وڵاتە، دڵنیایش دەدات لەوەى کە ئەو جەنگەى لە ٢٠٠٣ هەڵگیرسا تا ئێستا بەردەوامە وکۆتایی نەهاتووە، ئاماژە بەوەش دەکات کە"پلانە سەربازییەکان پێشبینى ئەوەى نەکردبوو کە ئەمریکا سەرجەم هێزە سەربازییەکانى لە پایزى ٢٠١١ بکێشێتەوە، بەڵکو پشتى بەچەند گریمانەیەکى هەڵە بەستبوو، لەناویاندا پشتگیرى وەزارەتى دەرەوە بە مەشق پێکردنى هێزە عێراقییەکان، لەکاتێکدا ئەو هەوڵانەى کە دەدران بۆ مەشق پێکردنیان لە ئاستى داواکراودا نەبوو"، لەناو لێکۆڵینەوەکەدا هاتووە، کە هەڵە سیاسیی وسەربازییەکان تەنیا هۆکار نەبوون، بەڵکو "تێنەگەیشتنى سەرکردە سەربازییە ئەمریکییەکان لە جوڵە تائیفی و سیاسی وکۆمەڵایەتییەکان لە عێراق هۆکارێکى دیکە بوو، ئەمەش پاڵنەرى پشت زیادبوونى کردە توندوتیژییەکان بوو".

 

دووەم: گرنگییەکانى توێژینەوەکە لەم کاتەدا

 

گرنگى ئەم توێژینەوەیە لەوەوە دێت کە هاوتایە بە کشانەوەى سوپاى ئەمریکا لە سوریا، کە بوو بەهۆى سەرهەڵدانى چەندین بۆچوون سەبارەت: بەگەڕانەوەى داعش، هەروەها لە کاتێکدایە کە جەمسەرگیرى ئێرانییەکان و ئەمریکییەکان لە عێراقدا بەرەوسەرهەڵدان دەچێت، بەتایبەتى لەگەل پێکهینانى حکومەتەکەى "عادل عبدول مەهدى" کە هێشتا بەتەواوەتى پێک نەهاتووە، بەهۆى ئەو بارودۆخە سیاسییە توندەى کە هاتۆتە ئاراوە سەبارەت بە کاندیدى هەریەک وەزارەتەکانى بەرگرى وناوخۆوە. گرنگییەکى دیکەى لەوەدایە کە ئاماژە بە بەرپرسیارییەتى وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا دەدات سەبارەت بەو بارودۆخەى کە دووچارى عێراق هاتووە، ئەوەش پاش پانزە ساڵ لەداگیرکردنى عێراق لەلایەن ئەمریکاوە، بەوەش دەیەوێت ئاماژە بدات بە مەترسی کشانەوەى ئەمریکا لە سوریا وڕاستکردنەوەى ئەو هەڵەیەی کە هەیە، هەروەها مەبەستێتى کە جارێکى دیکە هەڵەکانى رابردوو دووبارە نەبێتەوە.

 

سێیەم: ئێران و ئەمریکا لە عێراق"هەژمون، شکست"

 

ئەمەریکا باش دەزانیت کە سنوردارکردنى هەژمونى ئێران لە عێراقدا کاریکى ئاڵۆزە، نەوەکو تەنیا گران بیت، ئەگەر ئەمریکا سووربێت لەسەر ئەو بابەتە، ئەوا پێویستى بە سیاسەت و ستراتیژییەتێکى ڕوون هەیە، ئەو دوو بابەتەى کە تائێستا لە ئیدارەى سەرۆکى ئەمریکا "دۆنالد ترامپ" بەدی ناکرێت، ئەو کەسەى کەلە ناو دۆسیە زۆرەکاندا بەردەوام هەنگاوى کوێرانە دەنێت، بە تایبەتى دۆسیەکانى دەرەوە، هەروەها واشنتۆن باش دەزانیت کە ئامادەیی ئیران لە عێراقدا بەهێزتر وفراوانتر وقووڵترە وەک لە ئامادەیی لە سوریا، چونکە ئێران لە کاتى ئێستادا لەسەرجەم جومگەکانى دەوڵەتى عێراقدا ئامادەیی هەیە، ئەو پەیوەندییەى کەلەگەڵ بەغداد هەیە، پەیوەندى نیوان دوو هاوسێى دۆستى یەکتر نییە، بەڵکو پەیوەندى نێوان شوێنکەوتە و شوێنکەوتووە، دەسەڵاتى بەغداد هیچ ئاڕاستەیەک، ناونیشانیکى سیاسی یان حیزبی، تەنانەت سەربازیش بەبێ ئێران جوڵە پێناکات، ئەمەش تەواو ئەوەیە کە سەرکردە عێراقییەکان بەردەوام دووپاتى دەکەنەوە، بەتایبەتى ئەوانەى کە مامەڵەیان لەگەڵ بارودۆخە سیاسییەکەدا کردووە.

 

چوارهەم: مەبەستەکانى ئەمریکا لە عێراق

 

جوڵەکانى ئەم دواییەى ئەمریکا لە عێراق گەیاندنى پەیامیکى دڵنیاکەرەوەیە بەو سەرکردە عێراقییانەى کە دەخوازن لەگەل ئەمریکا هاوسۆزبن، واشنتۆن هەستیکردووە کە زۆر دوورە لە بەدەستهێنانى هاوپەیمانێکى سیاسی لە عێراقدا، ئەوەش دواى ئەو شکستە یەک لەدوا یەکانەى کە دووچارى ئەو سیاسییانە بوو کە پێیان وابوو کە ئەمریکا خاوەنى وتەى کۆتاییە لە عێراقدا، نزیکترینیان هەڵبژاردنەکانى ئەم دواییەى عێراق بوو، کە لە ئەنجامدا "بریت ماکگۆرک" نێردەى تایبەتى سەرۆکى ئەمریکا شکستى هێنا لە بەجێگەیاندنى ئەو پەیمانە زۆر وگەورانەى کەبەهەندێک لە سیاسییە عێراقییەکانى دابوو.

 

پینجەم: جەواد زەریف بۆ لە عێراق بوو؟

 

لەبەرامبەردا، لە میانەى سەردانەکەى وەزیرى دەرەوەى ئێران "جەواد زەریف" بۆ عێراق باس لە فراوانکردنى بازنەى پەیوەندییەکانى ئێران کرابوو لەگەڵ سەرجەم پێکهاتە جیاوازەکانى عێراقدا، هەروەها مەبەستیکى دیکە وەستانەوە بوو بەرامبەر بەفراوانبوونى ئامادەیی ئەمریکا لە عێراق، ئەوش لەڕیگاى پەرلەمانى عێڕاق وپڕۆژە ئابورییەکان کە سودیکى زۆرى دەبیت بۆ ئێران و تواناى بەرەنگاریبوونەوەى ئابڵوقەى ئابورى بەهێزتر دەکات، لەهەمانکاتدا لەوانەیە سودێکى ئەوتۆ بە عێراق نەگەیەنێت، ئەمە لەلایەن واشنتۆنەوە باش هەستى پێکراوە، بۆیە جەنگى داهاتووى لەگەل ئێراندا لە عێراق، بوارى ئابورى دەگریتەوە بەپلەى یەکەم، دواتر بوارى سیاسی بەپلەى دووەم، بەلام لەڕووى سەربازییەوە بەپێی ئەو بارودۆخەى عێراق ئەگەرێکى دوورە.

 

 

سەرچاوە: تۆڕى ڕۆژنامەوانى عێراقیINP



ئه‌م بابه‌ته 720 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر